नेवाःभाय्‌या उदगम स्थल – ख्वप

राम शरण सायमि

नेवाःभाय्‌या उदगम स्थल – ख्वप खः । नेवाः खँग्वःया आधार ख्वप खँग्वः ?

(क) दीपक तुलाधरजुं थौं न्ह्यब्वःगु खसभासया छगः खँग्वःया नेवाःभासय् तःगु खँग्वः गथे काट्नेयात थी थी इलय् नेवाःतसें छेलिइगु खँग्वः – तायेगु , खायेगु चायेगु आदि थेंतुं मेगु अज्याःगु हे निगू स्वंगू पोस्त यानादिल । उकिया अःखः नेवाःभाय्‌या छगः खँग्वःया तःगू अर्थ पिज्वइगु खँग्वः नं मदुगु मखु , गथे नेवाःभासय् “वा” = धान , दाँत , वा वल , थन वा आदि । थुगु कथं नेवाःभाय् छगू खँग्वःया तःगु अर्थ छ्याये ज्यूगु भाय् जूगुलिं नेवाःभाषा बहुअर्थि खँग्वः दूगु भाषा नं खः।

(ख) दीपकजूं धायेत स्वःगु छगू पासापिंसं मेकथं हे थुइकेत स्वल , थःपिंसं गथे थुल उकथं हे पाय्‌छि मजूकथं नं थुइकेत स्वःपिं पासापिं नं खन । अर्थया अनर्थ जूथें ताल । अर्थया अनर्थ जूथें ताल । जिं थूथें पोस्त याना बिया । पाय्‌छि मजूगु खँय् कुला हयादिइत इनाप याना । जान्ने जूथें च्वंसा क्षमाफ्वने ।

१) पासापिं थन यक्व खँय् चुकेजूथें ताल । जिं स्यू कथं थू कथं – नेवाःभाय्‌या उद्गगम स्थल ख्वप खः ।
२)ख्वपभासं – नाः, भत
येेँय् – लः , भाःत
ख्वपय् “अ” वा “आ” उच्चारण याइबलय् येँय् व यलय् (?) कथंह “अ” यात “आ” अले “आ” यात “अ” या उच्चारण याइगु खः ।
गथे येँय् लँ , सँ , अापा (इँट) , गाः(खाल्डो) आदि । ख्वपय् लाँ , साँ , अपा, गः आदि ।

३) थप येँय् – जिके ध्यबा दु । ख्वपय् – जिके ध्यबा दः । “उ” या “अः” नं जूवंगु दु ।

४) नाः व लः या खँय् – आकारयात अकार जक यायेगु खःसा , ख्वपया नाः , येँय् वयेवं नः जक जुइमाःगु खः । मस्तसें नंबरयात लंबर धायेगु नं याः । नंबर – लंबर जूवंथें नाः = नः = लः जूवंगु खः ।
फोहरगु लःयात ख्वपय् भ्यतेनाः धाइगु खःसा येँय् भ्यातेनाः धाइगु खः । भ्यातेलः धाःगु गुबसं न्यने मलं । अकिं झीसं फुक्क नेवाःतसें थुइकेमाः – येँमितय् भाय् भ्वासि भाय् खःसा यलमितय् भाय् न्यासि भाय् धाइगु खः । शुध्दगु भाय् ख्वपमितय् भाय् खः ।

५) लोग्ने = भत (ख्वप) = भाःत वा भात (येँमि व यलमि) । भत पाखें नाता दःवःपिं वा दुपिं मय्‌जुपिं फुक्क “… भत” पिं खः । गथे ताःभत (येँ) , तःभत(ख्वप) , मांभत, निनिभत, पाजुभत , केँहेभत , किजाभत , दाजुभत वा दराभत, ककाभत, आदि ।
येँमितसें ताःभाःत , किजाभाःत , दाजुभाःत आदि गुबसं मधाः ।
थुकिं नं पुष्टि जू – ख्वपया नेवाः भाय् हे शुध्दगु नेवाः भाय् खः ।

७) नेवाःभाय्‌या छुं नं खँ न्ह्यथने बलय् – थः मत्तिइ लूथे न्ह्यथने मज्यू । ख्वपभासय् छकः दुवाला स्वयेमाः ।

८) थप खँ – नेवाःतसें थाय् थासय् छेलिइगु “जु” मेगु छुं मखु खस भाषाया हनाबना तयेबलय् छेलिइगु “ज्यू” खः ।

जुजु = जु २ वा श्री ३ = श्री श्री श्री धायेथें खः ।

दुने व पिनेया लिधंसाय् मिस्त वा मय्‌जुपिनि नाताय् हने कथं “जु” तनिइगु खः । गथे छेँया मनूतसें मां बाः धाइसा पिनेवःपिं मिस्तसें मांजु वा माजु , बाःजु धाइथें छेँयापिंत तता वा ताः धाइसा पिनेवःपिं दाजुया कलाःयात तताःजु ताःजु धाइगु खः । थौं हनाबना तयाः धयातःगु तताःजु वा ताःजु हिसि मदयावंथें जुयावनाः भाउजु धायेगु यानाहल झी नेवाःतसें । भाउजु धायेगु हिसि मदयेमाःगु , येँमित भ्वासि चाःपिं अथें धाःगु मखु । झीसं थुइकेमाः ।

९) भतया खँय् – “पीभत” या “पी” अले “पिंलि” या “पिं” या अर्थ = ? ताःजु = त्रजु =स्यंकाः वा चिहाकयेक जक धाःगु खः , मेगु छुं मखु । ताःजु हे खः । स्यंकाः न्ववाःगु यात नं पाय्‌छि धायेमज्यू ।

न्ववाना भाय् (Spoken) व च्वया भाय् (Written) उथें जुइ मखु । सकस्यां थुइकेमाः । गथे न्ववात अथे हे च्वये ज्यूगु भाय् नेवाः भाय् धाःसां , १००% गथे न्ववात अथे च्वयेत स्वलकि ताःजु या त्रजु जूवनि । छम्ह निम्हस्यां थूसां यक्वस्यां थुइमखु लिसें भाय् स्यनावनिइ ।

१०) छता खँ जिं थौं तक नं मथू – जिं च्वये गुलि नं च्वया – ख्वपभाय्‌ हे शुध्दगु भाय् खः धायेत च्वया । तर छता खँ , सुनां स्यूसा सकसितं थुइकादिसँ , थःगु खँ इनादिसँ – लँ (येँ) = लाँ वा ला (ख्वप) , तर लाकां (येँ) = लँकां (ख्वप) । लँ वा बाटो यात कां (अन्धो) याइम्ह जूगुलिं येँमितसें लँकां धायेमाःगु खः , ख्वपमितसें लाकां धायेमाःगु खः । अ व आ या खँ पाय्‌छि जूसां येँमितसें लँ धाःथें लँकां मधासे लाँकां वा लाकां धयाच्वन , ख्वपमितसें लाँ वा ला धाःथें लाँकां वा लाकां मधासे लँकां धयाच्वन । थथे छाय् जुल जिं थौं तक मथू ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.