fbpx

“देसय् गनं मदूगु जात्रा नरलय् ” जात्राया तयारी व समस्या

 रेखा शाक्य

सत्य युगय् “विजयपुर” नामं म्हसिका ब्वयाच्वंगु । भुइजःसिइ निसें शंखमुल तक छस्वा कथं न्ह्याना च्वंगु शहर । थौंकन्हे नरः वा हाँडीगांया नामं झीसँ म्हसिका च्वना । येँया वडा नं ५ लाःगा दुने लाःगु छगू प्रख्यात एैतिहासिक शहर थ्व उबलेनिसें । किाराँतीकाल व लिच्छवीकालंनिसें हे बयबय जुयाच्वंगु थाय् धाइ । गन मनमहेश्वरी, तिसा पुखू, सत्यनारायण, धन गणेश, मोपता द्यः (भाटभटेनी) टुंडालदेवी व अन्य देव देवीपिनीगु बासस्थान दूगु थाय् । सत्यनारायणया जःखः अझं नं उत्खनन् यात धाःसा कैलाशकुट भवनया अवशेष लुयावइगु जनधारणा ल्यनाच्वंगु इतिहास क्यच्याना च्वंगु छगू नेवाः बस्ती नरः वा हाँडीगां ।

थुगु शहरयात हाँडीगां छाय् धाल उकियात कया नं कया न्यंक धापू दु । अनया हे स्थानीय बासी ६३ दँया टेक बहादुर डंगाेलजुं बाज्यापिन्स कनाःतःगु कथं न्हापा महाद्यः चाह्यूवइगु इलय् थासं थासय् दान ब्यू ब्यूं वयेगु झ्वलय् थुगु नेवाः बस्ती प्रजापती थरया बाहुल्यता दूगुलिं माहाद्यवं भाजं वा हाँडी दान बिया थकूग अले अबले निसें हाँडीगां धकाः धायेगु यागु धैगु बाखं न्यना तइगु खँ कनादील । अथेला आः उगु बस्ती च्वये निसें क्वये थ्यंकया जातजातिपिं मिलेजुया च्वंच्वंगु दु ।

मोहनी नखःया लिपांगु न्हिया लिसलिसें येँया थुगु नरलय् तःजिगु जात्राया शुरुवात जुइ । गुकियात छगू उखान कथं थौं तक नं सकसिनं लुमंकाच्वंगु दु । व उखान खः “देसय् गनं मदूगु जात्रा नरलय् ” (कहिं नभाको जात्रा हाँडी गाउँमा ।)
उखानया लिउने सुलाच्वंगु बाखं ।

परापूर्वकालय् जुजु (जुजुया नां उल्लेख मदु) या कलाः व वया पासाया नापं प्वाथय् दूगु जुयाच्वन । छन्हु निम्हं थः मचा बुइगु ईयात कयाः खँल्हाबल्हा यानाच्वंगु जुयाच्वन । महारानीं पासायात “छं मचा गथेयाना बुइकेगु धका न्यन ।” पासाम्ह नारांद्यःया भक्तिनी लानाच्वन । अले वं “नारांद्यवं लँपु चायेका बिइवं याउँक मचा बुइगु” खँ पासा महारानीयात कन । महारानी वयागु खँ न्यना मचा छक बुइकेत नं नारांद्यःया गुहाली मागु ला जिं ला खि फाये बले फ्यतुना थेँ याउँक मचा बुइके धकाः धाल ।

अन लिपा निम्ह थःथःगु ज्याये तक्यन । ई बिना वं वन । मचा बुइमाःगु खःगु ई वयेवं महारानीया पासाया साधारण प्रसव वेदना जुया याउँक मचा बुल सा उखे महारानीया प्रसव वेदना हे मजू । इलं क्यन नं मचा मबू । थुकथं मचा महारनीया प्वाथय् १२ दँ तक च्वंच्वन । नारांद्यःयात अवहेलना याःगु व घमण्डी पनंयाना महारानीया जक हे मखु विजयपुरया मेपिं प्वाथ्य दुपिं मिसापिनी नं प्रसव वेदना हे मजुया बिल ।

थथे जुबलय् श्रृष्टीया नियम विपरीत जुल धकाः द्यःपिनी सकसिनं भेला च्वना गथे जुया जूगु, छु याःसा थ्व संकट पाखें मुक्त जुइ धकाः सहलह ब्याका जोशीयात तान्त्रिक बिधिं स्वकूबले नारांद्यः थःत अवहेलना यागुलिं तंचाया हिमालय् पर्वतस तपस्या च्वंवंगु व वसपोलया हे कोप कथं बिजयपुरया प्वाथय् दुपिं मिस्तय् मचा मबूगु खँ जोशीं सिइका काल ।

थुकिया निवारणया नितिं नारांद्यःयात नेपाल मण्डल बिज्याकल धाःसा जक हे श्रृष्टीया नियम सुचारु जुइगु खँ थुइका सकल द्यःपिं हिमालय पर्वत बिज्याना वसपोलयात विन्तिभाव यात तर नारांद्यःयात लयेतायेके मफू । अन्तय् विश्वकर्मा द्यः स्वयेम बिज्याना नारांद्यःयात हयेकेभनं प्रभू छलपोलयात नेपाल मण्डल बिज्याकेत गनं मदुगु जात्रा, गन मदुगु खतय् व गनं मदूगु स्वामालं छायेपिया तःगु खतय् तया जात्रा याये धकाः विन्ति यात । विश्वकर्माया खँ न्यना नारांद्यःया नं उगु खः गज्यागु जुइ धकाः स्वयेगु इच्छा जुल अले दयेका ज्वना नी वा धकाः उजं बिया बिज्यात ।

This slideshow requires JavaScript.

प्रभुया उजं कथं विश्वकर्मां खःया स्वरुप तयार यात । गुकि स्वतंजाःगु ग्वलागु खः अले गजू क्वस्वयेका तःगु गुकि जवं खवं निपू खिपः तया सालेवं पृथ्वी चाहुले थें चाहुलीगु । अथे हे खःया गाः वंगु ब्वय् तुयुगु चाकलागु कापतं भुनाः हिमालय पर्वतया रुप बियातःगु । खतय् धुपी स्वां तया महाभारतया पर्वया प्रतीक बियातःगु अले खःया स्वतजालय् नं म्हासुगु सीया स्वां गुकियात स्वर्ण स्वां वा मैन स्वां नं धायेगु याः उकिं चा हुइका झः झः धायेकाः नारांद्यःयाथाय् क्यंयंकी ।

वसपोलयात बिज्याकेत थी थी बाजं नापं ज्वना वनी । धात्थें थौं तक मखनागु व गनं मदूगू कथंया खः खना लयेताया नारांद्यः उकि च्वना नेपाल मण्डल बिज्याइ । वसपोलया पलाः थ्यनेवं १२ दँ तक प्रसव वेदना मजुम्ह महारानीया मचा नं याउँक बुइ । उम्ह मचाया मांया प्वाथय् माःगू ई सिबें अप्वः च्वंगुलिं वा व ग्वाये हे बुइ धुंकी ।

थुकथं महारानीया जक मखु मेपिनिं नं याउँक मचा बुइ । थुगु लसताया लुमन्तिइ हे नरः देशय् थी थी अनेक शास्त्र बाजं थाना देसय् मदूगु जात्रा वा कहीँ नभाको जात्रा हाँडी गाउँमा नांया जात्राया परम्परा न्हयागु धैगु जनधारणा दूगु खः । थुगु जात्रायात ब्रम्हा, बिष्णु व उमामहेश्वरया जात्रा नं धायेगु याः । लिसें थुगु जात्रायात चोक्ते नारायण द्यःया जात्रा नं धायेगु याः ।

थ्व जात्रा गबले निसें गुम्ह जुजुया पालय् शुरु जुल उकिया तथ्य कथं जानकारी वा अभिलेख छूं मदु । केवल स्वंगु द्य खः जात्रा याइगु मध्य छम्ह विष्णु द्यःया मूर्ति क्वय् ८३८ दु व नं नेपाल सम्वत वा ई. सं छु खः सीमदु ।

पुजाया तयारी

थुगु जात्राया पुजाया भाला कुबिया च्वना दीम्ह पुजारी अनिल श्रेष्ठजु । वयकलं अबुजु मदये धुंकाः सम्पूर्ण पुजाया जिम्मेवारी वहन यानाच्वना दीगु दु । पुजाया निन्हु न्ह्यः निसें नी ची याना अपसं च्वने माःगु । जात्रा नितिं पुजा साम्रगीया लिसें मैन मत दयेकेत गुठी संस्थान बिइगु १४ के जी मैनयात रंग तया थासाय् तया स्वां दयेकेगु जिम्मेवारी नं द्यः छेँया पिन्स हे यायेमाःगु जानकारी बियादलि ।

थुगु मैन स्वांयात कयाः छगू जनविश्वास स्वानाच्वंगु दु व खः मचाबुइत तसकं ब्यथा जुयाच्वंपिन्त थ्व सुर्वण स्वां छ्यनय् थीइका बिइवं याउँक मचा बुइ धाइ ।
कोटलत्वालये च्वंगु ज्यापुतयेगु गुथिं हिमालय् पर्वतं साधना याना साला हःगु नारांद्यःयात द्यः कावनेगु धकाः बाँसबारी घारी गन आमली दुम्बो धाइगु थाय् दु अन आमली कुछि प्वंकाः उगु द्यः दूगु बाँसघारी पुजायाना गुथि छेँ द्यःयात बिज्याकी । अन लिक्कसं दूगु तुँथिया लखं द्यःयात नी यानाः पुजायाइ । अले चान्हे ज्वछिं हे बिधि पूर्वक पुजायाना भैरवया थाय् भ्याचा बलि बिइ । कन्हे खुन्हु नेवाः ब्रम्हु नं पुजा याना द्यः ल्हवनेगु याइ ।
जात्राया मू न्हि खुन्हु ।
थतुत्वाः, न्यालम त्वाः व कोटलत्वालये दयेका तःगु खतय् त्वाःया खः जिम्मा कयातःगु पुचलं छायेपिइगु ज्या याइ । न्हापां मचा खःया च्वये सिव सिं ( द्यः चाहुकेत थना तःगु पोल सिंग्वः थनी । ( मचाया खः व सिव सिं सिकमी हे दयेकी ) अन लिपा न्वःयात चिइत खिपतं तयार याइ । छगू खतय् २४ म्ह तक च्वनेगु याइ । व सिबें अप्वः नं च्वनेगु या  ।

सुथनिसें फल्चाये च्वना भजन कीर्तन यानाच्वंपिं नं दइसा द्यः खतय् तये हयेवं स्थानीयवासीपिन्सं मोहनीया नलाः स्वां तया द्यः नं पुजायावइ । येँय् कोजाग्रत पुन्हिया न्हि खुन्हु नलाः स्वां पिखालखुइ बिसर्जन याइसा नरलय् पारुया न्हि अर्थात जात्रा खुन्हु नारांद्यवं न्हूइकेमाः धकाः थुखुन्हु जक विसर्जन याइगु चलन दु ।

जात्रा शुरुयायेत दकलय् न्हापां पैंता खलकं प्वंगा व बाजं मथायेकं व मपुइकं द्यः ल्हवने मज्यू । उकिं जब थ्व बाजं पुइ अले विधिवत रुपं जात्रा शुरु जुइ । थुपिं बाजाया लिसें धिमे, बाँसुरी बँय बाजा व करीस कनोड (बैण्डबाजा) आदी इत्यादी बाजंया लिसें जात्रा न्ह्याइ ।

थतुत्वाःया द्यः न्हापां ल्ह्वनी अले न्यालम त्वाः जुया अन लिपा कोटलत्वालय् थ्यंका प्वंगा पुया डबली थ्यंकी । अले स्वंगू नं खः छगू हे झ्वलय् तया थ्व हे स्वंगू त्वाः जुया क्वंनिसें पुजा फः फः ब्रम्हा, बिष्णु व महेश्वरया खःयात थतु त्वाः थ्यंकी अन नं पुजा कया हाकनं कोटल त्वाः थ्यंकी । थुकथं व हे स्वंगू त्वाः स्वचा चाहुइका जात्रा क्वचायेकी ।

थ्व जात्राय् प्वाथय् दुपिं मिस्तसें वःलाछिं च्वनेमाः । अथे हे गर्भवती मिसाया मिजंत नं अप्सं च्वना नारांद्यः जात्रा यायेगु त्वालय् म्हगः दाना वनेगु चलन दु । थ्व जात्राबलय् मिजंतयसं अप्सं च्वना म्हगः दाना वनेबले उकिया पुण्य मां यागु शहश्र धारा दुरु त्वना वयागुया त्यासा पाखें मुक्त जुइगु धापु नं न्यनेदु ।

जात्राया तयारीया नितिं वइगु आयस्ता ।
द्यः खः, वेत चिइगु भाला कुबिया च्वंपिं नरलय् स्वखा छेँ दु । उकि मध्ये नं आः वर्तमान इलये निखा छेँया दुजः जक ल्यंदनी । उकिया हे ज्याथम्ह ७३ दँया गणेश बहादुर साय्मि । वय्कःनापया खँल्हाबल्हां वय्कः उलि सन्तुष्ट खनेमदु । टुँडाल देवीया खः चिइगु नं भाला कुबियाच्वम्ह गणेशजीया धापू कथं थुगु हाँडीगांया जात्रा संचालन यायेत गुठी संस्थान पाखें न्हापा ६ पाथी जाकी बिइगु । अनं ध्यबा हे बिइगु यात ।

न्हापां ३०० अन लिपा ई हिलावंलिसें १६०० जु जुं आ १०००० –झिद्वः तका) तका थ्यंगु दु । थुगु जात्राय् भ्वय् नयेगु कथं छु दैमखु । स्वंगू खः मध्ये प्रत्येक खः कुबिइपिन्त बजि कुछि इला मुक्कं २४ म्हेसित २४ किलो वइ । मू खः कुबिइपिन्त जक कुछिं जायेक तयाः बिइगु चलन दु । अथे हे मरम्मत यायेत १०००० निसें १२००० तका ध्यबा गुठी संस्थान पाखें बिइगु यानाच्वंगु खँ कनादी ।

अन लिपा थतु त्वालय् लँपुइ च्वंम्ह भैरवयात बलि बिइत माःगु भ्याचा छम्ह, जाकी, बजि, वेत, पँ आदी इत्याद गुठी संस्थान पाखें हे बिइगु खँ नं कनादील । गुथि संचालन यायेत व थःपिन्सं यानागु ज्यायात ध्यबा मगाःगु खँयात कया संस्कृति मन्त्रालय व नगरपालिकाय् तःक्वः मछिं वनाः नं न्हाय्पनय् चिकं तया मतापहः यानाच्वंगु आक्रोश प्वंकादी । वय्कःया धापू कथं येँया येँया जात्रायात धाःसा गुठी संस्थानं ध्यबा बिइगु अले मेमेगु जात्रायात धाल कि जवंखवं स्वइगु बानी खःना गुठी न्ह्याथासं नेवाः जाति न्ह्याका परम्परायात संरक्षण यानाच्वंगु खँ गैह नेवाःतयेसं हनुमानढोकाय् च्वना नगरपालिका कब्जाये तया यानाच्वंगु उचित मतागु खँ प्वंकूसें कनादील ।

थौं सिबें ५० दँ न्ह्यः थ्व जात्रा चान्हनिसें शुरु जुया सुथसिया ५ ता इलय् सिधय्का वा लःवनीगु हँ । उबले हरेक खःया ४ गु चिलाख दइगु जुयाच्वन मत मदुनिगु अवस्थाय् । आः सकसिनं स्वयेदइगु भनं सुथसिया करीव ११ निसें १२ बजे थुगु जात्रा शुरु जुइगु खः । उबले नारांद्यःया म्ये “ नारायणजु गुँया सिं स्वां रसन बिज्याकः” धकाः म्ये हालीगु चलन खःसां आः थौकन्हे अज्याकथं म्ये ल्वमंका छ्वयेधुकल । द्यः खतय् पँया न्वः चिनातःगुलिइ ल्याम्हतयेसं ब्वहलय् ल्हवना द्यः जात्रा याइगु खः । जात्राया नितिं स्थानीय क्लबया ल्यायेम्हतयेगु सक्रियतां अझ अपुका जात्रायात व्यवस्थित यानाच्वंगु दुसा जातभातयात चिउता मतसें जात्रापात्रा झी सकसिगु खः धैगु बांलागु भावना ब्वलंका न्हापालिपा थें वं थ्वं गजु चाहुके मज्यू धैगु मान्यतायात हाकुतिना सकलें जातियात द्यः खः चाहुकेगुलिइ दुथ्याकूगुयात बांलागु कथं स्वयादी गणेश बहादुर सायमीजुं ।

मिति २०७३ ०७ ०१

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *