नेवाःतय्गु अजिमा पुज्यायेगु संस्कृति व कंग अजिमा

प्रकाशमान शिल्पकार

हलिमय् नेपाः देय्यात म्हसिका वयाच्वंगु  थनया थी थी जात जाति, भाषा भाषी, तजिलजि विधि व्यवहार, जात्रा पर्व व संस्कृति खः । झी नेपाःमि तय्गु संस्कुति मध्ये छगू झीसं हनावना याना वयाच्वनागु  अजिमापिं नं खः । “अजिमा” खंग्वः “अजि” व “मा” खँग्वःया योगं पू वंगु खः । अजिमा हिन्दु व बौद्ध संप्रदायतय्सं समान रुपं हनावना याना वयाच्वम्ह मातृदेवी खः । झीसं झीगु छें जःपिं व देय्या सुरक्षाया लागि अष्टमातृका गण कथं च्याम्ह अजिमापिं हनावयाच्वनागु दु । तामाङ भासं मम ठकुरानी, छस्कानुनी, तिब्बती भासं पुकासिदो अले खस भासं मातृका/बज्यै खः । अजिमा द्यःया बास जुया चवंगु थाय्यात झीसं शक्ति पीठ कथं हनावना याना वयाच्वनागु दु ।

 

पौराणिक व सनातन धार्मिक मान्यता कथं श्री सतीदेवीया अङ्ग पतन जुगु थाये हे शक्ति पीठ खः धइगु मान्यता जुया वयाचवंगु खने दु । अथेहे देबगणया मिसा स्वरुप (स्त्री स्वरुप) या शक्तिस्वरुपा मान्य जुया वयाच्वंगु दु । क्व सिमा क्वय् व मसानघाट (दिप) सतिकं दुगु अष्टमातृकाया बास दुगु बाय् हे शक्ति पीठ खः धइगु धार्मिक मान्यता कायम जुया वयाच्वंगु थन झीसं खनाच्वनागु दु ।

 

अदिकालय् प्रचीन नेपाः उत्पति बाय्  निर्माण जुइ न्हय्ः थन दयाच्वंगु काली दहया लः महामञ्जुश्रीं थःगु “चन्द्रहास खड्गं” क्वदुवाः न्हसिकाप, गोकर्ण न्हसिकाप, आर्यघाट न्हसिकाप व क्वयना न्हसिकाप पर्वतयातः छसिकथं प्रहारयानाः लः पिहावनेगु लँपु दयका बियाः थन मनूया बस्ती बसेयाना प्राचीन नेपाः निर्माणयाय् (नेपाः निर्माण छ्यलावंगु मू ज्याभः “चन्द्रहास खड्ग” नेवाः सन्देश बाःपौ ने.सं. ११३२ तछलाथ्व ज्याः पुन्हि) धुंकाः कलिगत संबत ३८२७ पाखें लिच्छबी जुजु गुणकामदेवं प्राचिन नेपाः (नेपालमण्डल) या येँ दक्षिण–मंजुपतन यंगाल कोलिग्राम बस्ती, उत्तर–यंगु कोलिग्राम बस्ती नांया बाग्मती खुसि, बिष्णुमती खुसि, इक्षुमती (तुकुचा) खुसि व रुद्रमती (हिजा खुसि) यानाः स्वखेंर खुसिं घेरेयाना तःगु छगु खड्कारया भूमि जुयाच्वंगु थीथी निगु बस्तीयात समायोजन यानाः बिष्णुमती, बागमती, इक्षुमती व रुद्रमती खुसिया सिथय् कान्तिपुर नगर पलिस्था यानाः थ्व नगरया प्यखेरं खड्ग आकारया अष्टमातृका वा अजिमायुक्त शक्तिपीठ (दुर्ग) नगर सुरक्षा घेरा निर्माणयाबलय् पलिस्था याःगु अष्टमातृका अजिमा द्यःपिं लुमह्रि (भद्रकाली) अजिमा, म्हय्पि अजिमा (ज्ञानेश्वरी) मैति अजिमा (पंञ्चकुमारी), बसला अजिमा (बसलदेवी पारर्वती) ङयतमरु अजिमा (स्वेतकालीे तकति अजिमा (निलबाराही), लूति अजिमा (इन्द्राय्णी ) नापं पलिस्था याःपिं च्याम्ह अजिमा मध्ये छम्ह कंग अजिमा (चामुण्डा बाय् चण्डेश्वरी) खः (अजिमायुक्त शक्ति पीठ – सन्ध्या टाइम्स न्हिपौ ने.सं. ११३१ कौलाथ्व ६ /०६८ असोज११ अइतबा: ) ।

 

कंग अजिमा शक्तिपीठ बिष्णुमति खुसिया पूर्व सिथय् यें कान्तिपुर नगरया थनेत्वाः व क्वनेया दथु त्वाः कंकेशवरी त्वाःलय् लाना च्वंगु दु । कंग अजिमा शक्ति पीठ नापं नायः (शाही) व साय्मि (मानन्धर) तय्गु यानाः निगू दिप दु । अथ हे कंग अजिमा पीठ व बिष्णुमती खुसिया पश्चिम पारी छगु मेगु ज्यापु (महर्जन) तय्गु दिप व लखुतिर्थ दु ।

 

थ्व कंग अजिमा द्यःयात कंकेशवरी अजिमा नं धायेगु याः । थ्व अजिमाया पीठ लाःगु कंकेश्वरी त्वाः आया येँ महानगरया १९ वडा अन्तरगत लाः । थ्व अजिमाद्यःया देय्गः पाय्गोदा सैलीया स्वत जाः । अथेहे थ्व अजिमाया द्यःछें यटखा त्वालय् आःया महानगरया २५ नं. वडा दुने लाः ।

 

कंग अजिमा गनं हयाः गथेगथे यानाः थन पलिस्था यात धैगु यथार्थ विवरण गनं इतिहासय् उल्लेख यानातःगु खनेमदु । खालि लिच्छबि जुजु गुणकामदेवं ये कान्तिपुर नगर सुरक्षया लागि अष्टमातृकात थीथी थासय् पलिस्था याःगु खँ जक प्राचीन नेपाःया इतिहासय् उल्लेख यानातःगु खनेदु । अथेसां येँ स्वनिगःया झी नेवाः तय्सं अष्टमातृकापिं थःहे सिद्ध जुयाः द्यः जुया वंपिं झी थःहे पुर्खातः खः, अले अजिमापिं  खः धइगु नेवाः धर्म, रितिथिति, तजिलजि व संस्कृति कथं कयाः मान्ययाना थःगु नुगःखँ प्वंकाः हनाबना याना थः नाला लुमंकाः थीथी इलय् थीथी नखः चखः व पर्वय् पुजामान्य यानाः जात्रा पर्व न्हयाकाः थःथगु नेवाः म्हसिका ब्वयाः व म्हसिका बिया वयाच्वंगु दु ।

 

नेपाः उत्पति कालय् थन मातृसत्तात्मक राज्य प्रणाली जुगुलिं न्हापा न्हापा तान्त्रिक विधि कथं मातृशक्ति पुजा यायेगु परम्परा दुगु खःसानं आः वया तान्त्रिक विधि कथं पुजा यानाः हनेगु चलन तनावंसानं शक्ति स्वरुप अजिमा युक्त शक्तिपीठयात पुजा यानाः हनेगु ज्या थन झीसं यानावया च्वनागु हे दु । शक्ति पीठय् हिन्दु व बौद्ध धर्मालम्बीतय्सं तसंक श्रद्धाभक्ति तयाः हना वयाच्वंगु दु । थ्व झी नेपाःमि समाजया धार्मिक समन्वय , सहिष्णुता व सहअस्तित्वया म्हसिका खः ।

 

झीसं हना वयाच्वनापिं अष्ट मातृमा पिनिगु थःथःगुहे जात्रा पर्व दु । च्याम्ह अजिमापिं मध्ये लुुति अजिमा छम्हसिया छगु जात्रा ल्हूति पून्हि बलय् बाहेक थ्व कंग अजिमाया नापं न्हय्म्ह अजिमापिनि जात्रा पाहााचह्रे बलय् यायेगु परम्परा थन जुयाच्वंगु दु । मोहनी बलय् कंग अजिमाया पायाः न्हयाकेगु जात्रा नं परम्परा कथं हे जुुया वयाच्वंगु दु । अथे हे मिला पून्हि बलय् नायःतय् थ्व कंथ अजिमा पीठय् गुथि पुजा यानाः नायः तय्सं सनातन धर्म संस्कृति कथं कंग अजिमा नापं स्वापू कायम याना वयाच्वंगु खनेदु ।

कंग अजिमाया नं न्हापा न्हापा ङयतमरु अजिमा (श्वेतकाली) याथें हे गछिं प्याखं पियायेगु बाय् परम्परा दु धइगु खँ ज्याथ जिथि पिनि पाखें न्यने दु। यतखा मजाःदेगः(कम्पुकोत व्यारेकया भान्छाघर परीसर दुने दुगु देगया न्ह्यःने थौकन्हे सडक जुयाच्वंथाय् ) क्वसं द्यः प्याखं हुइकेगु दबू दूगु व उगु दबू आः न्हना वनेधुंकुगु दु । थ्व सम्बन्धय् न्यने दु कथं न्हापा परम्परा कथं छन्हु कंग अजिमा प्याखं हुला च्वं थासय् छम्ह तान्त्रिकं अजिमायात थी थी रुपकयाः हीमी चायेकूगुलिं उम्ह तान्त्रिकया प्वःसः (बली)  हेकया बिज्यानाः कंग हजिमा तस्कं तं चायालिं छिमिसं जितः आवंनिसें दँय् छम्ह मनू हे प्वःसः (नरबली) बिइमाः धकाः अजिमा खलःया लोक जनपिंत अजिमां उजं बिया बिज्याःगुलिं थ्व सर्त पूवंके मफइगु खँ खलःपिंस अजिमाया न्ह्यःने न्हथंबलय् “अथे खसा जिं आवलिं छिमित थन दर्शन बिइ फइमखु” धका कंगअजिमां धयाबिज्यासेलिं थ्व गंछि प्याखं हुइकेगु दिकूगु खः । अले थ्व प्याखं नापं सम्बन्धित फुकं लवःकवःत अनहे दबुलिई ल्हाका छ्वल । अबलय् निसें आःया द्यःछेंया मूलुखा मचायेकूगु खः। चायेकल धाःसा नरबलि बिइमाली धइगु खँ धयातःगु थन खनेदु ।

 

कंग अजिमाया नं न्हापा न्हापा ङयतमरु अजिमा (श्वेतकाली) याथें हे गछिं प्याखं पियायेगु बाय् परम्परा दु धइगु खँ ज्याथ जिथि पिनि पाखें न्यने दु।

 

अथेहे मेगु छगु खँ न्यने दु कथं न्हापा कंग अजिमा प्याफः त्वाःयाम्ह जुयाच्वन । अजिमाया फुक्कं ज्याखँ मरुइ च्वंपिं किसानी पिनि पाखें याइगु जुयाच्वंगु व उगु बखतय् मरु किसानी नायःया याकः म्हयाय् जक दूगु व उम्ह म्हायाय् मचाया इहिपा यतखा त्वाःया काय् मचा (यतखामि) नाप जगुलिं बुराम्ह अबुजुं (कंग अजिमा खलःया मरु किसानि नायकं) अजिमायात न्हियान्हिथं यायेमाःगु नित्यकर्मया ज्या थः म्हयाय् मदयेक याये मफइगु या हुनि कंग अजिमा द्यःं थःम्हयाय्यात क्वसः वियाहःगु खँ नं दु (कंग अजिमा द्यःछे पुनः निर्माण कार्य व्यवस्थापन समिति २०६८) । अथेजुयाः मरु क्वाक्चाय् व प्याफः त्वालय् नं कंग अजिमा दूगु जुइमाः । झीसं आः नं मरु क्वाक्चा त्वाःलय् व प्याफः त्वाःलय् नं कंग अजिमा द्यः खना हे च्वना । थ्व खँ या बास्तबिकता छु खः धइगु खँय् झीसं दुवालाः स्वयेगु ल्यं हे दनि ।

कंग अजिमा झीगु आस्था व विश्वास खः अले झी नेवाः संस्कृति व जात्रा पर्वया म्हसिका नं खः। झीगु जीवनय् ,नेवाः समाजय् अले देशय् नापं अजिमा द्यःपिनिगु तःधंगु महत्व खनेदु । झीगु जीवनय् छुं संकट वल बाय् छुं तःधंगु भ्वय् ज्या याये माल धाःसा झीसं न्हापालाक अजिमा द्यःयातः लुमंकाः थःथःगु नुगः खँ प्वंका ग्वाहालि फ्ववनेगु परम्परा कायम याना वयाच्वंगु हे दु । थुकथं झीगु जीवन व समाज नापं अति महत्वपूर्ण आस्था व विश्वास दूगु थ्व अजिमापिनिगु शक्ति पीठ देगः व द्यःछेँया नापं जात्रा पर्वयात झीसं संरक्षण व सुधारयाना म्वाका तय्मा अले लिपाया सन्तततिय्त लः ल्हाना बिइमा।

 

शक्ति पीठय् हिन्दु व बौद्ध धर्मालम्बीतय्सं तसंक श्रद्धाभक्ति तयाः हना वयाच्वंगु दु । थ्व झी नेपाःमि समाजया धार्मिक समन्वय , सहिष्णुता व सहअस्तित्वया म्हसिका खः ।

 

नेपाः देय्यात म्हसिका वयाच्वंगु व नेवाः समजयात न्ह्याका वया च्वंगु जात्रा पर्व व नेवाः संस्कृतिया मूलुखा जुयाच्वंगु थनया अजिमा द्य पिनिगु देगः व द्यःछें जीर्ण जुजुं वनाच्वंगु झ्वलय् थ्व कंग अजिमा द्यःया पीठ देगः व द्यःछेँ नं जिर्ण जुया वनाच्वंगु वाड्ड चायेकाः कंग अजिमा खलः नं द्यःछेँया पुनः निर्माण कार्य यायेगु ज्या ग्वसाः ग्वयाः समाजय् च्वच्छाये बहगु ज्या याःगु दु । थ्व  ज्याय् झी सकसिनं फुफुकथं ग्वाहालि याना द्यःछेँया पुनः निर्माणया ज्या पूवंकेमागु थौया आवश्यक्ता खः।

 

झीगु स्वनिगः न्हिपौ ने.सं. ११३२ दिल्लागा चःहृे(३०) २०६९ श्रावण ३ बुधबाः

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.