जिगु लुमन्ति …. ( १ )

गौतम मानन्धर

जि ८ दँ दुबले ब्वां पुलांगु जाकिबजि पसःया बनेज्या त्वःताः न्हूगु लजगा सुरू यानादिल। होटल ब्यबसाय। प्रजातन्त्रया लहर वैच्वंगु ई पिनें येँय् वयाः उच्च शिक्षा हासिल यायगु होडबाजि चलेजुया च्वंगु।पिनेयापिं यक्व मनूतय्त नयेगु देनेगु सुबिधा दुगु सायद नेपाःया हे न्हापांगु होटल। उगु हे इलय् नेपाःयागु हे न्हापांगु २०१५ या अाम निर्वाचनया माहौल । गणेशमानया लिक्कसंगु त्वाःजूगुलिं कांग्रेसतयगु क्वातुगु पकड दुगु थाय् । न्ह्यामेसिगु म्हुतुइ नं कांग्रेस व प्रजातन्त्र जक । चुनावी प्रचारया झ्वललय् कम्युनिस्ट धाःपिं वलकि बुराबुरि दक्वसित स्यनाछ्वइ बल्जफ्ति दक्कोसितं करकापय् लाकाः ज्या याकी मयातधाःसा इमित नं गोलि ठोकेयाइ थःगु नामय् छुं नं दै मखु दक्को सरकारी
करण याइ अाःदि इत्यादि बय्बय् । तर अथे मखु थथे मखु धकाः प्रतिकार याःपी कम्युनिस्ट धाःपिं छम्हनं ध्वमदू , उकें व इलय् जिगु बाल मनोबिज्ञानं जि नं छम्ह कत्तरम्ह कांग्रेस।

अले बुलुहुं देसे ह्यूपाःववं २०१९/२० तक थ्यंबले होटलय् च्वंवैपिं विद्यार्थी पुचलय् कांग्रेसलिसे तक्कर काइपिं मनूत नं खने दयावल । जुजूंजुजूं झिम्ह कांग्रेसनाप याकःचा छम्ह कम्युनिस्टं तक्कर कयाः बुकेफुपिं नं बुलुहुं दयावल । अले जिगु बाल मनोबिज्ञान नं भचाभचा यायां दोधारेलात ।

 

प्रजातन्त्र वल प्रजातन्त्र वन, निरंकूश पंचायत वःगुनं थ्वहे मिखां स्वयखन । तर अाम जनताया दथुइ चेतनाया लहर व द्वन्दया मनचन धाःसा थ्वहे मिखां न्हियान्हिथं खनाच्वन ।

 

थुखे देसय् राजनैतिक हलचल वैच्वंगु उखे ब्वाया ब्यापार अपारकथं झःझः धाइच्वन । द्येनेगु न्हापं लासाफांगा सहित लच्छिया ख्वीतका पुलेगु न्हीं प्येछाः – सुथय् दनकि क्वथाय् चिया पाउरोटी न्हिछिया निछाःजा, जानाप वाले निक्वो ला गुब्लें खसिया गुब्लें खाया , जानाप स्वता तरकारी निता अचार प्याज व लैं सलाद अले जा लिसाकाक्वं छचम्चा घ्यो । न्हिने हल्वास्वारी व चिया..बस् छु मालं ब्वाया व्यापार मारामार ।

वहे अपारगु ब्यापरं जिमित बनबास् छ्वयाबिल धायबले छिकपिं अजू चायेफु तर थ्व सत्य खः। मारामार व्यापार.. जिपीं मचाहेतिनि । मेचि-महाकालीयापिं वैगु, रजिस्टरय् नां च्वैगु २०/३० टका ऐदभान्स बीगु अले लांलां नइगु ध्यबामपुसे ताःप् जुइक बिस्यूंवनीगु। छें बरह लात अले होटल बालं बियाःजिमित ग्वःसिं पर्वतया थःगुहे छखा छें गुंबास तयेयन । स्वकःतक धेबा म्हयत ब्वा पिहांवंगु जि लुमं।
अथेसानं होटलय् च्वंवइपिं कांग्रेस कम्युनिस्ट पंच पृष्ठभुमि यापिनिगु चर्को बहस न्यँ न्यं जिगु बाल्याअवस्था यागु कोमल मनय् राजनैतिक उथलपुथलया प्रभाव धाःसा लालांवन। थुकथं स्वयबले ब्वां न्हूगु लजगा ज्वना छें गुमेयाःसां जितः चेतनाया पुसापीगु ज्या छता चैं जुल। उब्ले जि झींस्वदँ दत ।

 

थ्वयासिकें न्ह्यं २०१२ सालपाखे जितःछक्वो अानन्दकुटी बोर्दिङ स्कुले नं ब्वंकूगु खः । उब्ले जि व स्कुलयाहे दक्ले चीरीम्ह । मचा तस्कं चीधीनि धकाः लितछोइहःगु जि लुमं । हानं २० सालं बाःनं अन हे दे स्कलर यानाः ब्वंकल।
बांलाक ब्वने मसःसां ढुकुटी किलंनकातःगु कालिङपोङं साहित्यिक व बोद्ध लेखत पिहांवैगु “धर्मोदय”पत्रीका पुत्तु पइका ब्वोने सःबले धाःसा जि नकतिनि न्हेर च्यार दुगु।दक्ले न्हापां दुर्गालाल ख्वोब्लु यात जीं वहे पत्रीकाय् लुइकागु।वहे ईले चित्तधर हृदयया ” थेरबादि शासनं झीत छु बिल ? ” धाःगु लेखं धाःसा जिगु मन तःदँ तकहे सालाच्वोन।
अले दँ बदँ लीपा जिमित किनबहाः(किम्दोल) ले तयहल।व धाःसा जिगु राजनैतिक चेतनाया सुवर्ण युगहे जुल।
जिगुछेंया च्वोस्सं पूर्ण बहादुर नेवाः लीपा (मानव) खवेपाखे, अानन्दकुटी या हेडसर न्हुछे बहादुर भचा च्वसं, स्यंम्ह कम्निसट मोतीमान शाक्य अले क्वय् पाखे ०१५ सालया अामचुनावे पुषपलालया कम्युनिस्ट पार्टी पाखें पच्छिम १ नं या कमान्दर खतेजूम्ह सन्तकमार श्रेष्ठ अले बिच्चेलाक खूंखारम्ह पंचे पेमालामा ।थुपीं न्याम्ह सिगु राजनैतिक द्वन्दया पृष्ठभूमी २०२२ सालं न्हूकथं जिगु राजनैतिक साहित्यिक व सामाजिक यात्रा सुरूजुल।
झिंन्यादँया कलिलो उमेरेहे जितः थ्व संसारयात दुवालाः स्वोयगु यक्वोकथंया अवसर प्राप्त जुल।खुरन्हेर दुबले नेपाल भाषाया धर्मोदय पत्रीका पुत्तुपुइकाःस्वयसल।जि प्येर/न्यारति दुबले माँमरूम्ह मचाधकाःजिमि निनीं नीर स्वोर तक (च्याला उखे प्येलाथुखे च्वनेगु यानाः) हेलम्बुया बिकटगु थाय् तार्क्याघ्याङै यङ्काःलही यङकल।अननं मचांनिसेंहे धनिपीं थालु तयगु थांतकांत व अतिकं गरीव किसान तयगु हबीगत थःगुहे मिखाँ स्वयखन।व फुक्कंया क्येमिस्त्रीं जिगु बाल मष्तिखस छगूकथंया छाप लाःगुहे जुल।गुकीं चेतनाया स्तर थाहांवंलिसे बुलुहुं जितःसाम्यबादि चिन्तन पाखे धेचुकल।
झींन्यादँया बैसे न्याम्ह न्याखे स्वःपीं राजनेतात दुगु किनुबाहाःले च्वों वसांनिसें धाःसा जिगु चेतना यात य्क्वहे मलजल जुल।पंचायती निरंकुष धार ज्वनाःजोगमेहेरया गुण्डागर्दिया पृष्टपोषक जुयाः न्ह्याबलें प्रधानपंचले त्यानाच्वनीम्ह पेमालामा नं खन।कम्युनिष्ट तयत धोखाबियाःसरकारी जाशुस् जुयाः जिविकोपार्जन यानाच्वंम्ह मोतीमान शाक्यनं खन।पुष्पलालया पार्टी प्रचारखे खतेजुयाः अनहे छम्ह ल्यासेलिसे भुलेजुयाःन्हूम्ह कलाःज्वोना येंलिहांवःम्ह सन्तकुमार पाजु (पासा रबि श्रेष्ठं पाजु धाइगुलीं जिगनं ) नापनं जिगु बांलाकहे संगत जुल।वयकःकर्म क्षेत्रे चुकेजुयादीलसां कम्युनिष्ट सिद्धान्त गुबलें त्वःता मदिउ।न्ह्याब्लें न्हायकंत्वाःया छगू पसलेच्वनाः न्याःवःपीन्सं ए साहुजि धाःसां एकसूरे सफू ब्वनाच्वोनीम्ह पद्मरत्न या नाँ न्हापांखुसी जीं सन्तकुमार पाजुया म्हुतुंहे न्येनागु।
अानन्दकुटी ब्वनाबले जितःबांलाक कजेयाम्ह न्हुछेबहनदुर हेडसर नं जिगु छेंया लिक्संहे।इलेबिले जितःज्ञनगुणया खंकनादी।

 

मेचि-महाकालीयापिं वैगु, रजिस्टरय् नां च्वैगु २०/३० टका ऐदभान्स बीगु अले लांलां नइगु ध्यबामपुसे ताःप् जुइक बिस्यूंवनीगु

अले पूर्ण बहादुर मानव (जिगु मूल गुरु)या छें नं जिगुछेंया च्वोस्सं।झापाली मालेतसें जमिन्दार तयगु छ्यं धेने न्ह्यं यागु वइले किम्दोलया व पूर्ण बहादुर मानव याछें तिब्रगतिं राजनैतिक भेटघाट व कार्यदिशाया मन्चन जुयाच्वोनीगु जि बांलाक हे लुमं।पूर्णबहादुर “मानव” या बारे छकूचा पृष्ठभूमि न्ह्येथनेगु थन पायछि जुई।
पूर्णबहादुर नेवाः(लीपा मानव) धर्मरत्न यमि, चित्तधर हृदय, नर बहादुर, गणेशमान, पुष्पलाल, तुल्सिलाल, सम्भुराम, निरन्जन, चैतन्य, पूर्ण बहादुर एम् ये अाःदिइत्यादि फुक्क फुंकंहे ०७ सालया क्रान्ती न्ह्यंयापीं व न्हूपीं ल्यायम्हपीं राजनैतिक नेवाः न्ह्येलुवाःतउपोथें अनववैच्वनीगु।
महेन्द्रया दमन लीपा पूर्णबहादुर दार्जलिङ बिसिउंवन।अनहे छम्हल्यासेयात कलाःतयाः निम्ह मस्त सावित्री व दिवाकर (दिवाकर पूरा नेवाःखंसः, सावित्री भतिभती) दयकाःलि महेन्द्र लिसे सम्झोता यानाःयें लिहांवयांलि “the bold step of king mahendra” सफू च्वया राजसभा स्थाई समितिया सदस्य जयाच्वंगु व ईः।तर अथेखयानं ताजुफगु खं छुधासां उब्लेया कम्युनिष्ट कांग्रेस तयगु गोप्य भेटघाटनं अनहे जुयाच्वोनीगु।धर्मरत्न यमि चित्तधर हृदय चैतन्य लाल पींला ख्वातुकहे अनवैच्वनीगुली जीं बांलाकहे म्हस्यू।वय्कःपिनिगु छेंनं जितः निक्वतःप्यक्वः यंकूगुदु। तुतांचुया गणेशमान वःगुनं छक्वोनिक्वःखना।म्येपीं फात् फत्त जकवैगुलिं लुमंकातय् मफुत।गुब्लेंगुब्लें खेंय् नेतातनं वःगु खना।
थुखे थःराजसभा स्थाइ समितिया सदस्य जुयाः जुजुया रखवाला उखे महापंच पेमालामा नाप महासंग्राम अले विभिन्न राजनैतिक घटकतेलिसे ख्वातुगु भेटघाट जिगुलागीं थुईकांथुइके मफुगु खं।उगुहेइले माले तसें झापा अान्दोलनया नामे जमिन्दार तयगु छ्यों धेनेगु सुरसाुर कसेयानाच्वन जुई सायद।
प्रधानपंच पेमालिसे पूर्ण बहादुरया ल्वापु थुलि भयानक जुलकि मानो किम्दोल नसें मञ्जुश्री बजाः छगुलिं युद्धया रंगभुमी।अले वहे झोले पेमालिसे तक्कर कायत २०/२५ म्ह ल्यायम्ह तयगु छगू जट्ठाहे दयकल पूर्णबहादुर मार्साबं।उके जिपीं निम्ह रबि बहादुर व जि दक्के अब्बल साबित जुल।सुथे जानलकि जिपीं दक्क्वों पूर्ण बहादुर क्लबे हाजिर जयगु।अन ल्यायम्ह तयत मनोरंजन यालागीं क्यारेम बोट,चेस् बोट अले न्हिने चिया खाजा व बहनी जुलकि रानैतिक प्रवचन अंग्रेजि ब्याकरणया क्लास अले अन्ते अाध्यात्मिक स्तोत्र पाठ अलेथःथःगु छें।थुकथं झन्दै दँ बदं जिपीं संगथित जुया।
वहे इले पूर्ण बहादुर गुरूयागु लिधंसाय् जिमिसं पेमालामाया बिरूद्ध नकतिनि भारतं बिएसये पास यानावःम्ह बुद्धिमान तामाङ यात प्रगतिसिल उम्मेद्वार कथं थना।हेड अफिस जिथायहे चायकाः ज्युज्यान बिया सना।लाक्क २५ गू भोटं बुत। यदि खास्तींनिसें गादिं प्रोक्सि भोटर त मल्ह्यःगुसा पेमाचा चकंगु।
अले ०२५ सालं ब्वां न्हूगु उद्योग सुरू यानादिल बिस्कुट दयकेगु कारखाना तैदिल।
अानन्दकुटि यागु अाखःत्वोतकाःजितःबिस्कुट दयकेगु त्रेनिङ कायत दिल्ली
छ्यैबिल।अाखः,पासापीं, राजनैतिक माहोल दक्कवो त्वःफित।प्यला दिल्ली च्वना बिस्कुट दयके सयकाः जि लिहांवया।अलेहानं न्हापाथें जिमिगु दिनचर्या सुरूजुल।
रबि वजि लाव लुसिया पासा ।गुरु छम्हहे पूर्ण बहादुर मानव।गुम्हसिगु दर्शन छुखः कम्युनिस्ट ला काँग्रेस वा रावाबादि व जिमिसं मस्यू तर फुक्कं खाले मनूतयगु अमघट अन जुयाच्वनी।ध्यानबियाः इमिगुखं न्येनेगु जिमिगु बानिहेजुल।ला व लुसिथें मिलेजूपीं जिपीं निम्ह धाःसा निगू दिसाय् धुर्बिकृत जुल। छम्ह कत्तर काँग्रेस मेम्ह कत्तर कम्युनिस्ट।छम्ह अधिकार दैमखु फ्वोनाः थ्वो बन्दुखया नालं प्राप्त जुई धाइम्ह मेम्ह एम्नेस्ती इन्तरनेस्नलया दुजः बिपि कोइरालां थन कम्युनिस्ट ब्येबस्था गुब्लें वयके बीमखु धाइम्ह। लानाच्वोन ” निरंकुस् एकतंतत्रीय पंचायती ब्यबस्था या शासने।
व माहोलं जिमित थुलि सजक व जागरुक यानाबिलकि जिपीं न्हीं निघौ स्वघौ सहरपाखे स्वयाः वयगु यें दक्वो लाइब्रेरी चारेयायगु।नातिबज्र दाईथाय् नेवाःभाषं पिहांवःगु न्हुन्हूगु सफू माःवयगु अले निरञ्जन दाइया पसले माउत्सेतुङया रचना व विशेष यानाः राहुल संकृत्यायन या सफूत मात्तुमालाः न्यानायेङकेगु।मार्कस्,एन्जेल्स् लेनीन,माउत्सेतुङ यागु जीवनी जीं राहुलकृत हे ब्वोनागु।उब्येले न्हींछक्वो दक्वो लाइब्रेरी चारेयायगु, सचित्र चीन, सोभियत भूमी, अमेरिकन लाइब्रेरीं पिहांवैगु बिस्वभुमी भारतंवैगु statesman, times of india,साहित्यिक पत्रीका सारीका, नवनीत, धर्मयुग अादि नेपाःदुनेयागु नेपाल भाषा पत्रीका सितु मात्रीभुमी दि कमनर समीक्षा युगधारा अादि इत्यदि पत्रीकाया नियमित ग्राहकहे जुयाः छगूकथं ज्ञान व मुक्तीया खोजया भूतहे सवारजूथें जूल जिमित।जिगु हब्बि धैगुहे पत्रीका स्वयगु व सफू न्यायगु।व इलेया छगू लुमंके बहःगु खं छुधासां जिगुमन कम्युनिस्ट बिचारधारा पाखे ढल्के जुइधुङ्कूसां अमेरिकन व ब्रीतिस् लाइब्रेरी वना ज्ञानगुणया खं सीकेगुली गुब्लें कंचुस्याईं मयाना।
पासा रबि व जि निम्ह तस्कं अध्यनशील मानो जिपीं छूं बिशयस पि.एच्.दि.हे याय् त्येनापीं थें।तर निम्ह निखेहे स्वःपीं स्वयम्भुं येंय् वय् वने यायबले धिमें लोंहं निसें दलू फःतक ख्वातुगु बस्ती। लंय् जुजूं अनथ्येनीबले गुब्लें गुब्लें सैधान्तिक तकराव थुकथं जुइगुकि झन्दै ल्हा ल्हा हे तयगु अवस्था वैगु,मनूतसें भ्वांभ्वां सोयकहे…व लुमनकि अाःनं न्हिलेमाःस्येवः।
अानन्दकुटि या पधाइ तोफिसेंलि नेपाल भाषा सब्जेक्ट कयाःतीनवर्षमा एस्एल्सि पास धाःगु युवक माद्धयेमिके भर्नाजुया।बिद्धार्थि युनियनया चुनावेदना धुंवाधार भाषण बियाः८५%भोटं त्याका।त्याय् सात्किहे प्रिन्सिपल तिर्थरत्न बज्राचार्यं युनियनयात कोठा छकू ब्यबस्था यानाबिल।एसएलसि बीत टेस्ट पासजक यानागु हानं ज्याया सिसिलाय् जितःकल्कत्ता छ्वैबिल।अाःतक जिगु एस्एल्सि तोफ्यूगु तोफितं।
बिस्कुट कारखानाला सफल मजुल तर थाय् या नाँ धाःसा बेकरी धकाःप्रख्यात जुल।०२५/२६ पाखेया खं,संसारभरिहे गाँजा चरेस एल.एच्.दि.या दुर्वेसनी जमात हिप्पी तय्गु बिग्बिगि दुगु ईः।जिमिगु किम्दोलया छेंनं हिप्पी तयगु अखडाजुल “दि बेकरी” यानामं हिप्पी तय्यु दत्थुइ प्रख्यात जुल।अले हलींन्यंक यापीं मनूतयलिसे संगत जुल।वया सोर-ति लीपा देवानन्दं वहेथाय यात बेस दयकाः”हरेराम हरेकृष्ण”नांयागु संकिपानं दयकल।
अले ०२९ साल पाखे ईहिपा यायगु झोले किनबहाः त्वोताःहानं जिपीं क्षत्रपाटी छें लिहांवया।०३० साले बिहाजुल,हानं होटल ब्यबसायले लिथ्यन।जि छम्ह मगन मि्तिम्ह मन्हू, राजनैतिक चेतनां भय्ब्यूम्ह तर छूं पार्टि नापनं समतीम्ह थगुहे मतापे चुन्च्वोनीम्ह।साम्येबाद कम्युनिस्ट पार्टि व उकिया अादर्स व अनुशासन बारे यक्वो थूम्ह तर वकथं थःगु जीवन शैली धालेयाय् मफुम्ह।कथहं…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.