श्री पचली भैरव अाजुया म्हसिका

प्रकाश मान शिल्पकार

झी नेपाःमि तय्सं थःगु छेंजःपिं व देय्या सु्रक्षाया लागिं अष्टमातृका गण कथं च्याम्ह अजिमापिं व भैरब शक्ति द्यःपिं हना वयाच्वंगु दु । च्याम्ह अजिमापिं धायेबले महालीक्ष्मी, ब्रम्हायणी, रुद्रायणी, कौमारी, नारायणी, बाराही, इन्द्रायण्ी व काली खः । थ्व च्याम्ह अजिमापिंन्त थायेबाये कथं थःथःगु कथं बिस्कं बिस्कं नांमं हना वयाच्वंगु दु । अथे हे थःथःगु त्वाः त्वाःया दोबाट दोबाटे क्षेत्रपाल भैरब स्थापनायाना त्वाःया सुरक्षाया लागिं पुजामानेयाना हना वयाच्वंग दु । नेपाःदेशये ३४ भ्ह भैरब शक्ति बाय् भैरबद्यःतः दु धइगु थन धार्मिक मान्यता व बिश्वास दु । भैरब धाय्बले झीगु मानसपतले छम्ह भयंकररुपयाम्ह शक्तिशालि बाय् बलशालिम्ह स्वय् हे ग्यानापुसें च्वंम्ह द्यःयारुपय् लुयावई । गथेकि – श्री कालभैरब, श्री महाँकालभैरब, श्री उन्नमन्तभैरब, श्री तीकाभैरब, श्री बतुकभैरब, श्री आकाश भैरब, श्री स्वय्त भैरब व श्री पचली भैरब आदि ।

 

 

झी नेपाःमि तय्सं मानेयाना वयाच्वंपिंं भेरब शक्तिपिं मध्य अष्टभैरबया झ्वलय् लाम्ह छम्ह महन्वपूर्णम्ह व शक्तिशाली भैरब यें वण्डेलागाया क्वनेत्वाःया टेकु दोभानया श्री पचली भैरब न छम्ह खः । थ्व भैरबयात क्वनेत्वाःया रैथाने बासिन्दातेसं थःगु अधिस्थात्रीद्यःया रुपय् कया श्री पचली आजु धया मानेयाना वयाच्वंगु दु ।

श्री पचली भैरबया स्थापना कलिगत संम्बत ३८२७ ई.सं.७२५ दँ पाखे लिच्छवि जुजु गुणकामदेबं जेपाल मण्डलया यें दक्षिण मंजुपतन यंगाल कोलिग्राम बस्ती व उत्तर यंगु कोलिग्राम बस्ती नांया निगु बस्तीयात समायोजनयाना बागमती खुसी, बिस्नुमती खुसी, इक्षुमती(टुकुचा) खुसी, व रुद्रमती –ध्वब्या)खुसीया सिथये यें कान्तिपुर नगर निर्माणयाना थ्व नगरया प्यखेंरं खड्ग आकारया अष्टमातृका व अजिमायुक्त शक्ति पीठया नापं क्षेत्रपाल भैरबपिं स्थापनायायेगु झ्वलये दक्षिण भेगिया सुरीक्षया लागिं श्री पचली भैरब स्थापना यागु खः धइगु भाषा बंशाली च्वयातगु दु धइगु इतिहासबिज्ञतयेगु भनाइ दु । थ्व पचली न छगु पीठ खः । थ्व पचली क्षत्रय् न्यागु शिवलिङ्ग दुगु व थ्व पञ्चलीङ्ग दुगु हुनिं हे थन बिराजामान जुयाच्वंम्ह भैरबद्यःयात पचली भैरब धागु खः धईगु भनाई खनेदु । अथे जुया सनातन शैबमार्गी धर्मालम्बी(हिन्दु)तेसं पचली भैरबयात पञ्चलिङ्गेश्वर भैरब व बुद्विस्ततय्सं श्री स्वच्छन्द भैरबया रुपकया हनावयाच्वंगु ।

 

 

पचली भैरबया स्थापना –

भाषा बंशावली श्री पचली भैरब लिच्छवि जुजु गुणकामदेबं यें कान्तिपुर नगर निर्माणयाबलय् पलिस्था यागु धयातसां पचली भैरब उत्पतिया थीथी किबंदन्तीतः न्यने दु । छगु किबंदन्ती कथं परापूवंकालय् यें फम्पि देय्या छम्ह महाशत्तिशाली व तन्त्रसिद्घिलय् निपूर्णजुयाच्वंम्ह जुजु दुगु व जुजु न्हिन्हिं थःगु तन्त्रसिद्घिं निमख्यमात्रं हे चान्हे काशिवना मोल्हूवनिगु । काशिं लिहाँवइगु बखते यें कान्तिपुरनगरया क्वनेत्वाःया खड्गीकार(नायः) समुदाय्या छम्ह म्ह्याय्मचा नापं यःत्यः जुया ख्याली च्वनिगु अले सुथसिया ग्वँगः महानिबले हे अन नं तन्त्रशक्तिं अन्तरध्यान जुया थःगु देशय् लिहाँवनिगु जुयाच्वन । जुजुं थः यज्जु मिसा नापलावनिगु बखते छम्ह साधारण मनुयारुपय् वनिगु जुगुया कारणं मिसांधासा थ्व मिजं वास्तवे सुखः धइगुतक न मस्यूगु जुयाच्वन । थुगु कथं न्हियान्हिथं चान्हे चान्हे छम्ह याकमिसा देनिगु क्वोथाये छम्ह सुनानं म्हमसिउम्ह मिजं ख्याली च्वं वइगु जलाखला व मिसाया छेंजः तयेसं वाचायेका मिसामचायाके सोधखोजयाना केरकार यावले मिसां न थःथाये ख्याली च्वंवइम्ह मिजंया वास्तविक्ता छु खः मिजं गनयाम्ह, अले सुख ? धइगु खँय् च्वूतातया मिजंयाके केरकारयाना न्येनेगु सूरुयात । थः यज्जु मिसां थःत यक्वहे केरकार यागुलि. मिसायात थःगु वास्तविक परिचिय् मबिसें मगात धइगु बिचायाना जुजुं मिसायात थथेधाल – धाथें हे छं जिगु वास्तविकरुप स्वय्गु खसा छं जिं धयाथें हे यायेमा । जि थःगु वास्तविकरुपय् वय् छं जित स्वया थ्व जाकिं पूजाया बाय् केकी धया मिसायात किगःबिया मिजं नं थःगु भयंकर रुपया वास्तविक भैरबया रुप मिसायात केन । मिजंया ग्यानापुसें च्वंगु रुप खना मिसा ग्याना जाकिं मकेकुसें बिस्यूँवन । थथे थःत जाकिं मकेकुसें मिसा बिस्यूँ वंगुलिं मिसाया ल्यूल्यू मिजं न जित जाकिं कयेकिे धाधां ल्यूल्यू हे ब्वां वन थथे ल्यूल्यू व बिस्यू ववं हे सुथसिया ग्वंगः हालाहल, सुथसिया ग्वँगः हालाहगुलिं मिजं थःगु देशय् वनेमखना ग्याना टेकु दोभानया मसानघाट(दिप(ये सिम्ह प्वचिना हगु पूलूं तोपुया थःत सुचुकेगु प्रयासयाबले लिउनेया दुगाम्हधासा सुचुके मफुत अले अन हे लोहँया अमूर्तरुीपये सिद्घ जुयावन । तन्त्रसिद्घिं चान्हे सुन व्यक्ति गनं वनधासा सुथसिया ग्वँगः महानिबलय् हे थःगु थासय् थ्येंकेमाग बाध्यतात्मक अवस्था दुगुलिं हे व भेषधारी जुजु इले हे ल्याहाँ वनेमफुगुया हुनिं ल्वहँया अमूर्तमूर्तिया रुपय् दुगाम्हजक थे चोंक सिद्घ जुयावंगु खः धइगु थन धार्मिक जनजविश्वास दुगु खनेदु ।

 

थ्व भैरबयात क्वनेत्वाःया रैथाने बासिन्दातेसं थःगु अधिस्थात्रीद्यःया रुपय् कया श्री पचली आजु धया मानेयाना वयाच्वंगु दु ।

 

थुखे जुजुया लाय्कुलि जुजु लिहामवगुलिं जुजुया लानीं भात(जुजु) गन वना च्वन धया सोधखोजयाना मा मां वबलय् येँ कान्पिुर नगरया दषिण भेगया टेकुदोभान मसानघाट(दिप)य् जुजु ल्वहँजुया सिद्घ जुयाच्वंगु लुइका थःभात नापं बायेमागु दुखं बिरक्तिजुया लानी सिकाली ख्वख्वं लिहां वँगु बखते यल देय्या छगु गामेय् (आया ख्वकना) थेंका लानी सिकाली नं अजिमायारुपय् सिद्घजुयावन अले अन गाँया नां हे ख्वकना जुवन धइगु थन किबंदन्ती दु ।

जुजुया यज्जु मिसाया प्वाथय् दुगु व भयंकर रुपयाम्ह थःयज्जु मिजंयारुपखना ग्याना बिस्यूँ वम्ह मिसां लिपा कायमचा छम्ह गणेद्यःया अवतारयारुपये बुइका थः न नई अजिमाय रुपय् प्रख्यात जुयावन धईगु किबंदन्ती नेनेदु ।

 

 

मेगु छगु बिबंदन्ती थुकथं नेनेदु ः– फम्पिया जुजु साक्षात भैरब व तन्त्र प्रवीण जुगु हुनि न्हिन्हिइ काशीवना म्वः ल्हूया क्वने नई मिसा(नायःतय् म्ह्याय्मचां)थाय् ख्यालु च्वं वइगु जुयाच्वन मिसांधासा थः यज्जु मिजं भैरबया साक्षात स्वरुपम्ह जुजु धकाः मस्यूगु जुयाच्वन । मिजंया वास्तबिक्ता सिकेया लागिं मिसां छन्हु मिजं क्वथाय् वय्धुकां लुखाय् पर्सि यखानातल । न्ह्यावलय्थें हे मिजं जुजु चान्हेय् थःगु देशय् लिहां वनेत स्वबलय् लुखाय् पर्सि यखाना तःगुलिं वने मफुत । अले सुथसिया ग्वँगः हालाहया द्यः तुइया वयेवं मिसाया छेंजःपिं फुुकं मिलय् जुयाः व मिजंयात झातापायाना बाम्हसिक दायाः टेकु मसानाघाटया कन्हाय् स्वाँया झाः दुगु थासय् वांछ्वया थकल । झालय् वांछ्वम्ह मनुया प्यंपाया भाग छब्व जक कन्हाय् स्वाँ न पिने लानाच्वन । लिपा अन हे भैरबद्यःया रुपय् अमूर्तरुपय् सिद्घ जुल हँ धइैगु न किबंदन्ती नेनेदु ।

 

 

अथे हे मेगु छगु किबंदन्ती थथे न नेनेदु – न्हापा न्हापा छम्ह भेषधारी मिजं नं यें देय्या क्वःनेलागाय् लागु वंन्द्ये ध्याचुलखु त्वाःलय्या नायः समुदाय्या म्ह्याय्मचा नापं मतिना जुया बहनी चान्हे चान्हे मिसायाथासय् ख्याली च्वंवनिगु जुयाच्वन । थथे चान्हे चान्हे बाहेक सुथय् न्हिनय मवइम्ह मिजं जुगु व थः धाःसा भंगः तग्वः जुया प्वाथय् दय्धुकुंगुलिं न्ह््याथेयानासा मिजंया नां, थाय्बाय् अले सुखः धइगु सिकेगु मनतया मिजंयात केरकारयाना न्येनेगुयात । मिसां न्हिन्हिं केरकारयागुलि थःयज्जु मिसायात थःगु वास्तविक परिच मबिसें मगात धया बिचायाना भेषधारी मिजं नं मिसायात धाल जित छं धाथें हे म्हसीकेगु खःसा थ्व कीगः निगः छंगु ल्हातय् ति, जि थगु वास्तबिपरुपय् वय् छं जित म्हसीके धुने वं ल्हातय् च्वंगु थ्व किगं जितः पुज्याना ब्यु धयाः थःगु भयंकर स्वय्हे ग्यानापुसें च्वंगु भैरबया रुप क्यनाबिल । मिजंया थजागु भयंकररुप खःना मिसां ल्हाति च्वंगु जाकिं मिजंयात पुज्यायेगुला गन गन थःगु प्वाथय् च्वंम्ह मचा कुतुंवंगु तकं हे मचाय्क उखे थुखे बिस्युंवन । व भेषधारी ग्यानापुसृें च्वंम्ह मनु न थःत जाकिं पूज्याकेगु आशातया मिसाया ल्यूल्यू हे वन ।

 

थुकथं उखे थृुखे मिसाया ल्यूल्यू ववं हे सुथििसया ग्वँगःहालहल । व ग्यानापुसे. च्वंम्ह मिजं गन वने गन वने जुया टेकु दोभानया मसानाघाटय् सीम्ह प्वःचीगु पुलुं त्वपुया थःतः सुचुकेगु प्रयासयाबलय् प्यँपा छकुचा धासा पूलुं सुचुके मफुगु हुनिं अन हे सिद्घजुयावन । बिस्यूवना च्वंम्ह मिसां लिफस्वगु बखतय् ग्वानापुसें च्व.म्ह भेषधारी थःयज्जु मिजं थथे प्यँपा छकुचा खनेदय्क सिद्घ जुयावंगु खना अजुचाया लिक्कवना थिया स्वगु बखतय् मिसा नं अन हे सिद्घ जुयावन हँ । बिस्यूं वनाच्वंम्ह मिसां थःगु प्वाथेच्वम्ह मचा कुतुं वकुगु थाय् थौकन्हे पचतुली भैरबद्यः दर्शनयानाः लिहा वयेबलय् मतुलीपाखेवयेत फहिलेगु कुंचाय् मिसाया छेंजःपिंसं लुइका हया छें यंकुगु बखतय् छेंच्वंगु नायःखिंखय् मचा गणेद्यःया रुपय् सिद्घ जुयावन धइगु थन किवंदन्ति नेनेदु । वहे गण्ोद्यःयात लिपा वना पचीमहृः गणेद्यः धाय्गु यानाहल धइगु न भनाइदु ।

यें क्वनेत्वाःया नायः समुदायेया म्ह्याय्मचा नापं मतीनायाना ख्याली च्वं वनिम्ह मिजंया क्वनेत्वाःालय् झिनिम्ह ज्यापु पासापिं दुगु व थःपासा टेकु  मसानघाटय् ल्वहँयारुपय् सिद्घजुया वसेंली ल्वहँयात भैरबद्यः भापयिा पूजायाना मानेयाना हनेगु ज्याः वहे झिनिम्ह ज्यपु पासापिंसं यानावयाच्वंगु खः धइगु भनाइ थन खनेदु ।

थन च्वय् उल्लेखयानातगु स्वंगु किवंदन्ती मध्ये निगु किवंदन्तिलय् नइअजिमाथाय् ख्याली च्व.वइम्ह बाये ख्याली च्वं वयनिम्ह मिजं फम्पिया जुजु खः धघइतगु दुसा स्वंगुगु किवंदन्तिलय् छम्ह भेषधारी मिजं जक धईतगु खनेदु । भेषधारी मिजं साधारण मनु बाय् छम्ह शक्तिशाली जुजु बाय् भैरब हे छाय् मजुइमा किवंदन्ति बाखँ कथं मसानघाटय् दुगाःम्ह बाय् प्यपाजक खनेदय्क सिद्घ जुयावंगु खः धईगु बाखँया कथं न्हापा मसानघाटया आया पचली भैरबया प्रतिक ल्वहँ दुसा न भेषधारी भैरबया यज्जु मिसा नइ अजिमा व वय्कपिनिम्ह गणेद्यःरुपि काय्भाजु(नायःखिंलय् सिद्घि जुयावंम्ह धाम्ह)या अस्तित्व छुं खनेमदु । किवंदन्ति कथं पचली भैरब नाप नापं हे नइ अजिमा व पचिमहृ गणेद्यः न सिद्घ जुयाच्वंगु छुं अस्तित्व दय्मागु हे खः ।

 

बिस्यूं वनाच्वंम्ह मिसां थःगु प्वाथेच्वम्ह मचा कुतुं वकुगु थाय् थौकन्हे पचतुली भैरबद्यः दर्शनयानाः लिहा वयेबलय् मतुलीपाखेवयेत फहिलेगु कुंचाय् मिसाया छेंजःपिंसं लुइका हया छें यंकुगु बखतय् छेंच्वंगु नायःखिंखय् मचा गणेद्यःया रुपय् सिद्घ जुयावन धइगु थन किवंदन्ति नेनेदु ।

 

पचली भैरबया खवपाखे बिराजमान जुयाच्वनिंम्ह नकिंनि अजिमाया नामं प्रख्यात जुयाच्वंम्ह पचली अजिमायात हे भैरबया यज्जु मिासा नइ अजिमा खः धाय्गु खःसा झी नेवाःतय् परम्परा व रितिथिति कथं मिज. व मिसा याने कला भात बाय् थकाली कथं गनं लहरीं च्वनिगु बखतय् दकय् न्हापालाक नायः याने छेंया थाकाली बाय् नकींनि अनं लिपा थकाली कथं मेमेपिं च्वनिगु व च्वनेमागु खनेदु । तर पचलीइया पीठय् पचिमहृजात्राबलय् न्हापालाक नकिंनि अजिमा अनं लिपातिनि पचली भैरब बिराजमान जुयाच्वंगु खनेदु । यानेकि नकिंनि अजिमायात पचली भैरबं हनेमाम्ह खनेदु । अजिमाया न अजिमा जक नकिंनि अजिमा जुइगु झी नेवाः परम्परा व रितिथिति खः । थ्व परम्परा व रितिथिति स्वयेबले नकिंनि अजिमा पचली भैरबया कला खः धायेगु स्थिति खनेमदु । झीगु नेवाःखँग्वलय् नकिंनि व नइ खँग्वयात दुवाला स्वय्बलय् निगुं हे खँग्वयात नेतृत्वयाइम्हसित छेलिगु खँग्व खनेदु । छुं न ज्याः बाय् छुं पुचःया नेतृत्व याइम्ह मिसा बाय् मैजुयात नकिंनि व नइ खग्व छेलावयाच्वंगु थन खनेदु । नइ खँग्व नेतृत्वयाम्ह मिसायात छेलावयाच्वंगु छगु किब्ंदन्ती थन न्ह्यथने सांन्दरभिक जुगुलिं न्ह्थनेतेना – न्हापा न्हापा थन नेपालमण्डलय् झी मनुतय्सं कापया वसः फिइगु चलन मदु बाय् कापया वसःफिइत काप थन नेपालमण्डलय् मदुगु जुयाच्वगुलिं येँ देय्या दक्षिण भेगया बल्खु पीठय्(आया नैकाप) सिर्जनाया प्रतिक बिश्वकर्मा द्यः, धनया प्रतिक लक्ष्मी द्यः व बिद्याया प्रतिक सरस्वति द्यःतय्बिचय् थनया मनुतेत कापया लँ फिकेत कापया ब्यवस्था गय्याना याय्गु धैगु खँय् सहलह जुया नेपालमण्डलय् न्हापांखुसि अनया मिसातय्तः काप थाय्गु स्येना तानया व्यवस्था नापंयानाबिया काप थायेगु नेतृत्व अनया मिसातेसं यागुलिं हे लिपावना अनथाय्या नां हे नइ व काप खँग्व संयोजन जुया नइकाप जुगंगु खः धइगु किबंदन्ती नेनेदु । नइकाप हे लिपा अपभ्रंशजुया नैकाप जुवंगु खनेदु । थ्व नइ व काप संंयोजन जुया नइकाप (नइ+काप=नइकाप) जुवंगु किवंदन्तीया आधारं न पचली पीठय् बिराजमान जुयाच्वंम्ह नकिंनि अजिमा बाय् नइ अजिमा न यें देय्या अजिमातःय् नेतृत्व यानच्वंम्ह नइ(नकिंनि)अजिमा बाय् अजिमाया न अजिमा खनेदु ।

 

नइअजिमा धाथ्े हे नायःसमुदाय्या ह््याय्मचा खसा नइअजिमा मखु नइनि अजिमा जुइमागु खः । थुकथं वाला स्वय्बलय् गुणकामदेबं येँ कान्तिपुरनगर पलिस्थायाना देय्रक्षाया लागिं थाय् थासे अष्टमातृका द्यःपिं स्थापना याये न्ह््यःहे थन टेकुदोभान मसान घाटलिक छगु पुलांगु मातृ शक्ति पीठ दुगु खनेदु । मसानघाट दुथाय् वा मसानघाट सतिकं व क्वसिमा बाय् वंघ सिमा दुथाय् अष्टमातृकाद्यःपिं वासजुया च्वनिगु थाय् खः –(अजिमा युक्त शक्ति पीठ)। अष्टमातृका वासजुया च्वंग थाय् हे शक्ति पीठ खः । गुगु न मातृशक्ति पीठय् गंछि द्यःपिं(देवगणतः)दयावया च्वंगु खनेदु । गंछि द्यःपिं धाय्बलय् च्याम्ह अजिमापिं (छम्ह गणेद्यः, छम्ह भैसब(भैलद्यः), छम्ह सिम्बाःद्यः(सिंहिनि) व छम्ह धुम्बाःद्यः(ब्याघिनि)याना झिनिम्ह द्यःपि) दइ । गथेकि ः

१. माहालक्ष्मी
२. ब्रम्हायणी
३. रुद्रायणी
४. कुमारी
५. नारायणी
६. बाराही
७. काली
८. इन्द्रायणी
९. गणेद्यः
१०. भैरब(भैलद्यः)
११. सिंम्बाःद्यः(सिहिनि) व
१२. धुम्बाःद्यः(ब्याघिनि)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.