नेपालभाषायात आइसियुलय् यंकेगु कि बजारय् ?

बसन्त महर्जन

नेवाःतसें नेवाः भाय् न्हियान्हिथंया ज्याय् म्हो छ्यलाहयाच्वंगु छगू यथार्थ खः । अथे हे थः मचातयत नेवाः भाय मल्हाकुसें मेगु भाय् ल्हाकेगु यानाहयाच्वंगु नं मेगू यथार्थ खः । थ्व यथार्थ सुखद् धाःसा पक्का नं मखु । नेवाः पहिचानया आपालं तत्व मध्ये भाय् छगू नं अवश्य खः । सामाजिक जनजीवन अथवा संस्कार संस्कृति धाइ, उकियात क्वातुकेगु ज्याय् भासं महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह यानाच्वनी । थथे जूगुलिं नेवाःतसें हे थःगु भाय् त्वःता यंकाच्वंगु खँय् च्यूताः तयेगु व इलय् हे आवश्यक उपचार यायेगु ज्या च्वछायेबहःगु कुतः खः । अथे खःसां, च्यूताः कयाच्वंपिन्त च्वछायेगु ज्या जूसां नं छता निता खँय् धाःसा कुलेगु आवश्यक खना ।

 

उपभोक्तायात लुधंके स्वयां नेवाःभासं कार्यक्रम न्हाकीपिं ज्याकःमिपिं थः थः हे बिन्दास जुयाच्वंगुलिं रेडियो व टेलिभिजनं नेवाः दर्शक व स्रोतायात आकर्षित याये मफयाच्वंगु मदु । पत्रपत्रिकाया हालत नं थ्व हे खः । गुणस्तरीय हलंज्वलंया उत्पादनय् नेवाःत तसकं हे कमजोर ।

भाषाया चिउताः काइपिसं आपाः थें थथे धायेगु याइ, ‘नेवाःतसें हे नेवाः भाय् ल्हाका महयेधुंकल, नेवाःतयसं थःगु भाययात मतिना हे मयात, झीगु भाय् सीन ।’ मखं बहालय् छुं दँ न्ह्यः नेपालभाषाया कविता गोष्ठी जुयाच्वंगु, दथुइ न्वचु बिइत हितकरवीर सिंह कंसाकार दँ झाल । भाजु कंसाकारं थथे धाये लाकल, ‘झीगु नेवाः भाय् झी नेवाःतसें हे थः मचातयेत ल्हाका महये धुंकल, थ्व हे बहालय् स्वयादिसँ, थन नीखां मल्याक छेँ दु तर मुस्किलं छखा छेँय् थः मचातयत नेवाःभाय् ल्हाकातःगु दइ जुइ अथवा छखा छेँय् नं ल्हाकेगु मयाः जुइफु ।’ भाजु कंसाकारया उज्वःगु उदास व हताशपूर्ण न्वचु न्यनेधुंकाः जिगु मनय् चिंक वन । थज्याःगु हतासपूर्ण अभिव्यक्तिया लिच्वः गज्याःगु जुइ ? थुकिं नेवाःतयत गज्याःगु प्रभाव लाकी ? थः मचातयत नेवाः भाय् ल्हाकूपिसं नं थज्याःगु खँ न्यनाः आवंलि ल्हाके मखुत धकाः मेगु भाय् ल्हाकः मवनीला ?

छुं न्हि न्ह्यः हे जक खः, नेवाः ऐक्यबद्धताया संयोजक डा. महेशमान श्रेष्ठं नेपालभाषा विरामी जुयाः आइसियुलय् भर्ना यायेमाःगु अवस्थाय् थ्यनेधुंकूगु खँ धाल । नेपालभाषा क्लबया ग्वसालय् जूगु छगू ज्याझ्वलय भाजु श्रेष्ठं थथे धयादीगु खः ।

नेवाःतसें थथे हतासपूर्ण अभिव्यक्ति बिइगु न्हूगु खँ धाःसा मखु । ‘थनिं न्ययदँ लिपा नेवाः भाय् ल्हाइपिं छम्ह नं नेवाःत दइमखुत’ धकाः याःगु भविष्यवाणी बांमलाक्क फेल जुइधुंकल छाय धाःसा अथे भविष्यवाणी याःगु थनिं खुइदँ न्हयदं मल्याये धुंकल । न्ह्याइपुगु खँ ला छु धायेबले नेवाः विषयवस्तुस रुची तयाः अध्ययनया लागि वइपिं न्ह्याम्ह विदेशी जुइमा, व लिसे बःचा हाकः जुइगु खँल्हाबल्हा धुंकाः नेवाःतसें धायेगु याइ, फलाम्ह विदेशी विद्वानं धाःगु, थ्वदँ लिपा नेवाः भाय् ल्हाइपिं दइमखुत हँ, वःदँ लिपा नेवाः भाय् ल्हाइपिं दइमखुत हँ । अथे धाइम्ह विदेशी धात्थें विद्वान हे खः कि मखु, खःसा छु क्षेत्रयाम्ह विद्वान धकाः वालेकुलेगु मयाःसे थथे गम्भीरगु खँयात नं हल्काफुल्का कथं न्ह्यब्वया बिइ । उम्ह विदेशीं अथे हे धाःगु मखये नं फु छायधाःसा डा. डेविड गेल्नरं छुं दँ ह्यः बियादीगु छगू अन्तर्वार्ताय् थ्व हे प्रवृत्तियात न्ह्यथसें ‘मिस कोड’ याइगु व धा हे मधाःसां धाल धकाः समाचार पिकाइगु चलन नं दु धकाः बियादीगु अन्तर्वार्ता थुथाय् लुमंके बहः जू ।

नेवाःतसें नेवाः भाय् ल्हायेगु त्वःता हःगु प्रवृत्तियात हचुवाया भरं दुवालेगु गुलित पायछि ? डा. श्रेष्ठं छु आधारय् नेपालभाषायात विरामी जुयाः आइसियुलय् भर्ना यायेमाःगु अवस्थाय् थ्यन धयादीगु ? थथे धाये न्ह्यः छुं गुगुंकथंया सर्वे वा अध्ययन जूगु दुला ? जितः गन तक ताः, थज्याःगु छुं नं कथंया सर्वे वा अध्ययन आः तले जूगु मदुनि । थुलि प्रतिशत उलि प्रतिशत धकाः धाइगु नं हचुवा हे खः ।

छगू मेगु पक्ष नं दु । नेवाःतसें नेवाः भाय् ल्हानाच्वंगु जक मखुसे थः मचातयत ल्हाकाच्वंगु नं दु । स्कूल स्कूलय् नेवाःभासं च्वयेगु ब्वनेगु व्यवस्था मदुगुलिं नेवाःभायया व्यावहारिक प्रयोग म्हो जुजुं वनाच्वंगु जरुर खः तर स्कूलय् नेवाः भाययात थाय मदुसां नेवाःभाय् बांलाक हे सःपिं मचात यक्वं दु । इपिं मचातय दथुइ नेवाःभासं खँ नं जू । अझ नेवाः भाय सःपिं मचातसें मसःपिं मचातयत स्यनेगु नं यानाच्वंगु दु । मांअबुं कारणवश नेवाःभाय मल्हाकुसें ब्वलंकूपिं ल्यायम्ह नेवाःत थम्हं हे चायेका नेवाःभाय् सयेका हयाच्वंगु दु । नेवाः भाय् ल्हाये सयेकेगु ह्वःताः मालाच्वंगु दु । अले गैर नेवाःतसें नापं नेवाःभाय् सयेके ययेका हयाच्वंगु दु । नेवाःतयगु बाहुल्यता दुगु थासय् जक मखु, तापाक्क तापाक्क जिल्लाय् लानाच्वंपिं नेवाःतसें नं नेवाःभाय् ल्हाये ययेका हयाच्वंगु दु । ल्हायेगु कुतः नं यानाच्वंगु दु । नेपालभाषाया इतिहासय् थथे भनं भाषिक जागरण थ्वयां न्ह्यः सायद हे जक वल जुइ । थ्व अवश्य नं उत्साहप्रद खँ खः ।
हतास व निराश जुयाच्वंपिसं थथे नं न्ह्यसः तयेफु, ‘उत्साहप्रद धाःगु खँय् गुलि प्रतिशतया सहभागिता खः ?’ वयकःपिनिगु हे प्रवृत्ति नालाः हचुवा प्रतिशत न्ह्यब्वयेगु खःसा मेगु हे खँ तर थुकिया लिसः मदु ।

 

‘थनिं न्ययदँ लिपा नेवाः भाय् ल्हाइपिं छम्ह नं नेवाःत दइमखुत’ धकाः याःगु भविष्यवाणी बांमलाक्क फेल जुइधुंकल छाय धाःसा अथे भविष्यवाणी याःगु थनिं खुइदँ न्हयदं मल्याये धुंकल ।

 

नेवाःतसें नेवाःभाय् मल्हात धकाः चिउताः तयाः थी थी कथंया अभिव्यक्ति बियाजुइपिसं गथे याना थ्व भाय् ल्हाके धकाः चिन्तना याःगु धाःसा खने मदु । राज्यपाखें छगू भाषा लाडे यायेगु ज्या जुल, थथे मजुल अथे मजुल धकाः दोष बियाः थः लिचिलेगु हे जक जुयाच्वंगु दु ।

छम्ह मनू्, नेवाः हे जुइमा अथवा गैर नेवाः, वयात नेवाःभाषापाखे गथेयाना आकर्षित यायेगु धैगु चिन्तना मजूगु हे दकले कमजोर पक्ष खः । नेवाःभासं रेडियो टेलिभिजनय् थीथी कार्यक्रम प्रसारण जुयाच्वंगु दु, तर मनूतयगु आवश्यकता पूर्ति थुकिं जुयाच्वंगु मदु । प्रभावपूर्ण नं जुयाच्वंगु मदु । श्रम व पूँजीया लगानी ला जुयाच्वंगु हे दु तर प्रतिफल पिहाँ वयामच्वंगु मदु । प्रशारण संस्थां उपलब्ध यानाब्यूगु सीमित ईयात हे जक सां प्रभावकारी रुपं छ्यले फुगु जूसा थ्व प्रतिस्पर्धाया इलय् प्रसारण संचारमाध्यमतसें थप ई बिइगु खइ । सुनानं वना ई न्याना कायेगु व नेवाःभासं कार्यक्रम न्ह्याकेगुलिइ वाधा मदु । तर, उपभोक्तायात लुधंके स्वयां नेवाःभासं कार्यक्रम न्हाकीपिं ज्याकःमिपिं थः थः हे बिन्दास जुयाच्वंगुलिं रेडियो व टेलिभिजनं नेवाः दर्शक व स्रोतायात आकर्षित याये मफयाच्वंगु मदु । पत्रपत्रिकाया हालत नं थ्व हे खः । गुणस्तरीय हलंज्वलंया उत्पादनय् नेवाःत तसकं हे कमजोर । तर, मेखे व हे नेवाःतसें मेगु भासं प्रभावपूर्ण हलंज्वलं बियाः प्रतिस्पर्धी जुयाच्वंगु दु । अबुयागु नं मखु मांयागु नं मखुगु कोरियन भाय् सयेकेत मनू ब्वाँयब्वाँय जुयाच्वंगु तर नेवाःतसें थःगु भायया ‘स्कोप’ मखनाच्वंगु दथुया भिन्नता थुइके मफुगु तर भावुक जुयाः अःखवतं नेवाःतयत हे ब्वः बियाच्वंगु धाःसा ताज्जुबया विषय नं खः ।

नेवाःभाय् न्हियान्हिथंया ज्याय् छ्यलाबुला जुयाच्वंगु मदु । न्हियान्हिथंया आवश्यकता पूर्ति यायेत नेवाःभासं गुलित स्रोत सामग्री दु धैगु न्ह्यसः नं महत्वपूर्ण खः । बजारय् आवश्यकतायात ध्यानय् मतसें आपूर्ति हे जक यानाच्वन धाःसा गथे बजार ध्वष्ट जुइ पायछि अथे हे नेवाःभाय्या अवस्था जुयाच्वंगु दु । तर, नेपालभाषा विरामी मखुृ, आइसियुलय् यनेमाःगु नं मदुनि बरु मनूतय्गु आवश्यकताया अध्ययन यानाः थुकियात छ्यलाबुलाय् यनेमाल ।

नेपालभाषा सफू पुचलं ल्ह्ययाकयागु जुल

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: