काय्‌या हि (बाखं)


बाखं

राजेन मानन्धर

शुद्ध चान्हय् । तिमिला व नगुत नं खनेमदु, सुपाचं भुंगु ला मखु, अथेसां खिउँसे च्वं । गनं गनं सिमाय् भाराक्क भुरुक्क संगु तायेदु । खाचात द्यनेमफुत ला, इमाआमात वःगु चाल ला । मेगु गनं छुं सःसी वःगु धइगु मदु । चकमन्न चा ।

न्हयाबलें वयाच्वनीम्ह शान्तिकर गुरुजु थौं नं सिद्धिप्राप्तिया लागि पुरश्चरणादि पुजा यानाच्वन । तर थौं मेकथं हे । विशेष कथं हे च्वनाच्वन व । वयात नं छुं तःधंगु हे फ्वनेमाःगु दु । वारावारा संगु पुलि, पुलिइ दिकातःगु ल्हाः । फसं फरफर संकाच्ंवंगु वयागु ततःहाकःगु सँ — पीठेश्वरी मातृका देवीपिन्त मिखा तिसिनाः ध्यानसाधना यानाच्वन ।

पलखं न्ह्यः वःम्हथें गुरुजु सुम्क च्वनी, पलखं मि ल्ह्वयेथें ततःग्वयेक मिखा खनी, म्ह खाकी । थथे तःकहः हे जुयाच्वन । याकःचा व कीक्वः हे जूमदुगु पिठया न्ह्यःनं तान्त्रिक विधिं आराधाना यानाच्वंगु, चा बिइन ।

धाधां अन न्ह्यःने च्याकातःगु इताः ह्वानाक्क तप्वाः जुयावल, गुरुजु द्यः वःम्हथें खात । मत तप्वाः जुजुं मनू दनाच्वंगु थें जुयावल । व हे मतं छम्ह छम्ह यायां झिंछम्ह द्यःमांपिं पिहाँ वल — ह्याउँम्ह, वाउँम्ह, तुयुम्ह, म्हासुम्ह भुयुम्ह अले मेमेपिं नं । चुराया खलंखलं सः वयाच्वन । अले उमिसं ज्वनातःगु ग्यानाग्यानापुसेच्वंगु ल्वाभः नं ताक्कतुक्क ल्वानाच्वन । अपाय्धंगु ख्यलय् आः पलाः तये मछिंथें जुयावल । गुरुजु छकलं शान्त जुल, न्ह्यलं ल्हाःम्हथें याग्लाप्याग्ला वन व ।

द्यःमांपिन्सं न्यन, “मचा, छाय् जिमित सःता ? छु माल छन्त ? छाय् अपाय्जि ध्यान यानाच्वना ?”

गुरुजुं धाल, “जि मेता मखु, छगू सिद्धि फ्वंवयागु । जिगु बचन सितिं मवनीगु वरदान फ्वनच्वना ।”

“छन्त छं धाःगु बिइगु जुल तर थ्व न्ह्यःनेलाःपिन्त बिइगु खँ मखु, न्हापां छंगु परीक्षा जुइमाल । छं छु बिइफु जितः ?”

“छु बिइ प्रभु ?”

“थुकिया लागि ला छं छम्ह बां भोग बिइमाल जिमित ।”

“ओहो । थ्व गय्यानाः जुइ ? जिं थःगु ल्हातिं गथे पशुया गःपः चफुइ ? हानं थन जिं पशु गन काःवने ?”

“अथे सा छं लिउलिउ वःम्ह छिमि काय् छम्ह जिमित भोग बिउ ।”

गुरुजु छुं धायेमफुत । वं लिफः स्वल, म्हगसय् खंगुथें ग्यानाः ख्वाःया रंग हे वन । व न लिउने बिसिउँ वनेफु, न न्ह्यःने वयेफु । नकतिनि द्यःमामं छु धाल, व वयागु न्हाय्पनय् गसू थें दुहाँ वंगु दु ।

सुनां नं मसिइक आमइया चान्हय् पिठय् थ्यंक याकःचा पुज्याः वःथाय् वया झिदँ दुम्ह काय् थथे सुरुसुरु थः अबुया गुप्त पुजा स्वयेत लिउलिउ वइ धइगु मतिइ हे मतःगु ।

काय् अनसं दनाः उमिगु खँल्हाबल्हा न्यनाच्वन । वं दक्व खँ थुइ धुंकल, ख्वालय् हि छफुतिं मदयेधुंकल । बिसिउँ नं वनेमफु, न्ह्यचिले नं मफु । मूर्तिथें दनाच्वन ।

 

“न्यँ । लिपा लिपा छगू इलय् नेपालय् अनिकाल जुइ, अबलय् करुणामययात थन नेपालय् बिज्याकेमाली । अले हे जक छं छिमि काय्या दर्शन यायेखनी, साक्षात् श्री करुणामयया रुपय् ।”

 

“ओहो द्यःमांपिं, थ्व छु आज्ञा जुयाबिज्याना ? थ्व ला जुइफइमखु । जि दतंफतं थ्व हे काय् छम्ह, व नं झिंनिदँ तपस्या यानाः दयेकाम्ह । थ्व ला जिगु वंश । गथे बिइ जिं ?”

“खँ आमुथे मखु । सत्य खँ सिइकि । आमु छं मचा हे मखु, आमु ला साक्षात् श्री करुणामयया अवतार हे खः । व जिमित मालाः मखु, नेपाःयात हे मालाः जिमिसं धयागु खः ।”

गुरुजु पुलिंचुयाः क्वछुनाच्वन, छुं हे धायेमफुत । तुति थरथर खाःगु यथे सिइदु । ल्हातिं ज्वनाःगु पुजाभः हे कुतुं वनी थें जुल । द्यःमांपिं उलिमछिस्यां दर्शन बिल धकाः व लय्ताये तकं मलाः । वयात छुकिया सिद्धि माःगु खः व नं धाये मफुत । छकलं काय्यात लुचुक्क बुयाः बिसिउँ वने थें जुल वयात । काय्म्ह मूर्तिथें इक्कधिक्क मसँसे च्वनाच्वन ।

“का, लिबाके मते, द्यः तुइन । छाय् ग्याना ? वसपोल छं काय् हे मखु, वसपोल ला नेपालय् लिपा लिपा भिंज्या यायेत लँ जक चायेकाः बिज्याःम्ह, पुसा जक तःबिज्याम्ह । छ ला ज्ञानी पण्डित खः, छं मथुइमाःगु मदु ।”

गुरुजुं ताबायेत हे बिचाःयात — न्ह्याक्व सःसिउ हे जूसां थः हि थः काय्यात भोग बिइगु धइगु चाःचू साधनाया खँ मखु । काय्या हि बियाः जिं सिद्धि कयाः छु याये, जब जिमि काय् हे मदइगु खःसा । थ्व ला अमानवीय पाप खः, जि नरकय् वनी । दलंदः दँ तक जि अनया नरकय् खिगालय् कुतुं वनाच्वनेमाली, चिकं खासिइ दायाच्वनेमाली । मखु, जि लिहाँ हे वनेमाः । मखुसा जिं छेँ गुगु ख्वाः ब्वये?

छुं छां मधासे व निपलाः लिउने वल । वयागु मिखा व काय्या मिखा ल्वात । कायं थुल, थः अबु उलि निर्दयी व स्वार्थी जुइमखु, वयात लिगनाः छेँय् यंकी । तर हानं व दित ।

द्यःपिनिगु सः तायेदत, “मनूतय्गु दकलय् बांमलाःगु दोष हे माया । थम्हं मायाया खानी दयेकी, अले उकिं थःत चिइ । न्यँ मचा, जिमिसं ला हि जक भोजन यायेगु खः, भोग बियेमात्रं छिमि काय् धाये वा श्री करुणामय गन बिज्यायेमाल बिज्याइ, छ व जिपिं धयापिं निमित्त जक खः ।

“ज्याखँ सिधलकि वयागु क्वेँ थन हे थुनाहुँ । लिपालिपा जब श्री करुणामय थन नेपालय् बिज्याकी, मनूतय्सं थनया हे क्वँय्या चा कयायंकाः वसपोलया मूर्ति ज्याइ, अले बुंगय् थापना याइ । व हे मूर्तिया रथजात्रा यानाः तिनि नेपाःया थ्व न्हापा गबलें मजूगु थज्याःगु दुर्भिक्ष्य अनावृष्टिया अन्त जुइ । दक्व थासं वा गानाः सहकाल वइ । छंगु ज्या छं यायेमाः ।”

गुरुजुया न्ह्यपुइ मेगु बिचालं मन्दः काल । थ्व जिगु व जिमि काय्या जक खँ मखु, जब काय् स्वयम् हे करुणामयया अंश खःसा जि छाय् लिचिले ? काय् थौं थुभनं जिगु पुजा याये थाय् थथे जिं हे मसिइक लिउलिउ अथें वइमखु ।

वं थःगु मन कत्ताक्क चित, मायाया किचः तक नं पिहाँ वयेकेमबिउ । वयागु मायाया न्ह्यःने कर्तव्य गुलिखःगुलि तःधंगु खँ जुल । मिखा फुति मयासे लिफः तुलाः काय्या न्ह्यःने वन । काय्या ख्वाः पायेधुंकल, व मुसुं न्हिलाच्वंगु दु । वं काय्यात निपाल्हातिं ज्वजलपा यात, अले तीजक ल्हाः ज्वनाः न्ह्यःने हल । काय्या ख्वालय् भचा नं ग्याः धइगु मदयेधुंकल ।

 

“थ्व ला मजिल । थःमचायात भोग बियाः सिद्धि काल धइगु दोष वइ जितः । जि ला सिनाथें जुइ । जि थनं लिहाँ नं वनेमखु । म्हाल जि । जितः नं दुका, थन हे मदयेका छ्व प्रभु ।”

 

गुरुजुया काय् द्यःमांपिनिगु न्ह्यःने पुलिंचुल । गुरुजुं वयागु छ्यनय् नीलः छात, स्वां छात, जाकिं पुज्यात । गनं वः गनं वः जुइक छपु कुछिति तःहाकःगु चुपि छपु अनसं ग्वतुलाच्वन । गुरुजुं चुपिइ नं स्वां छानाः, सिन्हः तिकाः पुज्यात । मचां मिखा तिसित ।

लिउने खिं थाःगु, ताः व बबूचा थाःगु अले प्वंगा पूगु सः तायेदत । द्यःपिं चाकःलिं प्याखं हुल । द्यइथाय् न्हयःने च्याकातःगु धुपाँय्या कुँ छचाखेरं न्यन ।

द्यःपिं चाकःलिं च्वन, उमिगु ख्वाःपाः हे मेगु । दक्वं छकलं लय्ताः ख्वाः वल । छकलं हे उमिगु ख्वाः पात, कल्लि व चुरा व ल्हातिइ च्वंगु ज्वँसाया छनछन सः तसः जुल । द्यःमांपिन्सं प्याखंपाः कयाहल, न्ह्यःने लिउने, जवय् खवय्, दक्व उमिगु हे थाय् जुल । उमिगु ह्याउँगु, वाउँगु, म्हासुगु, भुयुगु लं अन हे फय्लिंचाथें फनफन चाःहिल । झं खिउँसे च्वनावल, तसकं फय् वल, सिमाहः जक पुइकाः न्ह्यःने छुं हे खनेमन्त । अज्याःगु थासय् अन छु छु जुइमाःगु ज्या दक्व क्वचाल ।

पलखं दक्वं शान्त । द्यःमांपिनिगु किचः तकं खनेमन्त । छुं छुं हे मन्त । गुरुजु छम्ह जक हि भ्याःगु ल्हातिं पुजाभलय् च्वंगु जाकि कयाः प्यखेरं पुज्यानाच्वन । फुक्क ज्या सिधःबलय् फय् नं क्वलात । दक्व शान्त व सहज जुल, झिझांमिझां दन । बाजं सः नं वयेगु दित । मानौं अन छुं हे जूगु मदुथें ।

गुरुजु याकःचां दथुइ गाः खन । गालय् क्वँय्किं दक्व थुन । चां ल्हाकल, अले थस्वयाः हानं निपा ल्हाः ज्वजलपा यात ।

लिहाँ वयेन्ह्यः गुरुजुं सर्गतय् स्वयाः न्ह्यसः तल, “द्यःमांपिं, जिं छलपोलपिनिगु आज्ञाथें यायेधुन । आः जिं जिमि काय्या ख्वाः करुणामयया रुपय् गबलय् स्वये खनी ?”

गनं नं लिसः मवः । द्यःमांपिं सुं हे खनेमदये धुंकल । दक्व सुनसान, खिउँसे च्वंसां गन गन सुपाँय् छगू बाकू उखेथुखे जूथें च्वं । न्हाचः तक अन छु छु जूगु, सु सु दूगु उकिया चिं तक नं मदु । ल्हातिइ किनाच्वंगु हि तकं मदयेधुंकल । वया काय् व लिसे मदु, उलि हे जक खः, मखुसा दक्व म्हगसथें । व याकःचा भुनुभुनु हालाच्वन । वया म्हय् जिउ हे मन्त ।

“थ्व ला मजिल । जिं ला छेँय् मांम्हसित लिसः बिइमानि । थःमचायात भोग बियाः सिद्धि काल धइगु दोष वइ जितः । छम्ह बौयात थ्व सहयाये उलि अःपु, उलि जुइमखु छम्ह मांयात थः लाहिया वियोग । जि ला सिनाथें जुइ । जि थनं लिहाँ नं वनेमखु । म्हाल जि । जितः नं दुका, थन हे मदयेका छ्व प्रभु ।”

पिने गनं छुं खनेमदु । दुने पिठय् बिज्यानाच्वंम्ह योगाम्बरया गमं लिसः वल, “छं छुं हे धन्दा कायेम्वाः । दक्व हे पाय्छि हे जुइ, द्यःमांपिन्सं मखुगु धाःगु मखु । न्यँ । लिपा लिपा छगू इलय् नेपालय् अनिकाल जुइ, अबलय् करुणामययात थन नेपालय् बिज्याकेमाली । अले हे जक छं छिमि काय्या दर्शन यायेखनी, साक्षात् श्री करुणामयया रुपय् ।

“थुलि खँ मतिइ तयाः लिहाँ हुँ । नेपालं छंगु थ्व बलिदान गबलें ल्वःमंकीमखु, छ हे नं छम्ह युगपुरुष जुइ, नेपाःया इतिहासय् । छंगु ज्या ल्यं दनि । छ मदयेकं थ्व फुक्क ज्या क्वचाइ हे मखु । थ्व जन्मय् नं मेगु जन्मय् नं छं नेपाःया निंतिं थःगु विद्या व सिद्धि छ्यलेमानि ।”

थुलि धयाः योगाम्बरं गुरुजुयात अष्टसिद्ध बर प्रसाद बिल । गुरुजु दुनें दुनें लय्तातां छेँय् लिहाँवन ।

(च्वमिया पिदनेत्यंगु सफू “हलहल बुङ्गद्यः”या छगू अंश)

नेपालभाषा टाइम्सं ल्ह्ययाकयागु

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.