च्वइपिन्सं मब्वनाबिल कि

इन्द्र माली

च्वमि जुइ तसकं अःपु । थज्याःगु अःपु कि न्ह्यागु च्वःसां जिउ । कःसिइ वनाः आकासय् ब्वयावःपिं झंगःतय्गु नां जक च्वःसां छगू न्हूगु लेख जूवइ । थ्व साहित्य जुइ ला? थ्व छगू न्ह्यसः खःसा मेखे स्वयेबलय् थुलि ज्या ला यायेफइ थें च्वं तर थुकियात नं मिहेनत माः । थन प्रसंग साहित्ययागु खः । साहित्य सिर्जना यायेत मिहेनत माः, प्रयास माः, एकाग्रता माः । एकाग्रता मदयेकं झंगःतय्गु लेख नं च्वयेफइखु, झंगःत वःगु नं स्वयाच्वने माः, एकाग्रता मन्त धाःसा आकासय् गज्याःपिं झंगःत वल व सिइमखु । उकिं च्वमियाके अध्ययन माः, अध्ययनशीलता माः । अध्ययन मन्त कि व च्वमि जुइमखु ।

अध्ययन धायेबलय् आइए, बिए, एमए थज्याःगु प्राज्ञिक व दसिपौ बियाहइगु अध्ययनया जक नं खँ ल्हानाच्वनागु मदु । व ला म्वायेगु लागि याइगु अध्ययन खः, समाजय् प्रतिस्थापित जुइत याइगु अध्ययन खः । जिं थुलितक ब्वनातया धकाः क्यनेत इगोया लागि नं मनूतय्सं दसिपौ कायेगु यानाच्वंगु दु । थन थ्व अध्ययनयात अध्ययन धयाच्वनागु मखु । अध्ययन ला छु धकाः धाःसा जीवनयात स्वयेगु मिखा व स्वये धुंकाः जीवनयात गुगु किसिमं ब्वयेगु खः व कला खः । थः गुगु लकसय् म्वानाच्वनागु खः उकिया बारे बांलाक जानकारी दयेमाल, उकियात सिइकेमाल, थुइकेमाल ।

थौंयात थौंया मिखां स्वयेफइगुयात हे अध्ययन धाइ । झीथाय् आपालं अध्ययन म्हिगःया बारे जक जुयाच्वन । राजनीति जुइमा, संस्कृति जुइमा वा साहित्य हे जुइमा इतिहासया खँ तयेगु यात अध्ययन यायेगु धायेगु चलन दु । साहित्यय् नं पृष्ठभूमि च्वःसा म्हिगःयागु जक खँ ल्हानाच्वना – दकलय् न्हापांम्ह कवि, बाखंच्वमि, उपन्यासकार आदि । अथे जुइबलय् झीसं बांलाःगु खँ बिइफइमखु । बांलाक बिइगु लागि न्हापां अध्ययन माः, व धुंकाः उकिइ चिन्तन मनन माः । छम्ह लेखकं समाधिष्ठ जुयाः जब च्वइ, अले तिनि वं बांलाक च्वये फइ । सुयाके छुं न्हूगु सयेकेगु सिइकेगु भावना दइमखु, व मनुखं बांलाक अध्ययन यायेफइमखु । थौंकन्हय् खनेदयाच्वंगु आपालं आपाः आख्यान कल्पनां जक जायाच्वंगु दु । अन जीवन मदु । गन जीवन दइमखु, अन शिल्पयात बांलाक ययेकेफइमखु ।

नेपालभाषा साहित्यया बारे खँ ल्हायेबलय् धायेमास्ति वइगु खँ छता थ्व हे खः कि झीगु यक्व साहित्य जीवन स्वयाः तापाः । अन जीवन दइ, तर व म्हिगःया , म्हीगया वा उकुन्हुया जीवन जुयाच्वनी । थौं झी गुगु अवस्थाय् म्वानाच्वना, गुगु रुपय् म्वानाच्वना, व थौंया जीवन अन मदु । झी च्वमिपिं थुलि चेतनाय् लिउने लानाच्वन कि धाये हे मछिंसे च्वं । निबन्धया खँ ल्हाये । निबन्धया विकासया खँ ल्हायेगु खःसा यूरोपय् निबन्धया विकास जूयाः न्यासःदँ लिपा जक झीथाय् निबन्ध दुथ्यन । अले तिनि झीसं आधुनिक निबन्धया शुरुवात याना, आत्मपरक निबन्धया शुरुवात याना । थुकिया अर्थ थ्व खः कि झी जीवन नाप भ्यलय् पुनेमफु । झीके जीवनया अध्ययन मदु, जीवनयात स्वयेगु झीगु मिखा त्यमलाः । अझ जीवनयात स्वयेगु धइगु हे झीगु अतीतयात जक स्वयेगु जुयाच्वन । अले उकिसं जीवन ब्वयेगु नामय् छगू जक समस्यायात चित्रण यानाच्वनेगु चलन झीथाय् दु ।

 

नेपालभाषा साहित्यया बारे खँ ल्हायेबलय् धायेमास्ति वइगु खँ छता थ्व हे खः कि झीगु यक्व साहित्य जीवन स्वयाः तापाः । अन जीवन दइ, तर व म्हिगःया , म्हीगया वा उकुन्हुया जीवन जुयाच्वनी ।

 

झीगु साहित्यया च्वमिपिनि विविधता मदु । थुकिया कारण हे अध्ययन मगाःगु खः, अध्ययनया चाकः तचाः जुइमफुगु खः । झीसं खनाच्वना छम्ह भारतीय लेखक वा यूरोपियन लेखकतय्त स्वयेबलय् उमिगु सिर्जनाय् विविधता दुगु खनेदइ । झीथाय् च्वमिपिं भचा अभिमानं जाः, अले तारिफ जक आशा कयाच्वनी । उमित “छ फलाना थज्याम्ह” धयाबिल कि व फुरुङ्ग जुइ । जिं नं छकः कवि बुद्ध साय्मियात रसियन कवि इभधुन्स्की थज्याःम्ह धयाबिया । जिं थ्व तुलना छाय् यानाले धाःसा वं अबलय् रसियाय् न्ह्यानाच्वंगु कम्युनिष्ट शासनया विद्रोह यात, अनया प्रथायात, बर्बरता धाये, छम्हस्या प्रभूत्वं जूगु अन्यायया विरोध यात । व ई धइगु नेपालय् पञ्चायतया बर्बरता जुयाच्वंगु ई खः । गुुगु सः वं रसियाय् तल गुगु सः बुद्धं थन तल । थन शिल्प पक्षय् ज्वः लाः, वा निम्हं व हे स्तरय् थ्यन धइगु मखु । थथे धायेबलय् उम्ह कविया दक्व गुण थःहे दु धकाः तायेकेगु नं अध्ययनया कमि खः । थः उम्ह ति छाय् ग्यन धकाः तकं मसिइगु अले हानं मेगु दृष्टिकोणं व ज्वः मजू धालकि उकियात नकारात्मक कथं कयाः वयात हे शत्रु कथंया व्यवहार यानाहइगु झीथाय् मेगु दुखद खँ खः ।

 

न्हापां ला जीवनयात स्वयेगु मिखा माल, उकियात दुनेथ्यंक दुहाँवनेत विभिन्न शास्त्र सिइकेमाल, थुइकेमाल । न्हापां खँ मनन यायेमाल, पचेयायेमाल अले जक च्वसा न्ह्याकेमाल ।

 

थन साहित्यकारं छु ब्वनेगु धइगु न्ह्यसः वइ । जिं छु खनाच्वना धाःसा छम्ह च्वमि जुइत वं निता खँ नापनापं ब्वनावेनमाः । छखे वं वर्तमान परिस्थिति, जनजीवन, लकस, व्यवस्थायात अध्ययन यायेमाः । अनं उकिइ वयाच्वंगु परिवर्तन, अवमूल्यन, विसंगति, विडम्बना वा विघटनयात थुइक ब्वनेमाः । उकिया नापनापं वं थज्याःगु परिवेशय् थज्याःगु हिउपाः वइबलय् मेमेगु देसय् च्वंपिं साहित्यकारपिन्सं गज्याःगु किसिमं उकियात आत्मसात यानाः सिर्जनाया विषय दयेकल वा उकियात कयाः गज्याःगु साहित्य गथेयानाः च्वल धइगु अध्ययन यायेमाः । अथे मयासे अध्ययनया नामय् थनया परिवेश जक स्वल कि वयागु रचना एकाङ्गी जूवनी । उकिया निंतिं अथे विदेशी वा विभाषी लेखकपिनिगु साहित्य सिर्जनायात दुवालाः ब्वनेमाः । उमिगु विषय, भाषा, शिल्पपाखें प्रभावित जुइगु व वयात नालाकायेगु इत्यादि यात धाःसा थःत उमिगु स्तरय् तक थ्यंकेत अःपुइ । सुयागुपाखें छुं सयेका कयां क्वमालि जुइमखु , थःगु व थःगु भाय्या साहित्ययात योगदान हे जूवनी ।

नेपालभाषा साहित्यया खँ ल्हायेबलय् छगू दुखद पक्ष वाला स्वयेमाली । झी साहित्यकारपिं औसत धायेगु खःसा उमि जि ति तःधंम्ह, जि ति सःसिउम्ह सुं हे मदु धइगु भावना खनेदु । साहित्यय् धइगु गुलि ब्वन उमि अनभिज्ञ जुजुं वनीगु । अर्थात् गुलि सल उकि सयेके मगाइगु सिइके, थुइके मगाइगु जुयाच्वनी । अले लिपा जुयावंलिसे छुं विषयय् च्वयेत ल्हाः थरथर खाइ, जिं थ्व विषयय् च्वये जिउ लाकि मजिउ धकाः बिचाःयायेमाली, बिचाः यायेसइ । थ्व हे अध्ययन मदुगु कारणं विश्वया लेखकतलिसे झीगु साहित्ययात लना स्वयेबलय् झी लेखकत व उमिगु सिर्जना तकसं तकसं कमजोर व लिउने लाःगु खनेदइगु खः ।

यूनानी वा पश्चिमी साहित्यया खँ ल्हाये । उमि उबलय् हे गन थ्यने धुंकल, व झीसं मसिउगु मखु । थथे जूगुया कारण थथे धाये मास्ति वःकि उमि सःसिउपिं मदु, झी सःसिउपिं आपाः दु । उमि अथे मदूगुलिं नोबेल पुरस्कार कायेफु, झी सmःसिउपिं आपाः दूगुलिं झी छुं हे मदु । थुकिया लिच्वः छु जुया वनाच्वन धाःसा झीसं साहित्यय् छु ब्वयेमाःगु खः व ब्वये फयाच्वंगु मदु, गुगु चिज आत्मसात् यायेमाःगु खः व यायेफयाच्वंगु मदु । खालि इगोया खँ जक जुल – जि ति सःम्ह सिउम्ह सुं हे मदु धकाः थःत ब्वयेगु ज्या जक जुयाच्वन । बाखं जुइमा, उपन्यास जुइमा, निबन्ध जुइमा वा कविता हे जुइमा, साहित्य मानव जीवनलिसे सम्बन्धित जुयाच्वनी, मानवीय सोचाइ व चरित्रयात चित्रण यायेत मनोविज्ञानया ज्ञान मदयेक मगाः । थ्व धइगु दक्व अध्ययन यानाः हे जक प्राप्त जुइगु सम्पत्ति खः ।

 

सुयागुपाखें छुं सयेका कयां क्वमालि जुइमखु , थःगु व थःगु भाय्या साहित्ययात योगदान हे जूवनी ।

 

थुलि धायेधुंकाः नेपालभाषाया च्वमिपिन्सं छु ब्वंसा जिइ धइगु न्ह्यसः वइगु स्वभाविक खः । तर थथे उमिसं छु छु ब्वंसा जिइ धकाः सल्लाह बिइगु नं गलत जुइफु छाय् धाःसा अधिकांश झी च्वमिपिं दकलय् ब्वनातयापिं सिउपिं सःपिं थें यानाः खँ ल्हानाच्वनी । अथे सां थःत ताःगु छता निता खँ धायेगु अनुमति कयाच्वना । अध्ययन धायेबलय् च्वइम्हस्यां दकलय् न्हापां थःगु भासं थः स्वयाः थन्हापायापिं च्वमिपिन्सं च्वयातःगु कृतिया अध्ययन ला यायेमाल । उलि जक अध्ययन यानां मगाः । थौं, आः विश्वय् गज्याःगु साहित्यिक गतिविधि वयाच्वन व बांलाक सिइकेमाः । व मन्त कि अध्ययन बांलाक याःगु जुइमखु ।

दकलय् न्हापां प्रत्येक च्वमिं थःगु विधाया बारे सैद्धान्तिक ज्ञानया निंतिं सैद्धान्तिक सफूत ब्वनेमाः । गथेकि कविपिन्सं कविताया बारे च्वयातःगु, बाखंच्वमिपिन्सं बाखं शिल्पया बारे च्वयातःगु । अथे हे उपन्यासकार, निबन्धकार, नाटककारपिन्सं नं । अनं थःगु विधाय् मेमेगु देसय् मेमेपिन्सं गथे छु च्वल व ब्वनेमाल । छम्ह निबन्धकारं विश्वय् प्रकाशित जुयाच्वंगु न्हून्हू निबन्ध मब्वन धाःसा थः ५०दँ न्ह्यः च्वयातःगु शैली व विषयय् चाःचाःहुलाच्वनी । सयमसापेक्ष जुइमफयाच्वनी, विषयगत कथं नं शैलीगत कथं नं । थौं विश्वब्यापिकरणया युगय् संसार हे छगू गां थें जुइधुंकल धाइ । आः जिमिगु छिमिगु धयाच्वनाया अर्थ मदु संसारय् । दक्वसियां दक्वं सिउ, सिइकेमाः ।

वयांलिपा छम्ह लेखकं समाजशास्त्रया अध्ययन यायेमाः । सुनां समाजशास्त्रया अध्ययन याइमखु, वं समाजयात थुइमखु । थज्याःगु खँ लेखन नाप तप्यांक स्वापु मदुसां थज्याःगु ज्ञानं च्वमियात परोक्ष रुपं असर यानाच्वनी, च्वज्याय् ग्वहालि यानाच्वनी । गथेकि छम्ह च्वमिं गरीबीयात चित्रण यायेत अर्थशास्त्रया अध्ययन मदुसा वं उकिया गहिराई व प्रभावया सही चित्रण यायेफइमखु । विज्ञानया बारे च्वयेत विज्ञानया बारे ब्वनेमाल । विज्ञान मसिउम्हस्यां विज्ञानया बाखं च्वःसा गथे च्वनी? गथे कि सुयातं मंगल ग्रहलय् वंगु बाखं च्वयेत व नाप सम्बन्धित प्राविधिक खँत सिइकेमाल, माःगु प्राविधिक खँग्व वयाके दयेमाल । उलि वयाके मदुसा व च्वयेगु बेकार जुइ । उकिया निंतिं थज्याःगु खँ यात जोड बियाच्वनागु खः ।

न्हापां ला जीवनयात स्वयेगु मिखा माल, उकियात दुनेथ्यंक दुहाँवनेत विभिन्न शास्त्र सिइकेमाल, थुइकेमाल । न्हापां खँ मनन यायेमाल, पचेयायेमाल अले जक च्वसा न्ह्याकेमाल । उलि मयासे च्वःसा व सतही लेखन जक जुइ, थुकिं पाठकया ध्यानाकर्षण यायेफइमखु । अध्ययन धाल कि जीवनलिसे आत्मसात जुइमाः धाइ । थुकिया लिसें थःगु परिवेशयापिं थः समकालीन लेखकपिनिगु कृति ब्वनेमाल । साहित्यिक अभियान वा मुभमेन्ट गज्याःगु न्ह्यानाच्वंगु खः व नं थुकेमाल । नापनापं समाजशास्त्र, नृतत्वशास्त्र बारे नं अध्ययन यायेमाल । साहित्यय् संस्कृतिबारे खँ वइ, थज्याःगु च्वइम्हस्यां संस्कृतिया बारे नं दुग्यंक अध्ययन यानातयेमाल । ब्वनीपिन्सं पूर्वाग्रह कयाः ब्वने मजिउ । थःगु ल्हातिइ सफू लातकि जिं थुकिइ च्वयातःगु दक्व सिउ, छाय् ब्वनेगु धकाः मतिइ तयाः ब्वनकि उकिइ दूगु बांलाःगु खँ ब्वनाः नं लाभान्वित जुइफइमखु ।

अले मेगु खँ थ्व नं महत्वपूर्ण खः कि थम्हं च्वःगु पिदनेधुंकाः सुनांनं ब्वनाः उकिया बारे न्यनकि अःपुक भचा भचा ब्वनाः च्वयागु धकाः लिसः बिइ मजिल । थम्हं मसिउसा मच्वयेगु, सिइकाः च्वयागु खःसा थ्व थथे जुयाः च्वयागु धकाः ध्वाथुइक तर्कसहितगु लिसः बिइमाल । मखुसा ब्वमिपिन्त झंगःलायेथें जुइ, साहित्य जगतय् थ्व तसकं प्रत्युत्पादक ज्या खः । झी नेपालभाषा च्वमिपिंलिसे खँ ल्हाःसा दक्वं ब्वनीपिं व ब्वना थ्व ब्वना धाइ, तर उमिगु कृति स्वल धाःसा सिइदइ, झी च्वमिपिं तसकं कमजोर दु ब्वनेगु ज्याय् । उमिगु कृति स्वयाः सुनां गुलि ब्वनेगु याः, सुयाके गुलि अध्ययनशीलता दु धकाः तिफ्याये तकसं थाकु ।

सन्ध्या टाइम्सं ल्ह्यागु

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.