fbpx

झी नेवाःत स्ववासी ख: कि मूलवासी ख: ?

रोशन श्रेष्ठ

झीसं झीगु थासय् झीगु स्वायत्त स्थानिय मौलिक हक व अग्राधिकार या दाबि याना च्वना । थ्व दावि झीसं छुकिया हक कथं दाबी याना च्वना? थन ‘स्ववासी’ व ‘मूलवासी’ – निगू खँग्व: ल्वाक:बुक: जुया छ्यलाबुलाय् वइच्वंगु खनेदु । गनं ‘स्ववासी’ या हक धाइ, गनं ‘मूलवासी’ या हक धाइ । थ्व निता खँग्व: छेलेगु जुयावन धा:सा लिपा अलमल व टूटफूट जुइगु सम्भावना दु । अथे जुया थ्व खँग्व:या बारे जित: ता:गु खँ थन न्ह्यब्वये ।

जिं थू कथं खँग्व: तछ्याना स्वयेबलय् थथे खनेदु ।
‘स्व’=’थ:’ । व थाय् या थ: वासिन्दा = स्ववासी ।

अथे जूसा जि जापानय् च्वं वन धासा व थाय् या थ: बासिन्दा कथं जि अनया स्वबासी जुइगु जुल । अष्ट्रेलियाय् च्वं वन धा:सा अष्ट्रेलिया या स्वबासी जुल । नेपालय् च्वं वन धा:सा नेपालया स्वबासी जुल । अर्थात, गन गन च्वं वन, अन अन स्वबासी जुइगु जुल । क्या फसाद !!! थ्व खँग्व:या उत्पति वास्तवय् आप्रवासी व मूलवासी निगू खँग्व:या प्रयोग ब्यापक जुयावयेधुंका नकतिनि नकतिनि जूगु ख: । धायेमाल धा:सा आप्रवासी पिन्सं थ:पिं मुलवासी नाप बराबर अधिकार या दाबेदार ख: धयागु प्रतिस्थापन यायेगु गोप्य स्वार्थ तया इमिसं आप्रवासीया दलाल मूलवासीपिनिगु म्हुतुं थ्व ‘स्ववासी’ खँग्व: पिकायेका: प्रचारीत यानाह:गु ख: ।

लुमंके बह: जू । आदिवासी जनजाती – निगू खँग्व:या ज्व:खँग्व: न्हापां निसें छ्यलाबुलाय् दु । जनजाति धाल कि ‘खनी खोस्री खाने जंगली जात’ धका शव्दकोषय् च्वया बिइवं संभ्रान्त नेवा:पिन्सं ‘’जिपिं जनजाति मखु, व पद्मरत्न चा जान्या जुया नेवा:त जनजाति धका हाला: जुल‘’ धका यक्व यक्व हे ब्व: ब्यूगु दु । हर्क गुरुङ पिन्सं छ्य:गु आदिवासी जनजाती ज्व:खँग्वलं झी नेवा:तय्‌त यक्व हे अलमल याना बिल । आदिवासी या अर्थ छताजि, जनजातिया अर्थ मेताजि जुइक शव्दकोषय् तया बिइवं व नितां खँग्व: छथाय् हे तया अर्थ थुइकाच्वनेत गुरुङ, भट्टचन, हाछेथु निसें तुलाधर मल्ल पिन्त तक नं न्ह्याबलें लिसालिसा कया हालाच्वनेमा:गु अवस्था वयाबिल ।

अजा:गु झन्झटं मुक्त जुइत झीसं ‘मूलवासी’ खँग्व: छेलेगु यानाहया ।
‘मूल’=’मुख्य’ । व थाय् या मुख्य वासिन्दा = मूलवासी ।

थन, ‘मूल=मुख्य’ धायेबलय् परापूर्व ऐतिहासिक कालया सभ्यता उद्गम जूगु इलं निसें या मुख्य कथं परिभाषित याना स्वये । अथे जूसा जि जापान वा अष्ट्रेलिया च्वं वन धा:सा व थाय् या मुख्य वासिन्दा जि जुइमखु । अर्थात अनया नितिं जि मुलवासी जुइमखु । तर स्वनिगलय् वल धा:सा व थाय् या मुख्य वासिन्दा नेवा: जूगुलिं याना जि स्वनिग:या मूलवासी जुइ ।
भारतय् नं थजा:गु हे अभियान न्ह्यानाच्वंगु दु । इमिसं “मूलनिवासी” धयागु खँग्व: छ्यला: च्वंगु दु । अलय् इमिसं “मूल”या परिभाषा व थासय् इतिहासं स्थापित यानात:पिं नश्ल या आधार का:गु खने दु । जापानय् इमिसं थजा:गु खँग्व: छ्य:गु मदु, “निहोन्जिन” जक धाइ, तर परिभाषा धा:सा जापानी नश्लया मनू हे ख: । अथे जुया पेरु, ब्राजिल, अर्जेन्टिनाय् ५गू ६ गू पुस्ता च्वनेधुंकुपिं, जापानी भाय्, संस्कृति व संस्कार छुं हे मस:पिं जापानी नश्लया मनू यात नं इमिसं “निहोन्जिन” धाइ ।

नेवा:या हकय् झीसं “मूल” या परिभाषा नेवा:सभ्यता तजिलजि भाय् व थाय् बाय् नाप आतापुति स्वानाच्वंपि धयाकथं थुइके मा: । अथे जुल धा:सा सिक्किम, धनगढी, सुर्खेत, बन्दिपुर, धरान, निसें देय् न्यंकया नेवा:त स्वनिग:या मूलवासी कथं परिभाषित जुइ । उली जक मखु, अमेरिका जापान क्यानडा यूरोप अफ्रिका अरब अष्ट्रेलिया अन्टार्टिका चीन कोरीया मलेशिया इन्डोनेशिया न्ह्याथाय च्वंपिं नेवा: जूसा नं स्वनिग:या मूलवासी कथं परिभाषित याना तयेत लँ चाली । नेवा:या हकय् जक मखु, मग:, तामाङ, राइ, लिम्बु, थारु, गुरुङ, शेर्पा, थकाली आदि पिन्त नं थ्व हे परिभाषां स्पष्ट क:घाना यंकिइ ।

थ्व खँग्व:या प्रचार यायेत ‘मूलवासी नागरीक समाज’या सक्रियतांं यक्व ग्वहालि जूगु ख: । थाय् थासय् थ्व खँग्व: व मूलवासी अग्राधिकार बारे प्रचार प्रसार नं जूगु ख: । तर व अभियान लिपा कमजोर जुया वन । जब व अभियान कमजोर जुया वन, छगू संदिग्ध पुचलं ‘स्ववासी’ धका प्रयोग याना ह:गु खने दत । थथे प्रयोग याना ह:पिं अधिकांश ‘पूर्व एमाले’ नाप प्रत्यक्ष परोक्ष स्वापू दुपिं खने दु । लहै लहै कथं आ: धमाधम मेमेपिन्सं नं ‘स्ववासी’ या छ्यलाबुला अप्वयेका: ह:गु खने दु ।

थन थाय् लाक्क विचा: यायेमा:गु दु । न्हापा मंका: खल: छगू जक दुबलय् नेवा:त सशक्त सक्रिय जूगु ख: । पञ्चायति दमन यात हाथ्या बिया थ:गु अभियान न्ह्याकेगु तागत दत । तर लिपा लिपा नेवा:त दुने घुसपैठ यायेत थी थी नां या यक्व संस्था त वया मंका: खल: या थाय् का:वल । लिपांगु इलय् ‘लोकतान्त्रिक नेवा: मंच’, ‘नेवा: मुक्ति मोर्चा’ आदि अनेक संगठन दयेका अन दुने दुने बर्मूच्य: तालिम बिइथें नेतृत्त्वय् अब्बल बर्मूच्य:त तयेहल । छगू इलय् रंगशालाय् लाखौं मनूत मुना स्वायत्त राज्य घोषणाया ऐलान यायेफुगु सशक्त नेवा:मंका: संघर्ष समिति निसें देय् न्यंक कचा बिस्तार याये धुंकुगु नेवा: देय् दबू यात तक नं आ: वया: बुख्याँचा संस्था थें याना बिल । मुलवासी जागरण यात नं अथे हे यायेत जकं थ्व अर्थ न बर्थ गोविन्द गाँइ ताल यू ‘स्ववासी’ खँग्व:या ब: कया ह:गु जकं मखुला धका शंका छाय् मयायेगु? नेवा:पिन्के दासिवइच्वंगु मूलवासी अग्राधिकार व स्वायत्तता जागरण न्हंकेगु कुत:या छगु पला: कथं जक थ्व ‘स्ववासी’ खँग्व: न्ह्या:व:गु ख: कि?

यदि थथे षडयन्त्र जुयाच्वंगु ख:सा, सिइक मसिइक ‘स्ववासी’ खँग्व: छ्यलीपिं पासापिं व षडयन्त्र या गोटी जुया वना च्वंगु जुइ फु । थ्व बारे छक्व: बाँलाक्क विचा: याना स्वयादिसँ न्हाँ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *