fbpx

एमाले त्वःता वःपिं जनजाति नेतात

राेशन श्रेष्ठ

“एक नस्लियता देखि वाक्क दिक्क भई एमाले त्यागेर आएका जनजाति नेताहरु जहाँबाट आएका थिए – त्यहीँ ठाउँमा फसे ।” (Ram Sharan Saymi)

थथे जुया हे झीसं दँबदँ न्ह्यः निसें (गत स्थानिय निकाय चुनाव न्ह्यःपाखे निसें) आव्हान यानागु खस्, बामपन्थ, दक्षिणपन्थ दक्वं त्वस्ति नेवाःपन्थ क्वातुक्क ज्वना राजनीति न्ह्याकि ।

नेवाःपन्थया खँ ल्हायेबलय् अःपुगु लँपु दु ( नेवाःतय्गु विस्कं राजनीतिक पार्टी दयेकेगु । तर नेपालय् नेवास्तय्‌गु विस्कं पार्टी दयेकास् सफल जुइमखु धैगु अनुभव )नेरापाु पाखें सावित जुइधुंकल । “नेरापा” या कमिकमजोरी भिंकाः वन धाःसा सम्भव जुइ धाइपिं नं दु । जितः विश्वास मदु ।

छाय् धाःसा, नेवाःतय्गु जनसंख्या देय् न्यंक हे छरपष्ट जुया च्वन । दकलय् सघन उपस्थिति दुगु नेवाः जनसंख्या नं वडा स्तरय् ३५५ सिबे म्हो जुया वने धुंकल । स्वनिगलय् हे नेवाः अल्पमतय् लानावंगु ला यक्व हे दयेधुंकल, आःला झन झन हे ऋणात्मक वृद्धिदर (अर्थात घटे जुया जक च्वन बढे जुइगु सम्भावना मदयेधुंकल) धकाः झीसं स्पष्ट विश्लेषण याना क्यनागु दु ।

नेवाःपन्थ नीति धयागु नेवाःया पार्टी दयेकेगु मखु, तर नेवाःतय्सं राष्ट्रीय राजनीति नेवाःउपस्थिति प्रभावशाली व दवाबमुलक याना यंकेत भुमिका म्हितेगु खः। थथे जुइत नेवाः थःथः हे पार्टी पार्टीइ विभाजन जुया मखु, नेवाः नेतृत्व थकायेत पार्टीया लाइन हाचां गाया भोट बिया वनेमाः । नेवाः सापेक्ष राजनीतिक मुद्दा ज्वनाच्वंपिं नेवाः न्ह्यलुवात मात्तुमाला समर्थन यायेमाः ।

थौं कन्हय् या अवस्थाय् केन्द्रीय राजनीति सक्रियपिं नेवाः मालेगु खःसा राजेन्द्र श्रेष्ठ भाजुं नेवाः मुद्दा क्वातुक्क ज्वनाच्वंगु दु । भिमसेनदास प्रधान नं नेवाः मुद्दाय् सकारात्मक सक्रिय खः तर थासय् थ्यनीबलय् धास्सा बपिक्वँय् मदुम्ह थें जुयाबिल । प्रकाशमान सिंह, नारायणकाजी श्रेष्ठ आदि ला नेवाः प्रतिनिधित्त्व यायेत तकं मछाः। राजेन्द्र श्रेष्ठ सिबे यक्व प्रतिबद्ध व केन्द्रिय राजनीतिइ प्रभाव दुम्ह सुं नेवाः दु सा नां धयादिसँ ।

राष्ट्रीय राजनीतिइ च्वना नेवाः मुद्दा क्वातुक्क ज्वनीम्हेस्त सकल नेवास्तसें समर्थन याना वन धाःसा नेवाःतय् जय जुइ धकाः झीसं दँबदँ न्ह्यः विचाः तयागु खःसां तवि नेवाः समाजं ब्यूगु भोट स्वयेबलय् व विचाः पुर्णतः नकारे याना बिउगु खने दु ।

पार्टी मुंकिइगु भोट गुलि वल व हे कथं नेतृत्त्व -वजन कायम जुइगु खः । नेवाःतय् भोट धाःसा स्वंगू प्यंगू पार्टी बिभाजन जुयावनाच्वंगु दु । कम्निस्ट, काँग्रेस, ससफो (सपा), साझा, नेमकिपा, राप्रपा आदि या बिभाजनं याना नेवाः नेतृत्व गनं नं सशक्त दनेमफु । न पार्टी दुने हे बल्ला, न चुनाव हे त्याके फु ।

राजेन्द्र श्रेष्ठया खँ ल्हायेगु खःसा, ससपा जूबलय् करीब ५०-६० हजार भोट स्वनिगलय् दु । फोरम नाप एकता याना ससफो जुइधुंका पार्टीया प्रभाव बल्लाना ८०-९० हजार वा एक लाख अप्वस् भोट जुइमाःगु खः । अथे जूगु खःसा पार्टी एकता या महत्त्व साबित जुइ । राजेन्द्र श्रेष्ठ या जनाधार नं स्थापित जुया वना वय्‌कः बल्लाम्ह नेता कथं राष्ट्रीय राजनीतिइ दबावमुलक भुमिका म्हितेफैगु अवस्थाय् थ्यनीगु खः । तर लिच्वः अथे मजुल, राजेन्द्र श्रेष्ठया तेजोबध यायेत यक्व नेवास्तसें प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष भुमिका म्हितुगु दु। राजेन्द्र श्रेष्ठनाप मैदानय् ख्वाः चूलाकाः बिरोध याइपिं नेवाःत खनेमदु, तर समर्थन याइपिं नं म्हो जक दु । नकारात्मक सोचाइ तया असहयोग यायेगु व निष्क्रिय निरपेक्ष भुमिका म्हिता नोक्सान यायेगु ज्या यक्वसिनं यानाबिल । राजेन्द्र श्रेष्ठयात समर्थन याये नु धकाः धाः वनीपिन्त तक नं अघोषित सामाजिक बहिष्कार थें ब्यवहार याना बिल । लिच्वस्कथं चुनावय् १०(१५ हजार भोट हे स्वनिगलं मवइगु अवस्था जुयाबिल । म्हुतुं धायेत ला राजेन्द्र श्रेष्ठ बाँलाम्ह व नेवाःघात  मयाइम्ह मनू खः धाइ, तर भोत बिइत धाःसा मेमेगु पार्टीया बर्मूच्यः मात्तुमालाः भोत बियाबिल । नेवाःतय्गु थ्व पहलं आखिर छु जुल ले ? नेवाः हे राजनीतिइ झन कमजोर जुयावन मखुला ?

थथे मजुसें यदि सकल नेवास्तय्‌गु छगू हे भोट कथं धिच्चिना च्वंगु भोट, अर्थात भोट – ब्लक जूगु खस्सा व भोट कायेत राजेन्द्र श्रेष्ठ सिबे नं अब्बल नेवाः जि खः धका मेमेपिं नेवाःत प्रतिस्पर्धाय् कुहाँ वइ। बर्मूच्यः जुल कि नेवाः भोट-ब्लक या समर्थन दैमखु धका हरदम सचेत जुया नेवाः मुद्दाया आन्दोलनय् सशक्त ग्वहालि बिइत न्ह्यःने वइ।

सडकविस्तार, गुथि आन्दोलन, सम्पदा संरक्षण, पहिचान, समावेशिता, समानुपातिक, मातृभाषा शिक्षा आदि दक्वं दक्वं नेवाः अस्तित्त्व ल्यंकेत ल्ह्वनाच्वंगु मुद्दा व आन्दोलनय् राजेन्द्र व वयागु सैद्दान्तिक, सांगठानिक, व नैतिक बलय् च्वना पलाः छिनाच्वंपिं मनूत निरन्तर हाला जूगु दु । आन्दोलनं इपिं छक्वः माइनस याना स्वयादिसँ थ्व दक्वं मुद्दा व आन्दोलन कन्हय हे तस्कं कमजोर जुयावनीगु अवस्था दु । तर नं राजनैतिक पूर्वाग्रह दुपिं मनूतसें थ्व खँ स्वीकार याये म्हाः ।  गुथि आन्दोलन चर्के जुया जनसमर्थन भतिचा खनेवं न्या लायेत थःथःगु जाल ज्वनाः थी थी ग्रूप पिहाँ वल । आः गुथि आन्दोलन सामसुम जुजुं वं लिसें हाकनं इपिं गन वं गन वं थैं धमाधम तनावनाच्वन । नेवाः पन्थ नीति कथं नेवाःभोट-ब्लक या अस्तित्त्व दु सा थजाःपिं अवसरबादी त अःपुक हे फिल्टर जुया वनी।

थजाःपिं अवसरवादी त थःगु हे मिखां खंक खंक नं राजेन्द्र श्रेष्ठ या योगदान व सक्रियतायात समर्थन कमजोर जुयावनाच्वंगु दु । नेवाःपन्थया भावना विकास हे मजू । खास याना, बाबुराम भट्टराइ ससफोय् दुहाँ वया (सपा)जुइवं राजेन्द्रयात ग्वहालि याइपिं झन म्हो जुयावनाच्वन । मौका बेमौकाय् बाबुरामया खँ कुलाः  राजेन्द्रयात ध्याचु नकेगु व कुँखिनेगु याना च्वंच्वन । बाबुराम या नकारात्मक खँ या पक्ष विपक्ष बहस जुयाच्वंगु पाय्‌छि हे खः, तर बाबुराम भट्टराइ पार्टीइ दुहाँ वल धकाः राजेन्द्र यात तक नं ग्वहालि मयायेगु विचाःयात पाय्‌छि गथे धायेगु ?  “थः छुं याये नं भुता मदु, मेम्ह नेवाःयात ग्वहालि याये नं मं मदुु पहः क्यना ) ब्वाय् स्वयेगुु ब्यवहार याना जूपिन्सं ला झन हे लाय् बुया राजेन्द्रया समर्थक पिन्त धयाजुल “का स्वःः न्हापा मर्स्याच्यः जुल आः बर्मूच्यः नं जुलु । कृतघ्नता या थ्व हद खनीबलय् नेवाःत धयापिं गुन याये मत्यस्पिं धकाः खँय्‌बर्मूतसें ” नेवाः इष्ट जुइमखुु धाइगु सत्य खः थें च्वना वइ ।

अनेक प्रतिकूलता बावजुद नं राजेन्द्र श्रेष्ठ या निरन्तर सक्रियता च्वछाये बह जू । राजेन्द्र श्रेष्ठया थासय् मेपिं सुं जूसा “कृतघ्न नेवाःया” नितिं छु हालेगु धकाः थस्गु लँ तप्यंकी मखु धाये फै मखु । अथे लँ तप्यंकीपिं नेवाः जनजातिया न्ह्यलुवाःत बुलुहुँ “बर्मूच्यस्” जुया वनाः फाइदा उठेयाना जूगु झीसं खना हे च्वना ।

समाजबादी पार्टी आः निम्ह नायः तयेकथं एकता जुइवं न्हापा अशोक व राजेन्द्र यात छाय् अथे मयात धैगु न्ह्यसः नं दंगु दु। पार्टी एकता नं चलनचल्तिया हावां कये यः। ओली व प्रचण्ड निम्ह नायः जुया एकता जूगु या नक्कल याना उपेन्द्र व बाराभ नायः तःगु खः। थजाःगु एकता वास्तविक एकता मखु । आःया सपा लिपाथ्यंक तिकेजुइगु एकता खः धाइपिं मदु । बाराभयात पार्टीसंरचना प्लेटफर्म माःगु दु, अले ससफो यात इमिसं ल्ह्वनाच्वंगु मुद्दायात राष्ट्रीय बहसय् दुत हयेमाःगु दु । थ्व निथी वाध्यताया गठजोड सपा-एकता खसः । थःथःगु स्वार्थ पुरा जुल कि तुक्रेजुया नं वनीतिनि ।

ससफो या आधिकारीक नीति १०+१ प्रदेश खः । राजेन्द्र श्रेष्ठया जोडबलं हे थ्व नीति ससफोय् म्वानाच्वंगु खः । तर थ्व मुद्दा राष्ट्रीय राजनीति सीधुंकुगु मुद्दा थें जुया वन । सुनां हे चासो मतल । थजाःगु अवस्थाय् बाराभ नाप एकता जुइधुंका वं छक्वः १०+१ प्रदेशया खँ ल्ह्वनेवं हाकनं थ्व मुद्दा बहसया विषयबस्तु जुयावल । मिडियाय् थुकिंया चर्चा शुरु जुया वल । नेपालया गजब वास्तविकता थ्व हे खः कि, व हे खँ, छम्ह नेवाः वा जनजातिं धाइबलय् सुनां हे वास्ता याइमखु । व हे खँ छम्ह बर्मू नं धाल कि सारा समाज व मिडियाय् प्रभाव लाइ। बर्मूया म्हुतुं पिज्वःगु खँ जुल कि सकसिगु न्हायपं तिं तिं स्वाइगु विडम्बना दु ।

सपा दुने बाराभ या उपस्थीतियात सुनां गथे छ्यली व लिपा स्वये हे दै । इलय ब्यलय यःयःकथं टुइट यानाच्वनीम्ह बाराभ या टुइटं गुलि सामाजिक तरङ्ग पिकाइ उली तरङ पिकायेत नेवास्तसें फिब्वःख्यलय् मवंक सम्भव मदैगु अवस्था दु । थ्व वास्तविकता म्हसिइका रणनीति दयेके फुसा बाराभया उपस्थीति ज्या वइ । वं न्हापा गुलि स्यंकेमाःगु स्यंकेधुंकल, आःलिपा स्यंके मबिइकेगु खःसा झी नं चलाख जुइमाः । वयागु उपस्थीतियात छ्यलेगु लँपु मालेमाः। तर थथे विचाः मयासें बाराभ या क्यना नेवाः समाजया नितिं निस्वार्थ व निरन्तर सःतया कुतः याना च्वंम्हसित हे ग्वहालि मयायेगु धैगु आत्मघाति विचाः जुयावनी।

झीसं दीर्घकालीन फाइदा या नितिं छु सोचे यायेमाः धकाः चेतना गथे मवःगु धयागु का ?  पिरपिरे नारांचां धास्थें “बुगास्चाया लः त्वनीपिं नुगः ख्वामुपिं नेवाःत हे जूगु खः कि ?   “म्येय् या ला नइपिं बुद्धिहिन ग्याफरा जुइु धाःगु हे पाय्‌छि खः कि ? अथवा भारतीय वैष्णवि तसे धाःथें “लावा प्याज नल कि स्मरणशक्ति व बुद्धि नास जुइुधाःगु पाय्‌छि जूगु खः  कि ? अथवा जर्मन तसें धास्थें “ताःआयू तक दमन भोगे यात कि छु भिं छु मभिं हे क्वस्छिइ फैमखुु धाये थें जूगु खः कि ? अथवा झीसं धयाथें “प्रदुषित वातावरणया असरं श्रृजनात्मक व चिन्तन याइगु न्ह्यपु कोषिका सिना वनीु धाये थें जूगु खः  कि ?

छुं कि छुं गोलमाल अवश्य हे दु झी दुने । मखुसा मेमेगु विकसित समाज सिबे नं ४००-५०० दँ न्ह्यवः बुद्धि पिकायेफुपिं नेवाः आः थथे सामाजिक पतन व सभ्यता बिघटनया म्हुतुइ थ्यंकाः नं तस्कं हे अल्पदृष्टि तयामच्वनेमाःगु खः।

खँ थुइका दिसँ, मुसुकाया दिसँ ।

रामशरण दाजु या स्टाटसस्

बामपंथी सोच त्याग्न नसक्ने नेपालीहरुले एमाले पनि त्यागे माओवादी प्रचण्ड पनि त्यागे । तर फस्दैछन् त्यहि खाल्डोमा ( जहाँ राजेन्द्र श्रेष्ठ , अशोक राई जस्ता नेताहरु फसे –  समाजवादी पार्टी नेपाल – अध्यक्ष द्वय उपेन्द्र यादव र डा. बाबुराम भट्टराई ।

बामपंथी सोच बिरुद्ध लाग्नेहरु राणाकाल देखि आज सम्मन पनि कांग बन्दै हिंडे ।

अहिले आएर –

क) बिबेकसिल साझा पार्टीजस्ता पार्टीहरु बहुराष्ट्रियताले सजिएको मुलुक तथा गरिबी मुलुकमा जातीय पहिचान तथा बर्गीय विभेद जस्ता मुद्दालाई पन्छाएर भ्रष्टाचार जस्ता सुशासनको मुद्दा , समृद्धिको मुद्दा मात्र अगाडि सारी अगाडि बढ्दैछन् ।

ख) जनजातिहरुका पार्टी –  सुशासन – भ्रष्टाचार जस्ता मुद्दाहरुलाई पन्छाएर –  जातीय पहिचान तथा बर्गीय बिभेदका मुद्दाहरुलाई मात्र देशको मुद्दा सम्झने ।

जस्को फलस्वरूप नेपाल जस्तो बहुराष्ट्रिय मुलुकमा –  नाममात्रका कांग र बामहरुले देश हाँक्न सफल भएका छन् ।

थप –

१) सुरुमा  – एमाले पार्टी भित्रै एक नस्लियता बिरुद्ध लड्ने प्रयास गरेका थिए  – राजेन्द्र श्रेष्ठ , अशोक राई जस्ता नेताहरुले ।

२) थाकेर , एमाले पार्टी त्यागेर , बामपंथी सोच यथावत कायम गरेर “संघीय समाजवादी पार्टी नेपाल  – संसपा, नेपाल” स्थापना गर्न गएका थिए ।

३) एक्लै भिड्न नसकेर  – जनजाति नेताहरुले उपेन्द्र यादवको अध्यक्षतालाई स्विकार्दै मधेसी फोरमसित एकता गरि “संघीय समावादी फोरम , नेपाल  – संसफो , नेपाल” बन्न पुगेका थिए ।

४) तत्कालीन नेकपा माओवादीका डा बाबुराम भट्टराई  – प्रचण्ड बन्न सक्ने अबस्था नदेखेर नयाँ सोचका साथ डा. बाबुरामज्यूले “नयाँशक्ति पार्टी” को स्थापना गरेका थिए । तर सफल हुन सकेन । फल स्वरुप अन्ततः “संसफो, नेपाल”  – “समाजवादी पार्टी , नेपाल  – सपा , नेपालू मा परिनत भए ।

५) अचम्मको कुरो  – संसपा , नेपालका जनजाति नेताहरुले उपेन्द्र यादवको अध्यक्षतालाई स्विकारे , दुई पार्टी एक भए पनि  – एक जना अध्यक्षले पार्टी सम्हाले ।

जब डा भट्टराईज्यूको पार्टी  – एक हुन आए  -एक जना अध्यक्षले पार्टी सम्हाल्न नसक्ने भए  – दुइजना अध्यक्षको जरुरी देखे  – क) उपेन्द्र यादव र ख) डा. बाबुराम भट्टराई ।

६) एक नस्लियता देखि वाक्क दिक्क भई एमाले त्यागेर आएका जनजाति नेताहरु जहाँबाट आएका थिए – त्यहीँ ठाउँमा फसे ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *