fbpx

खुसि बाः वःगु लाकि खुसिया लँ पनाबियागु थ्व ?

राजेन मानन्धर

चछि न्हिछिया दुने स्वनिगःया ख्वाःपाः हे हिल । बिहिबार चान्हय् निसें वा वःगु शुक्रबार चान्हय् मजूनि । थी थी थासय् खुसि बाः वःगु, छेँ डुबानय् लाःगु उगुंथुगुं चुइका यंकूगु खबर वल । भ्वतय् हे स्वम्ह मन्त हँ । धनसम्पतिया क्षति जूगु ला ल्याचाः हे मदु । छु थ्व खुसि बाः वःगु हे खः ला?

खुसिबाः धइगु ला असाधारण अले दँय् दसं वःगु खुसि स्वयाः यक्व लः जुइमाल, खुसिं न्हापा हे कयातःगु जग्गा स्वयाः चकनाः वयेमाल, मनूतय्गु बस्तिइ तक लः वयेमाल । थन ला अथे ज्रूगु खनेमदुनि । खुसिं आः नं थःत जवय्च्वंगु घा्रटनिसें खवय् च्वंगु घाटतक चकंकेमफुनि । उलि चकनेगु ला वयागु अधिकार हे खःनि । झी पुर्खापिन्सं उलि ला वयात बिया तयागु हे खःनि ।

आः छु जुयाच्वन व ला दँय् दसं हे जुयाच्वंगु दु । वा वये न्ह्यः हे थन थन लः जाइ, लः मुनी ध्रइगु दक्वस्यां सिउ, व व थासय् जग्गा न्यानाः छेँ दनाः च्वंपिन्सं ला थ्व वार्षिक क्यालेन्डरय् तयाः माःमाःगु बन्दोबस्त नं यानातइ । अले पिने पिनें हालीगु जक खः ।

थुगसिइ न्हापां हे न्यनेदत —कलंकीइ डुबान जुयाः प्रहरी चौकी व मालपोत ज्याकुथिइ न्हापं लः दुहाँ वन, हनुमन्ते नं दँय् दसं थें तिंतिंन्हुयाः वःगु दु । कुलेश्वरय् तक हे डुवान जुयाः ग्यासया सिलिण्डर ब भुतू क्वथाया भाराकुरा तकं चुइकायंकल, । अले खुसिसिथय् गुलिखे लँय् दिकातःगु गाडी हे डुबेजुल । उखे पनौतिइ नं तसकं खुसिबाः वल । टेकुया खुसि सिथ् न्हूगु लँ दयेकू्रथाय्े मिनीट्रक हे डुबेजुल । यलय् नख्खु खोलां नं उत्पात यात । अन नं लः दुहाँ वयाः गुलिखे मनूत छेँय् हे च्वनेमखन । अझ अन ला हाइड्रोया ज्याकू हे चुइकीथें जुयाच्वंगु अले हानं छथाय् खुम्ह मजदूर त दुने हे कात । उखे कीर्तिपुरया मैत्रीनगरय् नं खुसिबाः वयाः मनूतय्गु बिचल्ली जुल । वा वयेगुलिसें चलः नं वइ । येँये हे चलः वनाः स्वम्ह सित । देय् न्यंक ला १३म्ह सिइ हे धुंकल ।

थ्व विनाश स्वनिगलय् जक वःगु मखु । उखे भारतं दशगजाय् हे बाँध दयेकूसेंलि उमित लः माःबलय् लःप्वाः तिनातइ, अले खुसिबाः वलकि काचाक्क त्वःनेवं नेपाःया हे गुलिखे गां डुबेजुइ ।

थ्व खनाः धाइ खुसि बाः वल । तर थ्व खँ सत्य मखु । आः तक नं बागमतिया जवय् घाटनिसें खवय् घाट तक लः्र चकंक मजाःनि । अथे धइगु व गुलि वयेमाःगु खः उलि व हे मवःनि । न्हापा न्हापा वयागु लँ गु्लि दु धकाः सिइकाः हे जवय् खवय् घाट दयेकातःगु खः । अथे धासें लि बागमति खुसि मनूतय्गु छेँय् वंगु मखु, मनूतय्सं हे बागमति वनी वनीथाय् छेँ दंगु धइगु खनेदत ।

 

===

देसय् दकलय् सःसिउपिं, ध्यबदुपिं अले राजनीति प्रभाव दुपिं च्वनीगु स्वनिगः थौं जलमग्न जुयाच्वंगु दु । ग्वःम्ह मनूत ला सिइधुंकल, करोडौं ध्यबाया सामान नास जुइधुंकल, मनूत कि डुंगाय् च्वनाः उखें थुखें जुयाच्वंगु दु, कि बाल्टिनय् लः थिनाः पिने प्वंकाच्वंगु दु । मनूत थज्याःगु अवस्थाय् नं संयमित जुयाच्वंगु दु । सरकारया विरोधय् जनता पिहाँ वयाच्वंगु मदु, मि च्याकाच्वंगु मदु । फेसबुकय् व्यंग्यात्मक फोटो तयाः अले सरकारं यायेधाःगु उगुंथुगुं गफ च्वयाः थःगु तंयात नियन्त्रण यानाच्वंगु दु ।
छेँ दुने तकं लः मुनेवं उमिगु माःगु सामान नास जुइगुलिसें मनूत न्हिछि दुहाँ पिहाँ जुइमखन । लिपा ला डुंगा तकया व्यवस्था यानाः हे मनूत काःवनेगु यायेमाल, राजधानी धयातःगु महानगरया थ्व हवाल । १२ घौ जक वा वयेवं ख्वपया जनजीवन अस्तव्यस्त जुल, अनया शिक्षण संस्था, व्यवसाय, लँ अले उद्योगधन्दा न्हापं प्रभावित जुल ।
हिमालयया दक्षिणय् लाःगु थ्व स्वनिगः गालय् थ्व इलय् मनसुनया प्रभावं वा वइगु ला स्वभाविक हे खः, प्राकृतिक हे खः । अझ थ्व पालय् ला च्यान्हुझिन्हुतक लगालग वा वयेगु ई मवनी । थ्व ल्याखं थुलि वा वःगु धइगु प्रकोप मखु, दछिया थुलि वा नं मवःसा थन वा गथेयानाः सइ? मनूतय् गनया लः त्वनी? थुलि हे लः जमिनय् दुसुनाः ला थनया तुं बुंगाःचाय् लः दयाच्वनी । दोष वा वःगुयात बिइगु गुगुं हालतय् नं पाय्छि खनेमदु ।
वा वइ, जमिन सिंचित याइ, ल्यंदुगु ल: गनगन खुसि दु अन अन वनी अले खुसि जुयाः क्वय्ना गनेद्यइथासं पिहाँ वनी — थ्व हे स्वनिगलय् न्हापांनिसें जुयाच्वंगु खँ खः । थ्व थन २०००दँनिसें चायात लुँ दयेकाच्वंपिं नेवाःतय्सं स्वयाः मेपिन्सं छु सिइ ? तर विशेष यानाः थन २५दँनि न्ह्यःनिसें जूगु राजनीतिक परिवर्तनया बह कयाः थन अनियन्त्रित कथं देसय् दक्व थासं मनूत वल । उमित माः धकाः च्वय् च्वय् दक्व सिमा ध्यन, जंगल सखाप यात, उमित थन च्वनेगु थाय् माल, थनया बुँ न्यानाकाल, छेँ दयेकल ।
दक्वसिया मिखा थन खुसिं कःघानातःगु जमिनय् लात । थनया खुसि दछियंक उलि हे जुइक वा वइगु ला मखु अथेसां थनया खुसिया लँ खुसिं हे दयेकातःगु खः, वं हे जक सिउ वयात गुलि लँ माः धकाः । थनया मनूतय्सं खुसिया भाय् थुयाः हे उलि लँ बियातःगु खः ।
आः वयाः थी थी योजना परियोजनाया नामय् खुसिया लँ कब्जा यानाकायेगु चलन सरकारं हे हल, अले देसय् दक्व मनूतय्सं जिउजिउथे यानाः खुसिया लँ कब्जा यानाकालं नं सरकार सुम्क हे च्वनाबिल । स्वनिगःया लःयात न्हयायेत जक १०० वर्गकिलोमिटर जग्गा माः धकाः न्हापा ल्याःचाः कयाः धयातःगु दु । व जग्गा गनं हे मदु । व स्वयाः ला सरकारं बागमतिया जःखः थुलिथुलि जग्गा बागमतियागु खः, उकिं अन छुं हे निर्माण याकेबिइमखु धकाः लालपूर्जा हे सरकारया नामय् १३०० रोपनी जग्गा चिं तयाः कयातःगु दुसां अन हे कि थी थी पार्टीया कार्यकर्तातय्त सुकुम्बासी धकाः सितिं छेँ दनेगु जग्गा बियातःगु दु, कि मखुसा खेदमैदान, व्यायाम यायेगु हल अथवा द्यःगः धकाः हे कब्जा याकातःगु दु । उकिंला आः देय्या मूमूगु उद्योग, अस्पताल, शिक्षण संस्था, सिनेमाहल इत्यादि ततःधंगु जग्गा माःगु दक्व खुसिसिथय् लानाच्वंगु दु । काक्वपाक्व धकाः अन स्थायी संरचना दयेकेवं खुसियात लँ पनीगु स्वभाविक हे खः ।
उकिसं थन अप्वयावःगु ट्राफिक व्यवस्थापन यायेत धकाः थनया विशेष यानाः बागमति व हिजाखुसि (धोबीखोला), सामाखुसिया सिथय् सिथय् पक्की लँ दयेकेगु, खुसि तपुयाः हे स्ल्याब ढलान यानाः लँ चायेगु अले वनेमाःगु लःयात पाइपय् दुछ्वयाः पिने यंकेगु धकाः जनताललिसे सहलह तकं मयासे अरबौंतका वंगु योजना सञ्चालन यायेवं थनया खुसिइ छटपटी मजुइला? लखुतीर्थ न्ह्यःने विष्णुमति खुसिया द्यःने दयेकातःगु पुलांगु ताँयात बछि यानाः बछिया द्यःने लँ दयेकूगु उकुन्हु हे तिनि मखुला? न्हापायापिन्सं ध्यबा अप्वः जुयाः तहाकःगु ताँ दयेकाःतगु जुइला? आःया अमेरिकाय् ब्वनावःपिं धायेला भ्रष्ट सरकारी कर्मचारीतय् न्ह्याथेयानाः नं ध्यबा खर्च यानाःगु धकाः लाःलाःथाय् अलकत्रा लानागु बिल दयेकाः सरकारय् बुझेयाःगुया लिच्वः खः थ्व लः दुहाँ वःगु । आःतक स्वनिगःया लः बागमतिइ टेकुइच्वंगु सुर्यघाट हाचां गायाः दुहाँ वःगु मदुनि, अथे धइगु थुकियात खुसिबाः वा बाढी धायेगु अवस्था मदुनि ।
थनया खुसि गपाय्बाला जुइमाः धकाः थौं स्वयाः स्वीदँ पीदँ न्ह्यः कयातःगु किपां धयाच्वंगु दु । अज्याःगु दँय्दसं लः न्ह्यायेमाःगु खुसिया लँ पनाबिउसेंलि लः वनेगु धइगु ला छेँ दुथाय् हे ला खतनि । थ्व खँयात मेकथं धायेग खःसा, लँ वनेमाःथाय् छेँ दनबिसेंलि लः छेँय् वंगु जुइला? लः ला थः गु मतापं, थःगु मात्राय् वया हेच्वनी, न्ह्यानाहे च्वनी, खँ थन थुलि पात कि लँ वनेगु थासय् छेँ दुहाँ वन, झीसं पिनेच्वनाः स्वयेबलय् छेँ दुथाय् लः दुहाँ वंगु धाल ।
थुलि लः दुहाँ वःगु थ्व न्हापां मखु, थथे ला दँय् दसं जुयाच्वंगु दु । अथेसां ध्यबा नयाः हे प्रकृति विरुद्ध परियोजना सञ्चालन यानाच्वंपिन्सं व यानावंपिन्सं थःगु बचाउ जक यानाच्वंगु दु, प्रकृतिया सम्पत्ति प्रकृतियात लितबिइगु बिचाः यानाच्वंगु मदु, अथे धइगु आकिवं नं थुलि हे कसा नयेत स्वनिगःबासी बाध्य जुयाच्वनेमाःगु दु ।
अझ थुकियात पनेत दीर्घकालिन आयोजना वा नियन्त्रण व जुइधुंकाः उद्धार यायेगु लागि अले जुइन्ह्यः मनूतय्त न्ह्यलं चायेकगु कथंया तकं छुं कार्यक्रम नं अनया नगरपालिकां यानाच्वंगु खनेमदु । खःसां मखुसां थुकियात खुसिबाः वःगु वा बाढी वःगु धाल, दैवी प्रकोप धाल, जनतां सह यायेमाः धाल, अले उकिया विरोध ला छु व्यंग्य तकं यायेमदुगु संकेत सरकार पक्षीय जनप्रतिनिधिं बिल ।
अथेधइगु थ्व प्रभावित लागाय् च्वंपिं दक्व नेपाःमि मखु, सरकारया उमिप्रति छुं दायीत्व मदु धाःगु हे धकाः थुइकेमाल । जनता हाहां दिक्क चायेधुंकल । उखे केपि शर्मा ओलीया नेतृत्वया सरकार धाःसा नेपाःया यथार्थयात ल्वःमंका न्हियान्हिथं धयाथें रेल, पानी जहाज, पाइपया ग्यास व ब्वइगु कार धकाः गफ यानाच्वंगु दु । व अज्याःगु छुं न्हूगु विकासया ज्या याइम्ह खः मखु अले वयाके अज्याःगु यायेगु छुं श्रोत दु  मदु झीसं सिउ । थ्व ला मनूतय्त न्हापान्हापा मचाबलय् पापा बिइ धकाः ह्ययेकूथें जक खः धकाः नं धयाच्वनेम्वाल ।
थज्याःगु अवस्थाय् स्थानीय मनूत हे सक्रिया जुयाः खुसिसिथय्या जग्गा विभिन्न नामय् अतिक्रमण यायेगु अले खु्सि हे चिब्या यानाः खँ दयकेगु ज्याया तप्य‌क िवराेध यायेमाःगु दु । खुसि सिथय् दयेकातःगु संरचना जक थुना छवःसां खुसिया लः मुनीमखु मखुथाय् बाः वनीमखु । झी बाज्या अजिपिन्सं उलि ला बिचाः यानाः शहरया व्यवस्थापन यानाथिकूगु खः । झीसं उिकयात स्यँजक मस्यंकूसां झीत थथे दँय् दसं खुसि दुहाँ वयाः दुख बिइमखु ।
9:34 PM 7/12/2019

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *