‘गोर्खाली’, ‘पर्वते’, ‘नेपाली’ छु धायेगु ?

रोशन श्रेष्ठ
छकः लण्डनं प्रसारण जुइगु ज्याझ्व: “बिबिसि नेपाली सेवा” यात झी पासापिन्सं पौ छ्वत –
“बिबिसि नेपाली सेवा धा:गु ज्याझ्वलय् छ्यलीगु भाय् खसभाषा ख:, अथे जुया बिबिसि नेपाली सेवा धा:गु नां मिले मजुल । थ्व ज्याझ्व:या नां बिबिसि खस सेवा यायेमाल ।”
मेमेथाय् स्वत धा:सा बिबिसि हिन्दि सेवा, बिबिसि उर्दु सेवा, बिबिसि सिन्हाली सेवा थथे थथे धाइ । बिबिसि भारती सेवा, बिबिसि पाकिस्तानी सेवा, बिबिसि श्रीलंकाली सेवा धाइमखु । अथे जूसा झीथाय् जक छाय् बिबिसि नेपाली सेवा जुइमाल? नेपाली धाल कि नेपालया दक्व भाय् यात प्रसारण यायेमाल । प्रसारण धा:सा खय् भाय् जक याइगु, अले नां धा:सा ‘नेपाली’ हँ । नेपाली तामाङ भाय् ग्व:? नेपाली गुरुङ भाय् ग्व:? नेपाली मगर भाय् ग्व:? खाली नेपाली खसभाय् जक तया ज्याझ्व:या नां “बिबिसि नेपाली सेवा” यायेगु पाय्‌छि मजू ।
तर थ्व पौ यात सुनुवाइ मयात । बिबिसियात वइगु द्वलंद्व: पौया दथुइ गनं वना थजा:गु पौ थन्के जुल जुइ । पौ थन्के जूसा नं मुद्दा थन्के जुइमखु ।
सन २००८ य् झी जनकवि दुर्गालाल ‘ख्वबिलु’ अमेरिकाय् झा:बलय् झीसं इनाप याना कि समाजय् नां जायेधुंकुपिं नेवा:पिन्सं ‘नेपाली’ धका खय् भाय् यात धायेगु मयासें ‘खसभाषा’ हे धायेगु यायेमाल । अले अनं लिपा सत्ता व शक्तिकेन्द्रया लोकेशन नापनापं खय् भाय् या नां गथे हिलावन धका झीसं मोटामोटी जानकारी बियागु ख: ।
– सिञ्जाया खस साम्राज्य बल्लाना वया खय् तय् वृत्तिविकास केन्द्र सिञ्जाय् जू बलय् खय् भाय् यात थुमिसं सिञ्जाली भाषा धका नां छुत । (१३-१५ शताव्दी)
– पर्वत इलाकाय् खस साम्राज्य बल्लाना वया खय् तय् वृत्तिविकास केन्द्र पर्वतया इलाका जवखव जू बलय् खय् भाय् यात थुमिसं पर्वतिया भाषा धाका नां छुत । थ्व हे नां यात झीसं पर्त्या भाय् धका नेवा:पहलं धायेगु याइगु ख: । (१४-१८ शताव्दी)
– गोरखा इलाकाय् खस साम्राज्यया शक्ति केन्द्र कथं विकास जुया वनेवं गोर्खा हे खय् तय् वृत्तिविकास केन्द्र जूवन । अलय् खँय् भाय् या नां हाकनं छक्व: हिला गोर्खा भाषा, गोर्खाली भाषा धका प्रचारीत जुया वन । (१८-२० शताव्दी)
– नेपा:गा: अर्थात नेपाल उपत्यकायात राजधानी यायेवं थ्व हे थाय् शक्तिकेन्द्र जूवन । थ्व थाय् यात गोरखा सरकार नामं प्रतिस्थापित यायेगु कुत: या:सा असफल जुल । राजधानी जूगु ‘नेपाल’ हे खँय्‌ भाय् या वृत्तिविकास केन्द्र जूवल । अले नेपाल खँग्व:यात हे नालाकायेत बाध्य जुइमाल । थथे जुइवं हाकनं छक्व: खँय् भाय् या नां हिला ‘नेपाली भाषा’ धका प्रचार याना यंकल । (२०-२१ शताव्दी)
थथे त:क्व: पय्‌नँ वनीम्ह मिसामचाया नां (थर) पयनँ वँक्व पतिकं हिलेमा: थें खँय् भाय् नं गन गन शक्तिकेन्द्र हिल अन अन पय्‌नँ वनाच्वंगु इतिहास दु ।
हाइपोथेटिकल न्ह्यस: –
कन्हय् छुं जुया नेपाल या शक्तिकेन्द्र भारत जूवन, अले खँय् भाय् या शक्ति व वृतिविकास केन्द्र भारतय् सरे जुया वन धा:सा थ्व खँय् भाय् या नां हाकनं हिला ‘भारतीय भाषा’ धका नां तया हइतिनि ला? शायद हइतिनि । थ्व पाय्‌छि जू ला? मजुल नि ।
थथे बिश्लेषण याना बिइवं दुर्गालाल माडसाबं धयादिल – ”थ्व भाइ नं धैदीगु खँ १००% पाय्‌छि, आ: झीसं खँय् भाय् यात खँय् भाय् हे धायेत लिचिलेमजिल । झीसं थ्व खँ सकसित कनेगु यायेमाल ।”
मेगु छगू अनुभव कने – २ दँ न्ह्य: छम्ह भारतीय मूलया अमेरीकि बैज्ञानिकं मेम्ह भारतीय मूलया अमेरिकि बैज्ञानिकया न्ह्य:ने धाल ।
“Do you know, Nepalese people speak indian language too!!!”
“Really??” मेम्हसिनं अजुचाया न्यन ।
“Yeah, their language is one of the official languages of India. It’s in the Constitution of India.” वं हाकनं बयान यात ।
“Ohh, I don’t know that. He is from Nepal, let’s ask him.”
थथे धया इपिं जिनाप छिमिसं छु भासं खँ ल्हायेगु धका: न्यं वल । इमित खँ थुइका:बिइत जित: १५-२० मिनेट लगेजुल, गथे जुया खँय् भाय् भारतया संविधानय् दुथ्यात, गथे जुया व भाय् यात ‘नेपाली’ नां तल, व भाय् या मेगु नां ‘गोर्खाली’, ‘पर्वते’ धका नं दु । आदि आदि दक्वं खँ कनेमाल । अले इमिसं छु धाल स्यू ला?
“You guys should not let use the name of your country in the constitution of India. It’s so misleading. I actually thought Nepal is using Indian language like other things like religion and culture. But, now I know the real story is totally different.”
थथे शक्तिकेन्द्र हिलेवं परिचय हिले थें याना भाय् या नां हिलाच्वंगु इतिहास बाँलागु इतिहास मखु । थ्व खँ यात थुइका: खँय् भाय् यात खँय् भाय् हे धायेमा: ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.