fbpx

तीज मान्ने नेवार महिलालाइ सार्वजनिक चुनौति

ज्वजलपा सकसित

यो लेख खस-भाषि क्षेत्री तथा बाहुन महिलाहरुले नपढ्नु होला । तपाइ खस-भाषि क्षेत्री बाहुन महिलाहरु धुमधामले तीज मनाउनु हुन्छ, म तपाइहरुको आस्था र विश्वासमाथि कुनै टिकाटिप्पणी गर्न चाहन्न । तपाइहरुलाइ उचित लागे निरन्तरता दिनुहोला, नलागे नदिनु होला । तीज पर्वको मान्यता, विकृति विसंगति तथा उपलब्धीहरुबारे अघिल्लो वर्षहरुमा नै मनग्य टिप्पणी भइसकेको छ । यो लेख नेवार महिला माथि मात्रै केन्द्रित हो । कुनै पनि तीज मनाउने नेवार महिलालाइ बोलाइ बोलाइ यो लेख पढ्न लगाउनु होला । (लेख नेवार भाषामा छ, खस भाषामा उल्था पढ्न अलि तल आँखा डुलाउनोस)

— मूल लेख —
थ्व समाजय् हू व: थे प्याखँ ल्हुया जुइपिं मनू त म्हो मजू । ‘हू व: थे प्याखँ ल्हुयू’ धैगु छु ले? अथे धैगु मेपिन्सं छु छु यात व हे नाला यंकिगु मति ख: । छु पाय््छि ख:, छु पाय््छि मखु धका भ्या भतिचा हे विचा: मयासें मेपिनि हूहुलिइ ब्वाँय्् जुया थ:गु स्वाभिमान, शक्ति, वर्चस्व, आधार व भविष्य तंका च्वनेगु धैगु थ:गु तुतिइ थ:म्हसिनं हे पालेगु ख:। क्षणिक न्ह्यइपु छ्यायेगु, रहरबहर यायेगु धाधां थ: मचाखाचाया नितिं गलत शिक्षा व संस्कारया पुसा पिइगु धैगु तस्कं ग्यानापुगु सामाजिक ल्वय् ख: ।

जिं थ्व ल्वय् नेवा:मय््जु पिं, उिकसनं स्यस्य: नेवा:मय््जुपिंके ग्यानापुक दुविना च्वंगु खन । छुं दँ न्ह्य: तीजया नामय् पासापिं नाप भ्यलेपुनेत ह्याँउ पतासि सिना म्ये हालीपिं नाप लापा थाना जुइपिं नेवा:मय््जुपिं छुं दँ लिपा वाँउगु बेक्व: तिल:री घाना जुइपिं जुया वल । छुँ दँ न्ह्य: किपातय् जोरा मिलेजुइक तिल:री घाना जुइपिं नेवा:मय््जुपिं छु दँ लिपा ‘दर-पार्टी ग्वसा:खल:’या कजि जुइपिं जुया वल । छुं दँ न्ह्य: नयेगु त्वनेगु रमझम धका तीजय् वनीपिं नेवा:मय््जुपिं छु दँ लिपा ब्रत-पुजाय्् नं न्ह्यचिला वल । थ्व प्रगति ख: कि पतन?

इहि याना, बारा तया सौभाग्य व स्वतन्त्रताया जीवनदर्शन छाय््पियात:पिं नेवा:मय््जु पिनिगु जीवनदर्शन तीजया मान्यताया सिमानाय् न्हयं कि मन्ह्यं धका: विचा:यायेम्वा:ला? संस्कार व नख:चख:या हनाबनाय् दुविनाच्वंगु मान्यता, शिक्षा व दर्शन नालामकायेगु जूसा छाय् व संस्कृति मानेयायेगु? तीजया रमझम य:पिं नेवा:मयजुपिं छिकपिन्सं इहि यानाबलय् ल:ल्हाना कयागु ब्या: तछ्यानादिसँ, चुइकाछ्वयादिसँ, छ्वयेका छ्वयादिसँ । बारा पिका:बलय ल:ल्हाना कयागु ज्वाल-न्हायकं पतिचिक न्हुया वांछ्वयादिसँ, सिन्ह:मूया सिन्ह: हुयाछ्वया दिसँ । सिन्चाय् धू तयादिसँ । आँट दु ला अथे यायेत?

इहि-बारा तैत:पिं मिसामचा तीजय् ब्वति कायेज्यूगु जूसा छिकपिनि मां, अजिपिं कनी जुया तीज मानेमयासें जूगुला? छिकपिनि मां, अजिपिं भा:त मदुपिं ला? भा:तयात मतिना व श्रद्धा मयाइपिं ला? मां-अजिपिन्सं मानेयायेम्वा:गु तीज छिकपिन्त मानेयाना जुइत छाय् भ्वासि चाया जुइमा:गु ? छिकपिन्सं तीज मानेयाना छिकपिनि भा:तपिं सुखि नं मजू, आयू बह्रे नं मजू, लय् ताया च्वंगु नं मदु । म्वा:मदुगु खर्च व झंझतं याना चिन्ता बह्रे जू, खर्च बह्रे जू, आयू घते जू – होस दु ला? उलिग्यं थुलिग्यं मदयेक तीज मानेयाना छिकपिन्सं भा:त या छ्यं न्ह्यया च्वन, हि त्वना च्वन का – थ्व जिगु खँ मखुसा मखु धका धाये फु ला? जिगु चुनौति दु – जिमि नेवा:तिरिमय््जुं तीज मानेयाना पुजाब्रत याना ब्यूगुलिं जिगु आयू बह्रे जुल धका छिकपिनि भा:तयात थन धायेके, च्वके फु ला?

— खस भाषामा उल्था यहाँ मुनि लेखिएको छ —

यो समाजमा भीडको पछाडि कुद्ने मानिसको कमि छैन । ‘भीडको पछाडि कुद्ने’ भन्नाले अरुले जे जे गर्यो त्यहि देखासिकि गर्ने प्रवृत्ति हो । के सहि हो, के सहि हैन भनेर अलिकति पनि नसोचि हाहाहुहुमा रम्दै दौडिदा आफ्नो स्वाभिमान, शक्ति, वर्चस्व, आधार र भविष्य गुमाउदै जाने हुनाले त्यसो गर्नुको मतलब आफ्नै खुट्टामा बञ्चरो हान्नु झै हो । क्षणिक रमाइलो र रहरपछाडि लाग्दा आफ्ना भावि सन्ततिको निमित्त गलत शिक्षा र संस्कारको बिजारोपण गर्नु भनेको एक डरलाग्दो सामाजिक रोग हो ।

मैले त्यस्तो डरलाग्दो रोग नेवार महिलाहरु, त्यसमा पनि अत्यधिक श्रेष्ठ खलकका महिलाहरुमा देखें। केहि वर्ष अगाडि तीजभेलामा साथीसंगीलाइ साथ दिन छेउमा सुस्तरी तालि बजाउने नेवार महिलाहरु केहि वर्षपछाडि हरीयो छड्के तिलहरीमा सज्जिएको देखियो । केहि वर्षअगाडि फोटोमा उस्तै देखिन रातो-साडी र तिलहरीमा सजिएका नेवार महिलाहरु केहि वर्षपछाडि ‘दर पार्टी’का आयोजक हुँदै गरेको देखियो । केहि वर्ष अगाडि खाने पिउने रमझमको रुपमा तीजमा भागलिने नेवार महिलाहरु केहि बर्ष पछाडि ब्रत‍-पुजामा अघि सरेको देखियो । यो प्रगति हो कि पतन?

नेवार महिलाहरु इहि र बारा राखेर सौभाग्य र स्वतन्त्रताको जीवनदर्शनमा हिडाइएका महिलाहरु हुन । यस्तो उदार र उच्च जीवनदर्शन तीजको सामाजिक सांस्कारीक मान्यताको परिधिभित्र अटाउँछ कि अटाउँदैन भन्ने कुरा नेवार महिलाले बिचार गर्नु पर्दैन ? संस्कार र चाडबाड मनाउँदा त्यसमा निहित मान्यता, शिक्षा र दर्शन नअपनाउने भए त्यस्तो संस्कार र संस्कृति नै किन पछ्याउने? तीजको रमझम मन पराउने नेवार महिलालाइ मेरो चुनौति छ, इहि गर्दा तपाइको सौभाग्यको साक्षि बसेको बेललाइ अब फुटाएर फाल्दिनोस, लास झै खोलामा बगाइदिनोस, चितामा जलाइदिनोस । बारा समापन गर्दा तपाइलाइ दिक्षित गरीएको शिक्षा-ज्योति पुञ्जको प्रतिक ज्वालन्हायकं खु्ट्टाले कुल्चेर फाल्दिनोस, तपाइलाइ अर्पण गरीएको सिन्दूर पखालेर फाल्दिनोस, वा धुलोले त्यो सिन्दुर पुर्दिनोस । तीज मनाउने नेवार महिलावृन्दहरु हो,  आँट छ यसो गर्न ?

इहि बारा राखिएको नेवार महिलाले तीजमा भाग लिन मिल्छ? के त्यसो गर्न मिल्ने भए तपाइहरुको आमा हजुरआमाहरु अन्धो भएर तीज नमनाउने गरेका हुन? तपाइहरुको आमा हजुरआमाहरु श्रीमान नभएका महिला हुन? श्रीमानलाइ माया र श्रद्धा नगर्ने महिलाहरु हुन? हैनन भने आमा हजुरआमाहरुले मान्न नपरेको तीज मान्दै हिड्न तपाइहरुलाइ के ले बाध्य बनायो, के ले उत्ताउलो बनायो ? तपाइहरुले मानेको तीजका कारण तपाइहरुको श्रीमान सुखि भएका छैनन, आयू बढेका छैनन, रमाएका छैनन । अनावश्यक खर्च र झंझटले गर्दा बरु चिन्ता बढेको छ, खर्च बढेको छ र आयू घटेको छ – यो कुरामा होस पुर्याउनु भयो? देखासिकिमा उत्ताउलिएर तीज मान्दा तपाइ नेवार महिलाहरुले तपाइका श्रीमानहरुको टाउको चपाउनु भो, रगत पिउनु भो – मैले यसो भन्दा यो कुरो हैन भन्ने हिम्मत छ? मेरो चुनौति छ – ‘मेरो नेवार श्रीमतिले तीज मान्दै पुजाब्रत बसेको हुनाले मेरो आयू बढेको छ’ भन्ने कोहि नेवार श्रीमानलाइ यहाँ उपस्थीत गराउन सक्नु हुन्छ?

लेखकको ब्लगबाट लिइएको

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *