fbpx

गुथि विधेयकं हे याइ नेवाःतय्गु कल्याण !

राजेन मानन्धर
खारेज? छु खारेज? छाय् खारेज ? हस्, मदयेक मगाः धकाः खारेज यायेका । छिमि मां, छिमि अबु, छिमि ससःबु, छिमि माजु, ससःतता, ससःकेहेँ काय्चा, भौचा, छुँचातय्ं खारेज या धायेवं यायेमाःगु ला? माःगु धकाः खँ ल्हानाच्वनी मनूतय् । नेवाःतय् बुद्धि मदु धकाः जिमि नेताय्सं अथें धाःगु खः ला? खँखिँ थुइमखु खारेज या धकाः हाः जुयाच्वनी । नेवाःतय्त हे याउँसे च्वंकेत हःगु थ्व विधेयक, पत्याः मजू ला?

सुनां दयेकूगु व विधेयक सिउ ला? उमि बाज्या, अजिं त्वःताथिकूगु गुथिया जग्गाय् सःगु ताइचिनि बजिया भ्वय् नयाः छिपिं स्वयाः न्हय्दुगं सःपिं न्हय्सः लाकां फ्यावःपिं जिमि नेवाः जनप्रतिनिधितय्गु निर्देशनय् जिलाजं नेतातय्सं दयेकूगु व विधेयक । झन् धकाः निन्हु प्यन्हुया लागि लितकयागु ला खारेज धकाः हे हालहल । अथें खारेज जुइला?

जिपिं राजनीतिइ वनागु धइगु हे नेवाःतय्त कंगाल यानाः म्हिगः वःपिं वँय्चा क्वँय्चातय्त अरबपति यायेत । जिमिसं मयाःसा गन थ्व गुथि विधेयक वइ ला? छगः छगः आखः जिमिसं मिलेयानाः च्वयाबियागु । म्हो सःसिउपिं ला जिपिं ? छिमिसं जिपिं गुलि सःसिउ धकाः सिउगु हे मखुनि । अथे जुयाःला जिमित मानेसानेयानाः पार्टीइ तयातःगुनि ।

धाथें ला व प्रधानमन्त्री नं मभिंम्ह मखु, न त वया छम्ह हे नेवाः मदुगु मन्त्रीमण्डल मभिंगु खः । नेवाःतय्त गनं थाय् मबिउसां उमित नेवाः विरोधी धायेमते न्है । जिमिगु नुगः चुंला थें त्यात्या जुइ । जिमिगु पार्टीया नेतातय्सं नेवाःतय्त भिं जुइकेत हे थ्व गुथि विधेयक हःगु खः । व विधेयक वल धाःसा छु छु फाइदा जुइ धकाः छकः मकँसे मगाःगु दु ।

का, धाइन्हापं बाहुन बिग्रियो मोजले नेवार बिग्रियो भोजले । उपिं मोज यानाः स्यं लाकि मस्यं व ला जिं धयाच्वनेमखुत । बरु भ्वय् नयाः जात्रापर्वय् वनाः नेवाः स्यंगु खँ धाःसा मधासे मगात ।

झी कुलंगार बाज्या अजिपिन्सं गुलि मछि द्यःगः, द्यःछेँ, बहाः बहि, जात्रा पर्व दयेकातःगु धाःसा सासः हे ल्हाये खनीमखु धया । छगू जात्राया भ्वय् नयाः चिप सिले सिमधःनि मेगु थ्यंकःवयेधुंकी । खालि मेपिनि थें नयेगु वा फायेगु जक यानातःसा ला गा हे गाःनि झी नं, छाय् माल थ्व नखः चखः ? माओं नं नखः महं लेनिनं नं चखः महं । झी जक का, जान्नेपिं । अन द्यः, थन जात्रा, अन दाफा, थन भजन । माःगु ला व तन्ता । सुम्क कलाः पय्नःवनीबलय्थें ऐसा मज्जां छकः हे च्वनेमलाइगु । न्ह्याबलें व या, थ्व या जक ।

जिमिगु पार्टीया पोलिटब्यूरों धाल — ऐ न्यारत । छिमि उलिमछि द्यः, जात्रा, उगुं थुगुं अथे चलेजूगु ? जिमिथाय् अन गामय् सायात घाँय् तकं कने मखं, छिमि व लुँयागु गजू दूगु द्यःगः, उकिया सुसाःकुसाः, दँय्दसं लय्पतिं जात्रा यायेत गनं ध्यबा वइगु ?

जिमिगु ला ख्वाः हे कुतुं वइथें मछाल । जिपिं ति गएगुज्रेजूपिं मेपिं सुं नेपालीत हे दइमखु थें च्वन सिउ । मेपिं न्ह्याबलें लाः, नेवाःतय् गबलें मलाः । पार्टीया मिटिङ यायेमालाच्वनी, मलाः, बम तःवनेमालाच्वनी, मलाः, चन्दा काःवनेमालाच्वनी, मलाः, नेताया भासनय् लापा थाःवनेमालाच्वनी, मलाः, नेताया छेँय् खिचाया मचा बुयाच्वनी, मलाः । न्ह्यालें भ्वय् न्ह्याबलें जात्रा । अथे जुयाः ला नेवाःत राजनीतिइ थाहाँ वयेमखंगु ।

उलि जक ला, जिमिसं गज्याःगु खँ सयेकाः जिमि नेतातय्त नेवाः म्ह्याय्मस्त मिलेयानाबिइगु, जस मदइकथं जक ज्या याइगु धया । लय्पतिं नखः, जात्रा धकाः थःछेँ वनाबिइगु का । जिमित क्या मछिं । अथे जुयाः ला आः अज्याःगु जिमि नेवाःम्ह्याय्मस्त मिलेयानाबिइगु बिजनेस हे डाँबाडोल ।
थथे जूगु दक्वया कारण धइगु छु सिउ ला? धाये ला? धाःसा पत्याःयाइमखु । दक्व स्यनाच्वंगु धइगु हे गुथिं यानाः । खःकि मखु धयादिसँ सा ।

हः थन वल का खँ । व गुथि गाथि हे चय्त यानाबिउसा ला नेवाःत व नखःचखः जात्रा पर्वया झन्झटय् तक्यने हे म्वाःलीगुनि । अले व महान् नेतात थें नल फात, बस (व बाहेक मेगु छु छु याइ व लिपा जक धाये ) ।

गुथि विधेयक वल कि न्हापा संविधान वःबलय् हे जिमि नेतां धाःगु नि, थ्व बांलाःगु लक्षण मखु धकाः, उकिं हे वयात प्रधान मन्त्री दयेकल, व अलग बात जुल । का, संविधानया धारा २६ (२)नं दक्व धार्मिक सम्प्रदाययात धार्मिक स्थल व धार्मिक गुथि संचालन व संरक्षण हक दइ धकाः धाल । धार्मिक स्थल व धार्मिक गुथि हे मदयेका बिउसा गंचा संरक्षण याइला ? न रहे बाँस, न बजे मुरली धाःथें । क्या फसाद, छिमि छिमि गुथिया ध्यबां भ्वय् नयेगु, अले जिमि जक तुकंचा नयाच्वनेगु ला ? आखिर सरकारय् च्वनीपिनि नं ला इज्जत दइनि । उकुन्हु तिनि छम्ह मन्त्रीयात छिमिगु ध्यबां १९ हजार वंगु ब्याग न्यानाबिया, आः ग्वःम्ह ग्वःम्ह मन्त्री दु, व छिमिसं सि हे सिउ । दाइँचा म्वाः ला जिमित ?

अथे जुयाःला आः छिमिगु गुथिया अधिकार सर्लक्क कयाः जिमि कार्यकर्तात जानाः दयेकीगु प्राधिकरण यात वनीगु यानागु । अले मजुल ला हाइसन्चो ?

उकिया दफा २३य् गुथिया हक व दायित्व प्राधिकरणयात वनी, अले न्हापाया छुट गुथि व सार्वजनिक गुथि नं राजगुथि सरह हे दयेकाः चल अचल सम्पत्ति, जायजेथा, द्यःया मूर्ति, तिसा–वसः, गं–वज्र तकं हे व प्राधिकरणं कयाबिइ, छिमित याउँसे च्वनी । अले नं भ्वय्–भी नयेमास्ति वःसा जिमिगु प्राधिकरणय् बिन्ती यानाः न धालकि जक नयेखनी । अथज्याःगु तन्ता यानाच्वनेगु पलेसा बरु छख्वला त्वनाः द्यनेका धकाः सुनां नं भ्वय्–भी यानामच्वनकि नेवाःतय्गु अवस्था देसि साः तयाः पिनातःगु काउलिथें ह्वासाह्वासां थाहाँ वनी । खःकि मखु?

अझ दफा २४ कथं ला न्हापा यानातःगु समझदारी पत्र, सहमतीपत्र, दानपत्र, रुक्का, लालमोहर, खड्ग निशानी, सनद, निशाना, सवाल, अज्याःगु गुगुं कथंया लिखत, अड्डा अदालतं यानातःगु फैसला, आदेश, मिलापत्र, निर्णय, वा मेगु नं गुगुं लिखत वा परम्पराया आधारय् गुथियारं कयातःगु धार्मिकस्थलया अधिकार नं चय्त जुइ । अले नइका भ्वय् ।

उलि जक ला, थुकिया ५४नं ला लिखत वा परम्पराया आधारय् गुथियागु जुयाच्वंगु जग्गा, छेँ, पसः, सतः आदि तकं व हे जिमिगु पार्टीया हक लगेजुइ । अले आयस्ता गनं वइ ? छिमि मयः मयः कःधानातःगु व गुथि मन्ह्यात धकाः नुगलय् स्याके म्वाः, गामंगामंनिसें त्याःत्याः मनूत हये जिमिसं, न्हापा खुल्लामन्च खुल्ला तिनि बलय् गामं गामं मनूत ल्ह्यया हयेगु लुमंनिला ? उमिसं छिमिगु जग्गा द्यःगः बालं बियाः जिल ला मियाः जिल ला गुथिगाथि न्ह्याकाबिइ, भ्वय् नयाबिइ, छिमित तन्ता हे मालीमखु अले । जिमि होलटाइमर कार्यकर्तातय्सं व द्यःया पुजा याइला मयाइला धइगु माःगु खँ मखुत, तर भ्वय् धाःसा ध्यय्ध्यय् चुइक हे नइ । थ्व जिमिगु ग्यारेन्टी जुल ।

विधेयकया दफा १९ य् प्रदेशया दक्व गुथि, गुथि सम्पत्ति अले धार्मिकस्थलया रेखदेख, संरक्षण, व्यवस्थापन समन्वय यायेत प्रत्येक प्रदेशय् प्रदेश गुठी व्यवस्थापन समिति दयेकी, छिमिसं थिया नं च्वनेमालीमखुत अले ।

दफा २० (ख) कथं ला झन् गुथि व धार्मिक स्थल नियन्त्रण तकं जिमिगु पार्टीं यानाबिइ । अले २० (ग) कथं दानपत्र, लिखत, परम्परा, बमोजिम धार्मिकस्थलया नित्य पूजा, पर्व, धार्मिक, सांस्कृतिक जात्रा, यात्रा आदि संचालन यायेगु अधिकार नं व हे प्रदेश समितियात । छिपिं द्यनाः द्यनाः जक नयादिसँ । फुसा द्यनाः हे फानादिसँ ।

छिमिसं द्वलंद्वःदँतकं गुथिया व्यवस्थापन याये मसल, मफुत । उकिं आः जिमिसं जिमिगु पार्टीया बुँइ फानाः ल्वहँतं हुइपिं मनूत मुनाहयाः छगू धार्मिक स्थल व्यवस्थापन समिति बनाउन दयके । बाज्या अजिं स्वयेतक मनंगु गुथि व द्यःगःया व्यवस्थापन उमिसं याइ, अले क्यनेका जिमिसं गथे यानाः यायेगु व्यवस्थापन धकाः । थुलि यायेत साजवाः विशेषज्ञत बथां बथां मनूत वइ, अले छिमित छुं यानाच्वनेगु झन्झट हे दइमखु ।

मनूत धइपिं मनूत ला खःनि । नेवाःतय्सं जक न्ह्याबलें गुथि, जात्रा, पर्व न्ह्याकाच्वनेमाः धइगु दु ला? उकिं दफा ३३य् गयाः आः गुथियार जक मखु, द्यःगः द्यःगलय् गुरुजु, बापाःचा, बरे, पःमां, साय्मि तकं जिमिगु पार्टीं याइ, अले उमिसं अज्याःगु धार्मिक स्थल व्यवस्थापन अधिकारी धकाः गामं लाकमय् पुतु चिइमसःम्ह कार्यकर्ता छम्ह वयाः छिपिं नेवाःतय्त छ्वय्ला व बुल्ला गयेयानाः दयेकेगु धकाः स्यंवइ । उलि दसिनि छिमित छु माल?

उकुन्हु तक विशेष यानाः ख्वपय् च्वंपिं छथ्वः नेवाःत हालाच्वंगु । थ्व विधेयक वल कि उमि मोहीयानी हक कायम जुइ । सुनां बुँज्या यानाच्वन, व जग्गा वयागु नामय् वनी धकाः । आः थ्व विधेयक वल कि २०३० साल चैत्र लिपाया लिखत वा प्रमाणय् मोहीयानी हक तकं कायम जुइमखु, अले छिपिं न म्हय् न तःसिं । दक्व जग्गा जिमिगु पार्टीयागु जुइका, जिमिगु पार्टीयागु । गुथिया जग्गा घाघः जुयाच्वंगु मखुला छिमित? गुलि थाकुक व मालपोतया हामिमचित बापी बापी बुँ बियाः गुथि जग्गा मियाच्वने म्वाःल आः । दइ हे मखुत अले छु मिइ? खँ थुल ला?

हानं भ्वय्या हे खँ ल्हाये । छिमि लय् लय् पतिं भ्वय् नयेमाःगु मखुला? सुयां नयेम्वाः छिमि नयेमाः । का न । आः थ्व हे विधेयकया दफा ३२य् व जिमिगु समितिं द्यःगलय् व द्यःगः जःखः थी थी ज्या याकेबिइमखु धाःगु दु । अथे धइगु डान्स बार ला चलेयाकी तर धार्मिकस्थल परिसर दुने वा जिमिसं तोकेयाःगु क्षेत्र दुने अय्लाः, ला, न्या मिइगु, हयेगु, तयातयेगु, दयेकेगु व नयेगु तकं याकेबिइमखु । नल मखुला अले भ्वय् ?

छिपिं राजनीति मयः धकाः न्हाय् कयेकुंकाजुइपिन्त छगू नसिहत का थ्व । आः नं राजनीति मयः जिलाजं यः धइगु हे मानसिकता ज्वनाच्वँ । अले द्यनाः द्यनाः जक नयाच्वँ । जिमिसं छगू लज्या त्वःता, मांया गुण ल्वःमंका । उलि हे जक मखुला, मेगु ला प्रधानमन्त्री नं जिमि, मन्त्री नं जिमि । उपिं जिथाय् त्वालय् वइबलय् जिमिसं उमिगु गाडी हुयाबिइ, चिप सिलाबिइ । छिमिसं याये भाः खंला, खँ ल्हानाच्वनी ।

नेवाःतय्ग गुथि न्हंका छ्वयेत हे महेन्द्रं गुथि संस्थान ला दयेकूगु खः, तर उकिं नं बांलाक ज्या यायेमफुत । उकिं व खारेज यानाः याउँक प्राधिकरण दयेकाः भाइकाजीचा थज्याःम्ह हे चंखम्ह दँय्चा थज्याःम्ह खय्चा छम्ह हयाः छिमित कजे यायेत्यना ।

खँ मथूनिपिं छम्ह निम्ह जितः गज्याःम्ह खः ल्याः धकाः वातां च्वनाच्वनी । जि अज्याःम्ह हे का । जिमिगु पार्टीया निर्देशन हे अज्याःगु । जितः छिमित थ्व हे खँ थुइका बिउ धकाः छ्वयाहःगु । मछाः मजूला धयादियागु ला? छुकिया मछाः? जिमिगु पार्टीं जिमित मांयात कलाः तयेगु इन्जेक्सन बियाहयेधुंकल, आः छिमिगु गुथिया वास्ता कयाच्वनेगु लाकि थःत मियाः पार्टीया भिं जुइगु स्वयेगु?

नःलि साहित्यिक लय्पौपाखें ल्ह्यागु

[ध्याचु सापारु ११३९]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *