fbpx

नेवाःतयगु गुथिया बुँ व बुँइ “मोहियानी हक”

राम शरण सायमि

स्वनिगःया गुथिया लागि नेवाःतसें लःल्हानातःगु छुं नं बुँइ “मोहियानी हक” या ब्यबस्था याये मज्यू ।

नेवाःतसें लःल्हानातःगु गुथिया बुँ – जमिन्दारतसें किसान (मोहि) तय्‌त शोषणयायेत लःल्हानातःगु बुँ मखु , समुदायया हित , सुरक्षा लिसें मनोरञ्जनया लागि छुटय् यानातःगु बुँ खः । अज्याःगु बुँइ “मोहियानी हक” या खँय् बहस यायेगु जिं स्वय् वाहियात जक मखु , स्वनिगःया लुँ स्वयाः थिकेगु समुदायया बुँ सत्ताधारी व भुमाफिया जानाः नीजीकरण जक यायेत स्वःगु खः , मेगु छुं मखु ।


सकस्यां थुइकेमाल – नेवाःतय् गुथि छु खः ?

“नेवाःतय् गुथि – सामुहिक हित , सुरक्षा लिसें मनोरञ्जनया प्रतिबिम्ब खः ।”

१) सुं नं मनूत आकासया क्वसं वा फसं दायेका देने म्वायेकेत – फल्चा , सःत:या ब्यबस्था
२)आपतकालीन अबस्थाय् (गथे भुखाय् ब्वइगु इलय्) मदये मगाःगु लः उखें थुखें जुयाः काःजुइ म्वायेक (ल्वँह हिति , लुँहिति, चुक ननि बहाः बहिलय् जक मखु थःगु छेँय् दुने तक नं तुंया तक ब्यबस्था नेवाःतसें यानातःगु दु – व फुक्कया थःथःगु गुथि दु)
३) सिइ गुथि – थौंया इलय् छुं हे गुथि म्वाःल धाइपिंसं तक थ्व “सिइ गुथि” छगू ला माः धाइपिं ग्वाः ग्वाः दयावःगु दु ।
४) सनाःगुथि (मलामि गुथि) – श्रद्धाया गुथि
५)
६) कुइँ कुइँ – ताँ  चिकुला वा सुख्खा मौसम (Dry period) या इलय् ताहाकःगु लँयात चिहाकः यानाबिइगु गुथि ।
७) न व इलय् Radio दु न TV हे दु – मनोरञ्जनया माध्यम छु दु व इलय् ? नेवाःतसें थी थी जात्राया गुथि दयेकाः सकलें मनोरञ्जनया सहभागी जुइसयेका बिल ।
८) धायेगु यक्व दु , ब्वनेलाःपिं सुं मदु । थुलि हे च्वये , न्ह्याःसा छिकपिनि लाःसा – गुथि तःगु प्रकारया दु ।

सारांशय् – गुथि सामुहिक हित सुरक्षा लिसें मनोरञ्जनया प्रतिबिम्ब खः । छुं नं सामुदायिक ज्या यायेत आयस्ताया आबश्यक जुइ । थःगु छेँ – १ , २ आनाय् दयेकिइपिं नेवाःतसें रोपनीका रोपनी बुँ गुथिया लागि लःल्हाना तःगु दइ , दु , छाय् ?

अज्याःगु बुँइ हे “मोहियानी हक” या ऐन कानुनया प्राबधान दयेकाः , गुथि = सामुदायिक हित व सुरक्षा, मनोरञ्जन फुक्क समुदायया लागि छुटये यानातःगु बुँ न्यायेगु मिइगु गुलित जायज खः ? सकस्यां थुइकेमाः । गुथिया बुँ – सुयां नीजी बुँ मखु – “मोहियानी हक” या ऐक कानुन दयेकेमाःगु बुँ मखु – नेवाःतय् गुथिया लागि तयाःतःगु बुँ – बुँइ ज्याइपिं मोहि वा म्हय् निसें सकलसिया हित सुरक्षा लिसें मनोरञ्जन लागि नेवाःतसें दुथें फुथें भलो जुइमा धकाः लः ल्हानातःगु बुँ – खेतीयोग्य बुँ खः । अज्या:गु खेतीयोग्य बुँइ – थौं भुमाफियात व सत्ताधारी (चाहे व बाम जुइ ब्यु कांग जुइ ब्यु वहे द्यांया लैं खः वय्‌कःपिं , लिच्छविकालय् हे स्वर्णयुग धायेकेत सफल स्वनिगलय् मोजमस्ति यायेत स्वनिगः कब्जा यायेत वःपिं) थौं छेँ दयेके बियाः स्वनिगःयात जलमग्न यानाबिल । सकस्यां थुइकादिसँ – स्वनिगः – समुद्रया सतह स्वयाः लगभग ४,००० फिट च्वये लाःगु लागा खःसा हलिमय् दकसिबय् च्वथ्याःगु सगरमाथाया उचाइ – २९,००० फिट खः । स्वनिगः – नेपा:या खेतीयोग्य बुँ तराई मखु – दँय् दस जलमग्न जुइगु । तर एक नस्लिय सत्ताधारीत व भुमाफियातसें जलमग्न यानाबिल ।

8:12 AM 7/18/2019

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *