fbpx

तीज, चथाः व ऋषि पञ्चमी

राजमाया पुतवार
नेपालय् नखःचखःया बाः हे वयाच्वंगु दु । लय् वा वालय् जक मखु न्हियान्हिथं हे धयाथें नखः वयाच्वंगु दु । स्वइपिनि न्यनीपिनि न्हयइपु, तर छेँ ज्या यानाः नखः हनेमाःपिनि ला थ्व महाभारत हे खः । यःसां वइगु मयःसां वइगु ।

झीगु प्रसंगय् स्वंगू झ्वःलिक वइगु नखः खः तीज, चथाः व ऋषि पञ्चमी । धयाच्वने म्वाः, थुकिइ न्हापांगु तीज व लिपांगु ऋषि पञ्चमी खय् खय्नीतय्गु जक खःसा दथुइ वइगु चथाः नेवाः तय्गु जक खः । नखः स्वंगुलिं नेपाःया हे नखः खः, व ल्याखं नेपाःया राज्यं स्वंगुलिंयात बराबर महत्व व मान्यता बिइमाःगु खः । तर झीसं दँय् दसं खनाच्वना, थथे जुयाच्वंगु मदु । अथे धइगु राज्ययात नेवाः, खय्, सँय् व मधेसी दक्वस्यां धाक्व, पुलेमाक्व कर पुला हे च्वंगु दुसां राज्यं नेवाःतय्त व खय् तय्त समान व्यवहार यानाच्वंगु मदु । थ्व खँय् छकः दुवालाः धाये ।

तीज धइगु तीज खः, तृतिया कुन्हु हनीगु । थ्व धइगु विशेष यानाः खय् बरमूतय् तःधंगु नखःया रुपय् काइ । उमि दछिइ तःगु नखः मदइगु जूगुलिं थज्याःगु नखःया लागि नं ज्यान बिइ । अथे धइगु धनसम्पत्ति दक्व हे फुक्क हनी । थ्वकुन्हु उमि भगवान शिवया आराधना यानाः कि थः भाःतया तःहाकः आयु फ्वनी, कि व थज्याःम्ह भाःत तयेमा धकाः अबसं च्वनी । अबसं च्वने न्ह्यकुन्हु थःथितिं उमित सःताः साक्क नकी, न्हिछि चछि नयेधुंकाः अबसं च्वनी । भगवानया नामय् लःतकं मत्वँसे च्वनी । अले उकिया पलेसा न्हिछि म्ये हालाः प्याखं हुलाः पित्याःगु ल्वःमंकी ।

आः वल नेवाः व तीज । नेवाः मिस्त धइपिं न्हापांनिसें स्वतन्त्र जूगुलिं उमित भाःतया बन्धन मदु, भाःतयात द्यःथें पुज्यायेमाः धइगु नं मदु । उकिं नेवाःमिस्तय् तीज थज्याःगु भाःतया निंतिं धकाः न्हिछि द्यांलायेमाःगु अबसं च्वनेम्वाः धइगु दक्वस्यां सिउगु खँ जुल । अथेसां झीसं खनाच्वना, करपिनि, विशेष यानाः थःगु छेँय् बालं च्वनाच्वंपिं खय्नी बमनी मिस्तय्गु लहलहय् यानाः थन नेवाः मिस्त नं झःझःधायेकाःथः भाःतया नामय् धकाः अबसं च्वनाच्वंपि खनेदयाच्वन । थ्व खनाः नेवाः जागरुकतय्सं उमित खंथाय् जिउथाय् वा मजिउसा फेसबुकय् थथे यायेमते, नेवाःमिस्तय्गु नखः मखु धकाः न्वानाच्वंगु खनाच्वना । खयेत ला हरेक व्यक्ति थौंया जमानाय् स्वतन्त्र खःसा सुयात छु या, अले यायेमते धकाः धयाच्वनेगु मनासिब मखु । अथेसां झी नेवाः मिस्त धइपिन्त न्हापां निसें समानताया हक बियातःगुलिइहानं सिइक सिइकं थःभाःतया दास जुइगु थज्याःगु धर्म अवलम्बन याःवनेगु धइगु थःगु हे सभ्यतायात हाखलं इइकेगु थज्याःगु ज्या जुल धकाः असन्तुष्टी प्वंकूगु खः ।

मेखे, नेवाःत तःदँनिसें व हे खय् बरमूतय्गु दमनय् लानाः थःगु भाषा संस्कृति अले आः वयाः थःगु थाय्बाय् तकं न्हंका च्वनेमाःबलय् उपिंप्रति वितृष्णा व रोष दइगु अस्वाभाविक मखु । अथे जुयाः उपिं थःगु जातिया, जातीय पहिचानया शत्रु धकाः म्हसीकाः उमिगु देखासिखि यानाः उमिगु हे चलनयात थः नालाः भ्वासि पह यानाजुइगु बांलाःगु खँ मखु धकाः सचेत याःगु जक खः ।

तर नेवाःमिस्त अप्वः जान्या धायेगु ला, अथवा च्यःबुद्धि धायेगु ला । मसःपिं मथूपिं ला म्वाःल सःसिउपिं ब्वनातःपिं अले नेवाः आन्दोलनलिसे सतीपिं तकं झं धाःपिन्त हिस्यायेथें ह्याउँका वसतं पुनाः तिलौरि क्वखानाः खय्नीतय्सं गथेगथे यात अथे अथे यानाः थःगु जात मियावःगु खनाच्वना । अझ धाःलिसे छु यायेफु धयाथें अज्याःगु तीज हंगु किपा हे फेसबुकय् जायेत प्वंकाच्वंगु नं खना । नेवाःतय्गु चेतना थ्व हे ला?

वयांलिपा वइगु नखः चथाः । महाद्यःया काय् धाःम्ह गनेद्यः व चन्द्रमाया बांलाःगु खुँ जुइमा धकाः सराः बिइगु व सराः लितकाइगु न्ह्यइपुसेच्वंगु बाखंलिसे स्वानाच्वंगु थ्व चखः कुन्हु गनेद्यः पुज्याइ, बहनी चन्द्रमा पुज्याइ । लिसें कःनि, मुस्या आदि व बस्पति पु न्हापं नइ । उलि जक मखु, थुकियात म्वहनि न्ह्यःयागु म्वहनि धाइ, थ्वकुन्हु साक्क नःसा म्वहनिबलय् साक्क नयेखनी धइगु धारणा दु ।
थज्याःगु चखः धाःसा नेवाःतय्सं सिइदयेक हे त्वःतावंगु खनेदत । न्हापाथें चथाःया गाइँगुइँ, सुथय् मरुइ दइगु हुल, कःनिमुस्या मियाच्वंपिं माले थाकुयावल । अथवा धाये थुकिया बारे सुयातं छुं वास्ता हे मदुथें जुयावन ।

झी थःगु पहिचान व संस्कृतिइ अपाय्सकं चिउताः दुपिं खःसा, खय्नीतय्सं तीज हंगु या कनय्कुन्हुया थ्व नखःबलय् नेवाःतय्गु उपस्थिति छाय् थपाय्सकं न्यून । झी ला थ्व कुन्हु करफ्यू तयातःपिं थें झ्यालं तकं क्वस्वये मछालाः च्वनाच्वंपिं थें च्वनावइ । माःगु ला छिमि तीज दुसा जिमि नं चथाः दु धकाः क्यनाबिइमाःगु मखुला? नखः धइगु अथे क्यनेत हे मखुसां झीगु आःया अवस्थाय् थःगु उपस्थिति हे क्यनेगु नं तःधंगु खँ जुइधुंकल । प्रधानमन्त्रीयात बसन्तपुलिइ हयेगु राजनीति याइपिन्सं थुकथं नं राजनीति यायेत नेवाःतय्त हःपाःबिउसा झीसं खय्नीतय्गु तीज धकाः सिउथें उमिसं नं थौंकुन्हु चथाः दु धइगु सिइ । निगु संस्कृति नापं म्वायेमालकि घम्साघम्सी जुइ, फुम्हस्यां मफुम्हसित च्वत्यंक घ्वानाः ग्वतुकी । सरभाइभल अफ दि फिटेस्ट धइगु ला प्रकृतिया नियम हे खः ।

अनं लिपा वइगु स्वंगूगु नखः धइगु ऋषि पञ्चमी । धाथें ला नेवाःतय्सं थ्व नखः छाय् हनी धइगु हे बांलाक थुयाच्वनीमखु, अथेसां छम्हनिम्ह खय्नी पासापिन्सं धाःधाःथे यानाच्वनी ।

शास्त्रअनुसार झिंनिलाय् मजिउ जुयाच्वनीबलय् मचायेकं छुं मजिउगु खँ थियाच्वनी । अथे धइगु उमिगु धर्म कथं पाप खः उकिं व पापं मुक्त जुइध भाद्र शुक्ल पञ्चमीकुन्हू ३६५पु दतिवन वांन्यानाः चा व सासौ तयाः ३६५कः म्वःल्हुयमाः । थथे यानाः सप्तऋषीयात पुज्यात धायेवंतिनि मिस्त पूर्णरूपं सुद्ध जुइ धइगु उमि विश्वास दु । अझ उमि थथे म्वःल्हुइबलय् व दतिवनं थःगु गुप्तांगय् तकं थिइकीगुलिं दछितक व्यभिचार यानाः संचय जूगु पाप मोचन यायेगु थ्व मौका धकाः तकं धायेगु चलन दु । न्ह्यागुसां थ्व मिस्तय्त शरीरं पाप याइपिं धकाः लुमंकीगु पर्व खः । सुयागु शरीरं छु पाप याइ व मेपिन्सं सिउगु खँ मखु । तर थम्हं मयानागु पापया माेचन यायेमाल धकाः उगु‌ुं थुगुं यायेगु आवश्यक मखुसा हानं पाप यानागुया माेचन सार्वजिनक थासय् वयाः जिगु शरीर अपवित्र जूगु दु आः जिं उकिं हे थन वयाः थःत हानं पवित्र दयेकःवयागु धकाः घाेषणा याःवयेगु न‌ं बुद्धिमानी मखु । तर उमिगु परम्परां उमित थ्व याकातःगु दु । अथे धइगु उमिसं थःत दछिया दुने यायेमजिउगु यानागु दु धकाः थथे सार्वजनिक थासय् वयाः घाेषणा याःवयेत उमिगु धर्मशास्त्रं उमित बाध्य यानातःगु दु । झीसं थुइकेगु थ्व हे खः ।

अथे जूसां झी नेवाःतय्गु थी थी जात्राय् पर्वय् असंगति खनीपिन्सं थ्व मिस्तय्त दास दयेकीगु नखःयात धाःसां उमिसं विभिन्न तर्कया बह कयाः च्वछायाच्वंगु खनेदु । उमि यथे यायेमा, थ्व झीत माःगु मखु । तर निगू संस्कृतियापिं मनूत छथासं च्वनेमाःगु आःया अवस्थायाय् राज्य सत्ता व मिडियाया साथ कयाः उमिसं नेवाःतय्गु नखःयात बेवास्ता व दिग्भ्रमित यायेगु अले चायेकं मचायेकं नेवाःतय्त उमिगु पर्वपाखे सालायंकेगु स्वयाच्वंगु झीसं खनाच्वना ।

थज्याःगु अवस्थाय् नेवाःतय्त सही मार्गदर्शन बिइत अले साँस्कृतिक रुपं संगठित जुयाः थज्याःगु साँस्कृतिक अतिक्रमणयात पनेमाःगु अवस्था वःगु दु । नेवाःतय्गु संघसंस्था आः हे न्ह्यलं चायेकाः न्ह्यःनेवये हथाय् जुइधुंकल ।

किपा साभार दि हिमालयन टाइम्स

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *