fbpx

तोखाय् हनिगु गथांमुगःया छुं बिस्कं पहः

रेखा शाक्य 

तोखा । छगू नेवाः बस्ती । ऐतिहासिक, धार्मिक, भौगालिक व सामाजिक रुपया लिसें सांस्कृतिक रुपं नं नां जाःगु थाय् । वास्तविक नां तु ख्यः खःसां न्हापा न्हापा तु यक्वः सइगु थाय् जुयाः तु या ख्यःया अपभ्रम्स जुयाः तोखाया नामं प्रख्यात जुयाच्वन । थ्व थौंकन्हय्या वर्तमानया खँ जुल ।

स्वनिगःया लिक्क लाःगु चाकुया नितिं तकं तसकं बयबय जुयाच्वंगु तोखा । थ्व खँ ला सत्य हे खत । गन नेवाः बस्ती दइ अन नेवाः भाय् कला संस्कृति व संस्कार नं ल्यनाच्वनिगु स्वभाविक ।

उकिसनं नेवाः जाति सांस्कृतिक व परम्परागत नखः चखः हनेगुलिइ न्हाप हे लाः । ई ब्यः कथं दच्छिया दुने छु छु यायेमाःगु खः । नयेगु त्वनेगुया लिसें परम्परा न्ह्याकेगुलिइ नं उलि हे सक्षम ।

समय सान्दर्भिक कथं तोखाया मेमेगु नखःचखःयात पलख थाति तयाः मात्र अन हनिगु गथांमुगः नखःया चर्चा यायेगु कुतः यानाच्वना ।

दच्छि यंक हनेगु नखःत मध्यय् नं गथां मुगः नखः काय्मचा नखः कथं कायेगु यानातःगु दु । तर अथे खयानं नेवाःतसें व हे नखः चखः हनेगुलि नं थाय्बाय् तापाना वंलिसें व हे नखः हनेगुलिइ नं एकरुपता मदु ।

सामान्य रुपं स्वनिगःयावासीं हनिगु नखःचखःया सन्दर्भय् नं येँ स्वःया यलया पाः। यलया स्वःया ख्वपय् पाः । अथे हे तोखाया न गथां मुगः हनेगु पहः पाः ।

गथांमुगलं ग्वया हइ, सिथि नखत सिधया वनी धइगु जनधारणा झीगु नेवाः समाजय् नखःयात कया धायेगु प्रचलन अझं ल्यंदनि । अर्थात गथांमुगःया दिं निसें न्ह्याइगु नखः सिथिनखः धुंकाः दच्छिया दुने हनेमाःगु सम्पूर्ण नखःचखः क्वचाल धइगु कथं कायेगु यानातःगु खः ।

नेवाः बस्ती तोखा । तर येँ पाखें भचा जक तापागु थ्व थासय् नं गथांमुगः हनिगु धाःसा पाःगु हे जुल ।  खँया प्रसंग तोखाय् ह्वगं जात्रां निसें स्वाना यंकें । तोखाय् ह्वंग जात्रा धकाः सिथि नखःया प्यन्हु न्ह्यः न्यायेकी ।

अबले तलेजुं बूगु जा गुकि सिदा तया हाम्वः इमू तया मचाबुइबलय् थें सिसापालु क्य‍नाः थायथासय् वना ह्वलाः भुतप्रेत पिशाचयात मशान मशानय् वना जा ह्वला छेँ छेँ दुतकायेगु याइ । अले लिउने छ्वाली ह्वला ” छ्वाली मब्यू पाय (पाताल) भौ (भवचा) अथवा स्वर्ग “छ्वाली मब्यू पाय भौ “, ” ब्यूसा पाय भौ मब्यूसा पाय भौ” धकाः नारा हे घंके याना थालखुया लाछी यःसिं धंकेगु थासंनिसे सकलें युवात चाहिलेगु याइ ।

अले तलेजुया न्हयःने क्वाथय् दक्व च्यानाच्वगु छ्वाली वां छवयाः दाह संस्कार याना वइ । असारया महिनाय् झीगु छेँ खिचा छम्ह तक हे च्वनी मखु सकले बुँ ज्या यायेत बुँइ वनी ।अबले ह्वगं जात्रां दुतकापिं भुतप्रेतयात छेँ तया वनेगु न धाइ । अले व हे भुतप्रेतयात गथांमुगःया दिनस छेँ न पितिना छ्वयेत छ्वाली च्याका छेँ कुँ थना, छेँया प्यकुनय् च्वंगु चा ईँचां क्वाना लिकया कुल्चाय् तया फकँ, न्हाय्कं,च्वाकं,बकं, फसिहः, धुस्वाँ, धसिकथिचा, मन्झाय् घाँय्, छ्यंतग्वः घाँय्, भुइस्वाँ व सौखिया लिसे पुजा तया सुकुन्दा च्याका छप्वाः पिखालुखिइ कुमारी क्षत्रपालय् हया तइसा मेगु च्यागु छ्वाली थालखुइ हया दाह संस्कार याना च्याकेहइ ।

किपाः रेखा शाक्य

थथे थ्व थालखु थाय पायक परेजूपि धकाः इलाग त्वाः, इकलाग त्वाः, पिथित्वाः पिन्स ताहा ल्वँ तक तयेहइ । मेपिनि हान मेगु हे थासय् थुकथं हे याना तयेयंकीगु जुयाच्वन । उबले हे सकसिन इँचाय् अजः फया “खुँया मिखा काँ जुइमा, जिगु मिखा त्यलायेमा, बोक्सिया मिखा काँ जुइमा, जिगु मिखा त्यलायेमा ” धा धां अजः थःगु मिखाय् उली । थ्व तोखाया छगू बिस्कं म्हसिका बिइगु प्रचलन खः ।

किपाः रेखा शाक्य

गथांमुगः नं थन छ्वाली व सु या दयेकीगु प्रचलन दु । सुया गथांम्वः या प्रतिमा दयेकी । अले मनू सीबले दाह संस्कारयाइपि गुठीयारत गथे की कुश्ले समाजय् दबू गु, यत गू, झ्याले गु दु उकि मध्ये न यत गु गुथिया कुश्ले समाजं छ्वाली प्वाः च्याका लाय्कुया दबली गथांमुगःया प्रतिमा दयेकूगुली मि तये धुनेवं साला यकी अले ।

किपाः रेखा शाक्य

कुनखे व थनखे धकाः निगू त्वाःयात बिभाजन याना तःगु दु । लायकुलिं साला कुनखे तक थ्यंकाबिइ थथे यंके बले न ” कुनखे पिन्त पाय भौ” , ” थनखे पिन्त पाय भौ” धाधां साला यंकी । कुनखे च्वंपिन्स लाका कया यंके धुकाः अले हान थनखे च्वंपिन्स लाका कया पारिइ पतिइ “गथाम्वः गय्” धाःगु थासय् यंका संस्कार याना थकी ।

गथांमुगः दयेकेगुली न थी थी जातियापि ।

तलेजु भवानी  १२ गु वाराहीपिं दुथ्याना दयेकेमाःगु चलन । न्ह्यने च्वनिपि ज्यापु लिउने च्वनिपि श्रेष्ठपिं । दकलय् न्हापा बाराही जातिं सु बिइ अले मेगु जाति छ्वाली बिइ । छ्वाली म्ह वनिपि अर्थात छ्वाली  कावनिपिं  खड्गजातीयापिं । सु व छ्वाली म्हया हयाः लाछीया नाराद्यःया थाय् तइ ।

किपाः रेखा शाक्य

सपन तीर्थय् लुँ ज्वारी व वहः ज्वारी धकाः छायेगु चलन दुगुलिं व हे कथं ‌ गथांम्वःयात न‌ छ्वालीया नेकूयात वहः या व सु या नेकूयात लुँया नेकू कथं नाला प्रतिकात्मक रुप नाला छाइगु चलन दु ।

कपाली जातिं खिपः नीलेगु , ख्वाःपाः दयेकेगु , सु प्वः चिइगु अले तयारी जुइधुंकाः लाछीया हे दबुलिइ तक तयेयंकी । अन लिपा गुथि छेँय् न मिसाम्हं छ्वाली छप्वाः च्याका मी तयाबिइ ।

ताेखाय् गथांमुगः नखः हनाच्वंगु लु ।

 

थनं लिपा सकलें उगु त्वाःया मचानिसें ल्याय्म्ह व ज्याथपिंसं नं उगु गथांम्वःयात साला यंकी ।

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *