fbpx

स्वयम्भू पूनः निर्माणया खँ

वंगु बैशाख १२ तेया तःभुखाचं नेपाः देशय् जनधनया क्षति जक मखसें देया आपालं सम्पदात नं ध्वस्त जूगु खँ सर्व्विदित हे खः थुकिइ छुं निगू मत मदु । तर अथे खयानं क्षति जूगु सम्पदा, पाटीपौवा, चैत्यत व मेगु धरोहर दयेकेगुलि धाःसा मतविभेद जुयां तुं वनाच्वंगु खँ थौंकन्हेया मू विषयबस्तु जुयाच्वंगु दु । भुखाचं ध्वस्त जूगु सांस्कृतिक सम्पदात पुनःनिर्माण यायेबलय् ठेक्कां बीगु लाकि अमानतं बीगु धैगु विवादया लिसें सम्पदा दयेकेबलय् पुलांगु हे प्रविधि व सामग्री छ्यला दयेकेगु लाकि न्हूगु प्रविधि व सामग्री छ्यलेगु धइगु नं विवाद ब्वलंगु दु ।

पुरातत्व विभागं पिकाःगु तथ्यांक कथं वंगु बैशाख १२ गते धुंकाः नं ब्वःगु भुखाचं यानाः मुक्कं ७५३ गू सम्पदा ध्वस्त वा क्षतिग्रस्त जूगु धलः सार्वजनिक जूगु दु । थ्व निदँया दुने आपालं तःधंगु व चीधंगु याना करीब १५ गू सिबें अप्वः सम्पदा दयेके सिधगु दु । तर दयेके सिधःगु व दयेकाच्वंगु सम्पदाय् नं गनं सिमेन्ट, डण्डी, रोडा थें ज्याःगु न्हूगु सामग्री हे छ्यला दयेकेगु यानाः पिनं रंगरोगन यानाः पुलांगु स्वरुप जक नं बिउगु दु ।

पुनःनिर्माणया हे झ्वलय् खास्ती च्वंगु लामा बौद्ध धर्माबलम्वीया हालिमुहाली दूगु चैत्य धाःसा उखुन्हु तिनी हे पुनःनिर्माणया ज्या क्वचाये धुंकूगु दु । तर अथे खयानं नेवाःतयेगु जक मखु विश्व सम्पदा सूचीया धलखय् तसकं नां जाःगु झी नेवाःतयेगु आस्थाया केन्द्रबिन्दु जुयाच्वंगु स्वयम्भूया हालात धाःसा उलि सुधारया रुपं न्ह्यःने वयेफूगु अवस्थाय् थ्यनाच्वंगु मदुनी ।

थ्व हे प्रसंगय् विश्व सम्पदाया धलखय् दुथ्यागु स्वयम्भू लागाया महाचैत्यया नापनापं मेगु भुखाचं ध्वस्त जूगु सम्पदाया पुनःनिर्माण प्रक्रिया छु गथे जुयाच्वन धकाः स्वयम्भू ब्यवस्थापन तथा संरक्षण महासमितिया महासचिव महेन्द्र रत्न बुद्धाचार्यजु नाप खँल्हाबल्हा यानागु झ्वलय् वयकलं सत्य तथ्य जानकारी बियादिल ।

वंगु २०७२ साल बैशाख १२ गते जूगु भुखाचं स्वयम्भूया त्रियोदशी भुवनया नाप नापं स्वयम्भूु लागाया सम्पदा मध्ये ६ गू पूर्ण रुपं क्षति, १७ गू पाटीपौवा चैत्य आंशिक रुपं क्षति, सलंस दँ निसें सांस्कृतिक व संस्कार बचेयायेत निरन्तर रुपं स्वयम्भू परिसरय् हे च्वना न्हियान्हिथं यायेमाःगु नित्य पुजाया लिसें सुचुकुचु व माःगु ज्या सकतां ताः लाकाच्वंपिं पुजारीपिनिगु १७ खाः छेँ पूर्ण रुपं क्षति जूगु दु ।

भुखाचं म्हिता वंगु तान्डव नृत्य नं निदँ क्यनी नं अयनं तःभुखाचय् लानाः दुनावंगु सम्पूर्ण चैत्यत व सम्पदात पूर्ण रुपं निर्माण यायेगु ज्या पूवंगु धाःसा मदुनि । विश्व सम्पदाय् दुने लाःगु थ्व परिसर व थनया सम्पूर्ण ज्या पुरातत्व विभागया अधिनय् लानाच्वंगु दु । ध्वस्त जूगु सम्पदाया धलः हे दयेकाः इलय् हे सरकारी तवरय् पुरातत्व विभागयात मर्मत, जिर्णोद्धार व पुनःनिर्माण याये हथाये जूगु जानकारी बिइगु ज्या नं महासमिति पाखें जुइ धुंकूगु दु ।

स्वयम्भूइ जूगु पूर्ण क्षतिया धलः स्वयेगु खःसा प्रतापपूर, अनन्तपूर, शान्तिपूर, बहु मंगलद्वार चैत्य ( तासी गोर्मा तिब्बेतन नां गुकी ३३ कोटी देवदेवीया देगः नं धायेगु याः) कर्मराज महाविहार गुम्बा, व तामांग गुम्बा दुथ्याः । अथेहे आंशिक रुपं क्षति जूगु सम्पदा मध्ये स्वयम्भू महाचैत्य न्ह्यःने च्वंगु पिलर, महामञ्जुश्री, पुलांगु स्वयम्भू, अनेक चैत्यत पाटीपौवा व पुजारीपिनिगु १७ खाः छेँ खः ।

थ्व निदँया दुने स्वयम्भु महासमितिया ब्यवस्थापन पुचःपाखें हे अन वइपिं पर्यटकपिन्स पुलाच्वंगु सेवा शुल्कं जम्मा जूगु ध्यबां हे स्वयम्भू महाचैत्यया डोम व दुनेच्वंगु ल्यसिं गुगु तःभुखाचं दक्षिण पाखे भचा धे चूयाच्वंगु खः, व शाक्य बज्राचार्य थरया दक्ष प्राविधिकयात क्यना पुलांपिं शाक्य व बज्राचार्य थरया ज्याकःमि तयाः दयेके धुंकुगु दुसा महामञ्जुश्रीया देगः, स्वयम्भू महाचैत्यया न्ह्यःने च्वंगु पिलर, पुलांगु स्वयम्भू, पाटीपौवा आदी नं दयेके सिधयेके धुंकूगु दु ।

किपाः रेखा शाक्य

अथेहे थौंकन्हे बहुमंगलद्वार चैत्यया पुनःनिर्माण जुयाच्वंगु दु । थुगु चैत्यया नितिं पुरातत्व विभागं रकम निकासा यानाः बिइगु बचं ब्यूगु दुसा (रकम धाःसा निकासा मजूनी) दयेके ज्याय् माःगु सम्पूर्ण जिम्मा स्वयम्भू महासमितिया ब्यवस्थापन पुचःयात हे लःल्हाना बिउगु दु । पुरातत्वविभागया आश्वासनं महासमिति न्ह्यःचिला जगं निसें उत्खनन यानाः थौंकन्हे द्यः थापना यायेगु ज्या तक क्वचाःगु दुसा मेखे स्वयम्भूया अनन्तपूर व प्रतापपूरया पुनःनिर्माणया नितिं टेण्डर आव्हान याना अनन्तपूरया ज्या न्ह्याके धुंकूगु दु । प्रतापपूर पूर्ण रुपं थुनेगु ज्या क्वचायेकाः अनया स्वयेमज्यूगु धरोहर सुरक्षित रुपं तयातःगु दुसा अनन्तपूरया जग च्वये थहाँ वयेधुंकूगु दु ।

वंगु माघ २९ गते शान्तिपुरया पुनः निर्माणया ज्या न्ह््याकेत क्षमा पुजा यासें ज्याभः व पुलांपिं नेवाः दक्ष ज्याकःमि, दकःमि व सिंकःमियात तकं ब्वनाः ल्हाः पुजा यायेगु ज्या क्वचायके धुंकूगु दु । शान्तिपूरया पुनःनिर्माण यायेत जक हे नं करीब साढे तीन करोड ध्यबा माःगु इष्टिमेट पिहाँ वःगु दु । महासमितिं थःगु हे पहलय् ५० हजार दाछि आःपाया अर्डर तकं याये धुंकूगु दु । फू चाःगु चिचीधंगु सकतां ज्या सरकारी निकाययाके स्वीकृति जक कयाः आर्थिक भार सकतां समितिं हे ब्यहोरे यानाः दयेके धुंकूगु अवस्था खःसा आः थ्व तःधंगु ज्याया नितिं पुरातत्व विभाग व युनेस्कोयात तकं आवश्यक पहलया नितिं जाहेरी बिइधुंकूगु अवस्थाय् सरकारी पक्षं ज्यू, प्रोसस न्ह्यानाच्वंगु दु जक धयाच्वंगु खँ न्ह्यःने वःगु दु ।

किपाः रेखा शाक्य

शान्तिपूरया नितिं रकम निकासा मजूनिगु अवस्थाय् तकं नं ज्या शुरु यायेमाःगु बाध्यता खनेदु । पिने स्वयेबले स्यनाच्वंगु खँगु बाहेक दुने ३६ इन्चया अंग थासंथासय् भोरी खाया वयाच्वंगु अवस्थाय् लाना च्वंगु दु । गुकियात याकनं हे भिंकेगु वा माः कथं पुनः निर्माण मयात धाःसा बर्षातया इलय् दुनिगु संभावना अप्वः दूगु व उकिंयानाः पुलांगु इतिहास नष्ट जुइगुलि शंका मदु । उकिं स्वयम्भू ब्यवस्थापन तथा संरक्षण महासमितिं तःधंगु आँटयानाः शान्तिपूरया पुनःनिर्माण ज्या न्ह्याकूगु दु ।

पुरातत्व विभागया सुपरभिजनय व निर्देशनय् ज्या जुयाच्वंगु दु तर ध्यबा धाःसा निकासा मजूनी । गुलि नं पुनःनिर्माणया ज्या जुयाच्वंगु दु उकिइ महासमितिया महासचिवया नेतृत्वय् निरीक्षण याना माःकथं परम्परागत पहलं पुलांगु हे प्रविधिं गथेकी दाछि आःपा, सिं चा, म्वाः, सौख्वाः र्सुकी, बज्र छ्यला हे दयेकाच्वंगु दुसा ज्याकःमि नं अनुभवी नेवाःत पाखें हे याकाच्वंगु दु । महासचिवं सरकारी निकाययात व पुरातत्व विभागया इग्, डिजाइन व मापदण्डया माग यासें पुरातत्व विभागया जिम्मेदार मनूतसें नं इलय्ब्यलय् सुपरभिजन यानाः याकनं ज्या सिधयेकेगुलि गुहाली फ्वनाच्वंगु दु । थ्व पंक्तिकार अन थ्यंबलय् पुरातत्व विभागया डा. सुरेश श्रेष्ठ आः जुयाच्वंगु पुनःनिर्माणया जानकारीया लिसें निरीक्षण यानाच्वंगु खः ।

बर्मा, श्रीलंका, चाइना, इण्डिया व थाइलाण्डया अम्बेसडरपिंया नापं नेवाः साहु महाजनपिं व दातापिन्सं स्वयम स्वयम्भूइ झाया दयेकेगुलि छाये ढिला जुयाच्वंगु खः धैगु न्ह्यसः न्यनाः आर्थिक रुपं माःगु कथं गुहाली याये धकाः बचं बियावंगु अवस्थाय् तकं व्यक्तिगत रुपं सम्पदाया सूची लाःगु धार्मिक सम्पदाय् तप्यंक गुहाली काये मछिंगु अवस्थाय् महासमितिं सरकारी निकाय व पुरातत्व विभागयात इलय् हे बिदेशीदाता व नेपाःया दातापिन्सं धाःगु खँया जानकारी बिउगु खयानं काउलीया गतिइ पलाः न्ह्याकाच्वंपिं जिम्मेदार पक्षं ढिलासुस्ती यानाच्वंगुया कारणं ज्या न्ह्यामफया च्वंगु तथ्य खँ न्ह्यःने वःगु दु । (लुमंके बहः जू न्हापा नं स्वयम्भूया त्रियोदशी भुवन स्वयम्भू महाचैत्यया जिर्णोद्धार जुइधुंकूगु दु । उबलय् विदेशीदातापिन्सं ब्यूगु ६ करोड ध्यबां सरकारयात जानकारी बियाः स्वीकृति कयाः सम्पूर्ण निरीक्षणया ज्या महासमितिं स्वयेगु व पुरातत्व विभागं इलय्ब्यलय् वया सुपरभिजन यायेगु भाला कुबिया हे दयेकूगु खः । )

थ्व पालय् धाःसा सरकारं विश्व सम्पदा सूचीया धलखय् लाःगु सम्पदाय् छुं नं कथंया गुहाली तप्यंक कयाः दयकेगु प्रावधान मदुगु तथ्य न्ह्यःने हःगु दु । गुकिंयाना गुहाली बिइ धाःपिं नं न्ह््यःने दु, माःगु कथं सरकारी निकायया सुपरभिजनय् च्वनाः महासमितिं दयेकेया नितिं सम्पूर्ण याये माःगु स्वयेमाःगु व ताः लाके माःगुया ब्यवस्थायात जिम्मा कायेत तयार जुयाः दक्ष प्राविधिक पक्षया विशेषज्ञपिं इन्जिनियरपिं शाक्य व बज्राचार्य थरया ज्याकःमि, सिँकःमि व दकःमिपिं तकं ५० दँ तकया थथे हे सांस्कृतिक धरोहर दयेके धुंकूपिं अनुभवी मनूत माला मुंके धुंकूगु अवस्थाय् तकं थःपिं ल्हाः प्वः चिनाच्वनेमाःगु खँ महासचिवजुया धापुतिं स्पष्ट याना बिउगु दु ।

स्वयम्भूया अनन्तपूर व प्रतापपूरया पुनःनिर्माणया नितिं टेण्डर आव्हान याना अनन्तपूरया ज्या न्ह्याके धुंकूगु दु । टेण्डरया खँय् वयाच्वंगु विवादया सवालय् महासचिवया धापू कथं टेण्डर आव्हान यानाः भाला बिइगु ज्या बांमलागु मखु तर अज्यागु ज्याय् भाला बिइबलय् इमिगु पुलांगु ज्याया मूल्यांकनया आधार स्वयाः मापदण्ड बिया ठेक्काय् बिल धाःसा व सम्बन्धित पक्षं जिम्मेवार जुया निरिक्षण व सल्लाह सुझाव बिया ज्या न्ह्याकल धाःसा उचित जुइगु खँ स्पष्टयाना दिल । थुकिया नितिं महासमितिया ब्यवस्थापन पुचः, पुजारी परिवार,गुठी संस्थान, पुरातत्व विभाग, महानगरपालिका, सिडिओ कार्यालय व प्रहरी विटया छम्ह छम्ह प्रतिनिधि तया छगू निर्माण कमिटी नं नी स्वना तःगु दु ।

तःभुखाय् लिपा विदेशी पर्यटकपिं नेपाःया अवस्था अनुगमन यायेत मेमेगु नेपाःया थासंथाय्या बस्तुस्थितिया अवलोकन यायेगु झ्वलय् स्वयम्भूइ नं आपालं वःगु खः । दथुइ छुं ई तक करीब शुन्य अवस्थाय् थ्यंपिं पर्यटकत आः वया हाकनं गन गथे पुनःनिर्माण जुयाच्वन धैगु स्वयेत नं वयाच्वंगु अवस्थाय् आः नं सुम्क सरकारी पहलं याना बिइ धकाः च्वन धाःसा विश्वय् हे बामलागु लिच्वः लाइगु सत्य तथ्ययात लुमंका न्हापां ज्या नि शुरुयाये धैगु उहः कयाः महासमितिया ब्यवस्थापन पुचलं ज्या न्ह्याकाच्वंगु दु ।

थथे विश्व सम्पदा सूचीया धलखय् लाःगु महत्वपूर्णगु सम्पदाया पुनःनिर्माणया खँय् पुरातत्व विभागया अधिनय् लाःगु व वयागु हे जिम्माय् लाःगु ज्याये समिति हे न्ह्यचिला ज्या याना च्वंना नं याकनं माःगु इलय् माःकथं रकमया निकासा यानाः मबिसे पुरातत्व विभाग व सम्बन्धित पक्ष सुम्क च्वना बिल धाःसा दथुइ हे ज्या दिके मालीगु खायुगु सत्यया खँ म्हाइपुक न्ह्यथंसे पुनःनिर्माणया ज्या सिधयेकेगु नितिं जनता समक्ष हे ल्हाः फः वनेगु बाहेक मेगु विकल्प मदुगु खँ महासमितिया महासचिव महेन्द्र रत्न बुद्धाचार्यजुं धयादिल ।

सकतां खँ थुइकेगु झ्वलय् तःतःधंगु ज्याखँय् व हे कमिशनया चलखेल जकं जुयाच्वंगु खःला धैगु शंका यायेथाये यक्व दु । मखु धैगु खःसा ध्यबा बिइपिं दाता नं तयार, ज्या याइपिं ज्याकःमिपिं नं तयार तर सरकारी पक्षयात जक गनं छुकीइ तक्यंका तःगु खः वा छुकी अलमल जुयाच्वंगु धैगु खँ सकसियां नितिं न्ह्यसः चिं जुया जुया दँ वइच्वंगु दु ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *