fbpx

क्वःनेय् जक न्यायेकीगु पचिमह्रः

रास जोशी

झीगु नेवाः समाजं दच्छियंक हे थी थी कथंया नखःचखः हना च्वनी । अले व हे नखः चखः दुने द्यःयात द्यःया हे जक रुपं मस्वःसे द्यःयात छेँजः कथं नं कायेगुु यानाच्वंगु दु । नेवाःतय्गु विशिष्ट अले सुं लिसे ज्वः मलाःगु संस्कृतिइ द्यःयात हे छेँजः खंकेगु झ्वलय् येँयाः क्वःने लागाया छम्ह मू द्यः पचली भैलः द्यः नं छम्ह खः ।

खय्तला नेवाः समाजय् भैलः द्यः हे प्रमुख द्यः कथं कायेगु यानाच्वंसां वा भैलःद्यः विना नेवाःत तरे यायेमात्रं थाकूगु कथं काःसां तबि थ्व पचली भैलः द्यः धाःसा लाय्कुलिं थःने लागाय् गुबसं थहां वइमखु । अले नेवाःतय् द्यःत मध्ये सकसिनं हनावना तया वयाच्वंम्ह जूसां क्वःनेया नेवाःतय्सं बाहेक मेपिन्सं महनिगु जात्रा हे पचली भैलः द्यःया जात्रा खः ।

पचिमह्रः अर्थात पंचमी कुन्हु जात्रा जुइम्ह थुम्ह भैलः द्यःयात नेवाः समाज दुने ज्यापु जाति व मल्ल जातिपिन्सं थः हे पुर्खा कथं नाला वयाच्वंगु दु । विशेष यानाः मल्लतय्सं थःहे पुर्खा धकाः दाबी यानावयाच्वंम्ह थुम्ह द्यः फंपिइ च्वंम्ह धायेगु याः । फंपिइ च्वंम्ह द्यः जुजु काशीइ म्वः ल्हुयाः जगन्नाथय् आलः यानाः (जुजु खलःतय् ज्यःनायात आलः धाइ) येँ देसय् नै मय्जुयाथाय् रसबस याः वइम्ह कथं कयातःगु दु ।

थथे नैनीयाथाय् रसबस याः वःगु इलय् नैनी नं न्ह्याक्व हे छ सु धकाः न्यंसां मधाःगुलिं नैनी नं रसबस याःवःम्हेसिया म्हसिका सीकेगु नितिं छन्हु लुखाय् पर्सि पानातइ । गुकिं यानाः रसबस याये गाकाः थःगु देसय् वनेत जुइबलय् पर्सि हाचां गाका वनेमफयेवं नैनीयात जाकिं कयेकी धकाः थःगु रुप क्यनी । गुगु रुप खनाः ग्यानाः नैनी बिस्युंवनी । तर भैलः द्यः पूर्व रुपय् वयेत हाकनं जाकिं कयेके मानिम्ह जूगुलिं नैनीया ल्यू ल्यू वनी । थुुगु हे इलय् ग्वंगः हालीगुलिं हथाय् चानाः छ्यं सुचुकाः कन्हाय्स्वांया झालय् सूवनी । गुगु दिप लाःगुलिं पुलुं त्वपूया सुनां मखंकेत कुतः याइ । थ्व हे त्वपुनाच्वंम्ह मल्लतय् पुर्खायात लिपा ज्यापूतय्सं खंकाः इलां पुलुं कुइकाः जात्रा यात धइगु खँ सीदु ।

This slideshow requires JavaScript.

 

अले थ्व हे बाखंयात बः बीकथं मेगु बाखनय् नै नायं रसबस यानाजूम्ह भैलःद्यःयात नैनीया दाजुकिजापिंसं सितुपातु वंक दायाः पचली दिपय् वाना थकीगु व लिपा झिनिम्ह ज्यापुतय्सं खंकाः द्यःयात थःथःगु छेँय् हयाः जात्रा यायेहःगु धइगु खँ नं सी दु । गुकिया कारणं यानाः थ्व द्यःया थःगु छेँ धइगु मदु । थथे द्यवं उगु समाजया बेजातीय मिसानाप सनाः जूगु यात कयाः अझ अप्वः स्पष्ट यायेगु नितिं पचलीया हे काय् नं अबुयात मख्यासें मजिल धकाः टेकु पाःचाय् तरवार ज्वना गणेद्यः पियाच्वनी ।

जात्रा पाचाय् थ्यनेवं अबु जुजु पचली बाजं मथायेकुसें लुसुलुसु न्ह्याःवनिगुलिं अबुया थ्व पहः खनाः गणेद्यः मुसुं मन्ह्यूसें च्वने मफूगु जुगुलिं थ्व काय् द्यःया नां हे मुसुकाल मुस्याकाल गणेद्यः जूगुु धइगु दु । वयात पुष्टि यायेकथं फंपिइ थ्व जुजु (पचली भैलःद्यः) या जात्रा यायेमाःसां बेजातीय मिसा नाप रसबस याना जुइम्ह जूगुलिं ख्वाःपाः विहीन त्यपया जात्रा याःसां फंपिमिपिंसं उलि वास्ता याइमखु ।

किराती जुजु यलम्बरया काय पब्विं क्वःने लागाया राज्य बिस्तार याःगु ल्याखय् धाःसा थ्व द्यःयात ज्यापुतय् वशं कथं कायेमाः । बुद्धसिबें न्ह्यः अर्थात २७०० दँ न्ह्यः याम्ह किराती जुजु पबित्र व लिपा सिद्ध जुयाः पचली जूवंगु धइगु दुसा लिपा लिपा थ्यंक नं जुजुया न्ह्यःने दण्ड सजायया फैसला न्यंकेमाःगुलिं थन लिपा थ्यंक अपराधी सम्बन्धी फैसला न्यंकेगु ज्या जूगु खनेदु । अले लिपा वनाः ज्यापुतय् पूर्वज द्यः पचली जात्रायात कयाः जुजुया उजं कयाः जक न्ह्याकेमागुलिं यानाः थकु जुुजुपिंके न्यनेमाःगु धइगु खँ नं वःगु दु ।

थ्व द्यःया जात्राया झ्वलय् थः थी थी कारणं थकू जुजुपिन्थाय् सूवःगु इलय् जुजुं द्यःयात ज्यापुत लिसें हे हुँ धायेकं नं मवंगुलिं जुजु पिहांवंगु इलय् लाक्क ज्यापुतय्सं द्यः हे खुया यंकाः द्यःयात गमय् तयेयंकी । चौथी कुन्हु द्यः सुचुवनीगु इलय् कोहितिया जुजुं द्यःयात लय् तायेकेत तिसावसतं छायेपियाः पंचमकार पुजा यानाः पचली त्यपय् गल्पय् थनी । अथे गल्पय् थनेगु ज्या नकिं नं याइसा थुकि अय्लाः, थ्वँ, सम्हय्(पंचमकार) दुथ्याइ ।
थ्व जात्राया मेगु पक्ष खुया यंकूम्ह पचली द्यः गमय् तये धुंकाः थकू जुजु कां जोशी ब्वाकाः थः पचली थ्यंकः वनेमाः । कां जोशी सिबें थः लिबाक्क पचलीइ थ्यनकि देशय् महितातय्सं आक्रमण याइ वा देशय् अनिष्ट जुइ धाइ । थ्व झ्वलय् कां जोेशी ब्वाकेगु धइगुु अट्कोनारां द्यःया न्ह्यःने कन्हाय्स्वां व पुजा खासिइ तयाः भुतिसः स्वचाः चाः हुके छ्वइ ।

थथे भुतिसः स्वचाः चाःह्यूवंतले कांम्ह जोशी न्ह्याकीगु थुुगु खासि जात्रा जुजुसिबें तसकं लिबाय् धुंकीगुलिं यानाः कांम्ह व जुजु सु न्हापालाक्क थ्यन व सु गुलि उत्तरदायी धइगु क्यनातःगु दु । थथे कां जोशीं भुतिसः स्वचाः चाहुले धुंकाः पचलीइ थ्यनेवं खासि (कां जोशी) हयेला हयेला धकाः स्वकः न्यनाखतं खासि द्यःया थाय् वांछ्वया बीसा तत्काल उगु खासि भैलःद्यःया न्ह्यःने च्वंगु बेताः द्यःथाय् भ्वपुकाः बी । थ्व धुंकाः तिनि द्यःया न्ह्यःने मखंया काजी (सिंकःमिं) हःगु दुगुचित बँय् हे मतसे स्यानाः झिंनिकू ला थयाः मिइ (होमय्) दुया बीमाः । थ्व सिधये धुंकाः तिनि पचली द्यःया जात्रा न्ह्याइ ।

पचली द्यःया लिसें गणेद्यः व नै अजिमा या नं जात्रा यायेमाःगु थुगु जात्रा जुजु शिवसिंहया पालंनिसें सिजःया त्यपय् लुँ सियातःगु द्यः छ्यःगु खः । थ्व सिबें न्ह्यव चाया त्यप छ्यला वयाच्वंगु खःसा त्यपजायेक थ्वँ, अय्लाः सहितया पंचमकारं जायाच्वंगु व अय्लाः थ्वँ भेभेलुपिं जात्राकःमिपिन्सं उगु लँय् कुर्काः तछ्यागुलिं थथे सिजःया द्यः थापना याःगु खः । चाया त्यप कुचा जूगु थाय् मजिपाः व न्हुघःया दथुइ ला । अले अन थौं तक नं भेलुपात द्यःया नामं लँपुइ सिथय् उकिया थापना यानातःगु दनि ।

ज्यापुतय् (पचली खलःया ज्यापु) नःलाः स्वां तयाः मोहनी न्यायेके म्वाःगुलिं ज्यापुतय्सं कन्हाय्स्वांयात हे नःलास्वांया रुप बियातःगु खनेदु । जुजु हिलकि द्यः नं हिलेमाःगु परम्परा जुजु महेन्द्रया पालय् तक जारी हे जुयाच्वंगु खः । येँ देय्या रक्षक थुम्ह द्यः देय्या रक्षक जक मखसें झीगु उँसाय्या नं रक्षक कथं नं कायेगु याः । थ्व द्यःया दुने त्यपय् च्वंगु थ्वँ, अय्लाः पंचमकार दच्छि तक ध्वमग्गीगु व थ्व नलकी प्वाःया ल्वय् व विकार जूपिनि विकार कुहाँ वइ धइगु दु ।

अथेहे थ्व द्यःया प्रसाद कथं इनाबीगु फकंसनाः व कन्हाय्स्वां तकं उसाँय्या नितिं वासः धकाः धयातःगु दु । अले थ्व द्यःयात सुं नं अहंकारीतय्त दमन याइम्ह धकाः धायेगु याः । जुजु शिवसिहं द्यःलिसे त्यप छगः नं अय्लाः थ्वँ जायेके मफइला धकाः अहंकार याःगुलिं यल देय्या थुम्ह जुजुं यल देय् हे सुक्क अय्लाः, थ्वँ प्वंके हयाः नं त्यप जायेकेमफूगु व लिपा जुजुं हे क्षमा पुजा यानाः तिनि त्यप जाःगु धइगु खँ न्यनेदु । उकिं आः नं यल लाय्कुलिं थन पुजा हयेमाः ।

साभार स्वनिगः वाः पौ १११९ कौलाथ्व ४

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *