राज्यया मिखाय् स्वांया पुन्हि व प्यंगू करोडया टहरा

राजमाया पुतवार

नेपाःया बौद्धतय्सं बुद्धया जन्म, सम्बोधी ज्ञान प्राप्त जुगु व निर्वाण पद लाःगु बुद्ध जयन्ती अर्थात् स्वांया पुन्हि हनावयाच्वंगु आः मखु । अले उलि जक यानां मगात, बुद्ध जन्मभूमिइ थ्व स्वया तःधंगु कथं बुद्धजयन्ती हनेमाल धइगु माग वःगु कथं जुजु त्रिभुवनयात आनन्दकुटी विहारय् प्रमुख अतिथि दयेकाः हे ज्याझ्व यायेगु परिम्परा न्ह्यात । थुलि यायेवं नेपालय् बुद्धधर्मया विकास जुल, आः राजकीय संरक्षण जुल धकाः लय्ताःपिं नं दत ।

झीत लुमं न्हिछि स्वयम्भुइ भीडभाड जुयाच्वनी । सुथंनिसें थेरवादीत, महायानीत अले झी नेवाः वज्रयानीत अन मुनाच्वनी, थःथःगु कथं भगवान बुद्धयात श्रद्धा तयाच्वनी । अले न्हिनय् जुजुया सबारी जुइगु ई त्यलकि अन छकलं पुलिसं अथे थथे यायेधुंकी, उखेच्वंपिं थुखे वनेमदु, थुखेच्वंपिं उखे वनेमदु जुइ । मनूतय् बिचल्ली जुइ । अथेसां झी बौद्ध भिक्षुपिं अले बुद्धधर्मया प्रचारप्रसारया जिम्मा कयाच्वंगु संघसंस्थाया नायःत फुरुङ्ग जुइ । झीत माःगु थ्व हे खः, छकः छन्हुसां राष्ट्राध्यक्षयात स्वयम्भुया बौद्धतय्गु सभाय् प्रमुख अथिति धकाः फ्यतुकेखन धकाः । न व जुजुं पञ्चशील काइ, न त गबलें बुद्धशिक्षाप्रति आस्था क्यनी, नत स्यनावनाच्वंगु बौद्धस्मारकत ल्ह्वनेत निगःप्यंगः ध्यबा हे राज्यया धुकुतिं लिकयाः बिइगु बचं हे बिइ । झीत फुसुलुं यानाथिकी, अथेसां झी किसिन्हाय् ।

युद्धकालय् थथे राजनीतिक व्यक्तित नापलाइगु जुयाः थज्याःगु बुद्धजयन्तिया ज्याझ्वःया विशेष महत्व दइगु लुमं । मेबलय् नापमलाइपिं नेतात छगू हे मञ्चय् च्वनेगु ह्वःताः हे जक जुइ थज्याःगु पवित्र दिंया समारोह नं । अले उमिसं पालंपाः धयावनी, बुद्धया जन्मभूमिइ युद्धयानाच्वने मल्वः, बुद्धया शान्तिया सन्देश लुमंके । अले कन्हय्निसें न्हियान्हिथं दर्जनौं लासत गामय् झ्वःलिक्क ग्वतुइकातःगु खनी । अज्याःगु ज्याझ्वलय् ग्वाः ग्वाः पत्रकारत ला थ्यनी, तर उमिगु ध्यान बुद्धजयन्ती समारोहलय् मखु नेतातय्गु भासनय् जक केन्द्रीत जुइ । थज्याःगु दिन नं झीसं स्वया ।

 

आः बुद्ध जयन्तीबलय् थः हे प्रधानमन्त्री जुइगु अले अन थः हे वनेमालीगु अवस्था वसेंलि थःगु इज्जत जोगेयायेत जक हे अन अज्याःगु प्यंगू करोड वंगु टहरा दयेकेगु निर्देशन जूगु खः ।

 

थुकथं हे नेपाःलय् हे बुम्ह भगवान बुद्धयात लुमंकेगु बुद्धजयन्तीकुन्हु राज्यं क्रमिक रुपं यक्व हे रुची क्यनाहःसां, अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलय् नेपाःया सरकारं बुद्धधर्मयात उचीत आदर बिउगु व बौद्धतय्गु हक हितया लागि यक्व ज्या यानाच्वंगु दु धइगु सन्देश बिइगु न्ह्याक्व कुतः याःसां थथे जुयाच्वंगु धाःसा मदु । ४७ सालय् संविधानय् धर्मनिरपेक्षता तयेमाः धकाः याःगु आन्दोलन झीसं ल्वःमंकागु मदुनि । अथेसां नेपाःया बौद्धतय्सं राज्यय् च्वनीपिन्त यःगु धर्मयातति सम्मान व थाय् कायेखंगु मखुनि । अझ अन्तरिम संविधानय् धर्म निरपेक्ष धकाः च्वयेधुंकूगु हे आः वयाः सनातन धर्मयात जक विशेष संरक्षण जुइकथंया व्याख्या जूवंगु दु । थुलि जुयाः नं झी बौद्धतय्सं थ्व वाः चायेकाच्वनागु मदुनि, अथवा वाः चाःसां उकिया प्रत्युत्तरय् छुं कथंया योजना तकं दयेकाच्वनागु मदुनि । झीत थुकथं करपिनिगु न्ह्यःने ब्वसा जक दयेकाः राज्यं बौद्धतय्गु नामय् देय्या धुकुतिइ हमला यानाच्वंगु दक्वं झीत स्वीकार्य जुयाच्वंगु दु ।

 

नेपाःया च्वय् च्वय्लाःगु तहया नेताद दक्व हे हिन्दु धर्मावलम्बीत जक जुयाच्वनी, थ्व खँ धयाच्वनेम्वाः । समाजवाद धयादिसँ, साम्यवाद दयादिसँ, उमिसं धर्मयात अफिम अफिम धकाः न्ह्याक्व भासन याःसां वैदिक धर्मप्रति उमिगु आस्था इलय् ब्वयलय् सञ्चार माध्यमं क्यनाहे च्वंगु दु । गुम्ह मनू प्रधानमन्त्रीया पद ग्रहण यायेत हाकुम्ह दुगुचा बलि बियाः जक वनी, उम्हस्यां बुद्धधर्मया ज्याझ्वलय् वयाः बुद्धधर्मया महत्व कंवयेगु धइगु समाजयात न्हिइकेत जक जुइ ।

आः नं थज्याःगु अवस्थाय् भ्याः भचा हे परिवर्तन मवःनि । निदँ न्हयः तिनि सरकारं सन् २०१६य् अन्तर्राष्ट्रिय रुपय् लुम्बिनीइ २८ देयय्या मनूत सहभागी यानाः येँया लुम्बिनी व लुम्बिनीइ यानाः बुद्ध जयन्ती हन, उकियात भव्य सफलता धाल । सात करोड खर्च जूगु धकाः बय्बय् यानातःगु उगु सम्मेलनया उपलब्धि छु जुल धकाः नेपाःया गुगुं बौद्ध संघसंस्थां न्यंगु, अले सरकारं लिसः बिउगु न्यनेगु सौभाग्य चूलाःगु मदुनि । सरकारया निंतिं अज्याःगु अवसर धइगु बुद्धया नामय् थुलि ध्यबा खर्च याना उलि ध्यबा खर्च याना धकाः कनेगु अले थः पार्टीया कार्यकर्तातय्गु खल्तिइ ध्यबा प्वंकेगु बाहेक मेगु छुं जूगु खनेमदुनि ।

वथेंतुं थुगुसिइ नं सरकारं खुगू करोड ध्यबा फ्याःगु लुम्बिनीइ बुद्धजयन्ती हनेत । न्यनेबलय् ला तसकं हे बांलाःगु ज्या थेंच्वं । उलिमछि ध्यबा फुकाः सरकार थम्हं हे तःजिक बुद्धजयन्ती हनेत्यंगु धइगु खँ न्यनाः देसय् दक्व बौद्धत लय्ताइगु स्वाभाविक खः । थ्व खँ विश्वलय् तकं बय्बय् जुइगु जुल, नेपाः सरकार बुद्धधर्म व बौद्ध जनताया मन तयेत हे जूसां बुद्धया दर्शनया गाम्भीर्ययात नालाकयाः थज्याःगु ज्या याःगु धकाः तायेकीगु जुल । तर यथार्थ मेगु हे दु ।

थुगुसिइ आः बुद्धजयन्ती बलय् जुइत्यंगु समारोहया लागि धकाः सरकारं खुगू करोड ध्यबा ला फ्यात तर सुयाकें मन्यसे उकिया प्यंगू करोड ध्यबा सेनायात बिउगु दु । सेनाया ज्या धइगु अन छगू तःधंगु टहरा जक जुइ । स्वद्वः मनूत न्ह्यंगु टहरा धाःसा थुगुसिइ छकःयात जक ज्या वइ । न्ह्याबलेंयात धकाः दयेकूगु नं मखु व, न त आः ज्या सिधयेकाः लिकानाः हानं मेमेबलय् यात हे ज्या वइ । प्यकुंलाःगु डण्डी जक वेल्डिङ यानाः अले पिनें जिप्सम –पसःया डेकोरेशन यायेबलय् छ्यलीगु भिनेस्ता थज्याःगु धू धू वइगु बोर्ड) तयाः दयेकाच्वंगु व टहरा थुगुसिइ नं नगुले थें वा फय् वल धाःसा थेगेयायेफइमफइ धइगु हे न्ह्यसः दु । अले ज्याझ्वः सिधयेकाः कवाडीयात मियाछ्वयेगु बाहेक हानं लिपा ज्याकाये फइगु अवस्थाया मदु ।

 

दछितक बुद्धधर्मयात बेवास्ता याइपिन्सं बौद्धदर्शनया छगः आखः तकं मनन मयाइपिन्सं अले बौद्धतय्त नेपाली हे मखु धइकथं व्यवहार याइपिन्सं दछिया छकः म्व ह्वलेथें दां ह्वलाः नखः हनाया छुं हे मतलब मदु ।

 

छाय् माल प्यंगू करोड वंगु टहरा ? लुम्बिनी धइगु बुद्धया जन्मभूमि धकाः नां दंसां अन मनूतय्त माःगु सामान्य आधारभूत स्वास्थ्य सेवा तकं मदु । अथे अत्यावश्यक स्वास्थ्य केन्द्र दूगु जूसा लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालययाम्ह डीन डा. भद्ररत्न वज्राचार्य अथेभनं याकनं मदयेम्वाःलीगु जुइ । उकिं अन आःया निंतिं माःगु धइगु छगू अस्पताल खः । सामान्य मनूतय्सं सिउ, प्यंगू करोड दां दुसा अन छगू व्यवस्थित चिकीधंगु स्थायी अस्पताल बनेजुइ । तर नेपालसा सरकारं बुद्ध जयन्ती हे ल्यल अन फिइ लः ह्वलेथें ज्याःगु टहरा दयेकेत । छाय् ? यक्वस्यां सिउ नगुने अन थज्याःगु हे बुद्ध जयन्ती समारोह जुयाच्वंबलय् वाफय् वयाः यक्व हन्ताः जुल । अव्यवस्थाया द्यःने मनूत वाच्यावाच्या द्ववाच्याद्वाच्या यानाः समारोहलय् ब्वति काल । अबलय् नं व हे केपि ओली प्रधानमन्त्री । वय्कलं छु जोशय् जुइ, आः याकनं हे अन छगू पक्की सभा गृह दयेकेगु धकाः घोषणा यानाबिल । अबलय् तक वं अन अन्तर्राष्ट्रिय गुरुयोजना दु अले अथे न्ह्याःन्ह्याःथाय् लाःलाःगु दयेकेमजिउ धकाः नं मसिउ जुइ वं । धयाबिल, दँ फुत । आः बुद्ध जयन्तीबलय् थः हे प्रधानमन्त्री जुइगु अले अन थः हे वनेमालीगु अवस्था वसेंलि थःगु इज्जत जोगेयायेत जक हे अन अज्याःगु प्यंगू करोड वंगु टहरा दयेकेगु निर्देशन जूगु खः । मखुसा लुम्बिनी धइगु विश्वया हे बौद्धत शान्त जुयाः पुलिं चुइत अले ध्यान यायेत वइगु थासय् स्वद्व: मनूत मुनेगु कथंया होहल्लाबाजी जुइगु ज्याझ्वया कल्पना तकं सुनां याःगु दइमखु । पुवंकां पुवंके मफयाच्वंगु जापानी आर्किटेक्ट केन्जो तान्गेया गुरुयोजना ला अज्याःगु जुइफइ हे मखु ।

झीत थुकथं करपिनिगु न्ह्यःने ब्वसा जक दयेकाः राज्यं बौद्धतय्गु नामय् देय्या धुकुतिइ हमला यानाच्वंगु दक्वं झीत स्वीकार्य जुयाच्वंगु दु ।

राज्यं छुं नं निर्माण कार्य याकेत छगू निश्चित प्रक्रिया पुवंकेमाः । तर थन अज्याःगु छुं मयासे उगु टहरा छाय् सेनायात हे तप्यंक बिइमाल धइगु न्ह्यसः मवइमखु । उकिया कारण सरकारया सेनायात लय्तायेके मालाच्वंगु दु । न्ह्याथेयानाःसां सेनाया खल्तिइ ध्यबा थ्यंकेमालाच्वंगु इलय् सरकारं बेफ्वाकय् प्यंगू करोडया चिठ्ठा सेनाया नामय् चायेकाबिउगु जक खः थ्व । आः न अन टेण्डरया खँ वल, न घटाघटया खँ वल, नत गुणस्तरया हे खँ वल । कन्हय् बछि ध्यबा खल्तिइ तल धाःसां अख्तियारया ल्हाः सेनां दयेकूगु टहराय् गुलि भ्रष्टचार जुल धकाः ज्वनेत वनेफइमखु । थुलिमछि फाइदा दइगु जुयाः हे सेनाया ल्हातिइ थ्व टहरा दयेकेगु जिम्मेवारी वंगु खः ।

टहरा ला दत आः अन स्वद्वः मनूत गनं हयाः जायेकी धइगु खँ ल्यं हे दनि । न पार्टीया कार्यकर्ता यंकी, न स्वनिगः अले मेमेगु हिमाली जिल्लाया बौद्धतय्त यंकी, न अनया स्थानीय मनूतय्त हे बौद्धत धकाः फ्यतुकी ।

न्ह्यागु न्ह्याथे जूसां थ्व ज्याझ्वःया औचित्य धइगु हे छु धइगु तःधंगु न्ह्यसः दनि । दछितक बुद्धधर्मयात बेवास्ता याइपिन्सं बौद्धदर्शनया छगः आखः तकं मनन मयाइपिन्सं अले बौद्धतय्त नेपाली हे मखु धइकथं व्यवहार याइपिन्सं दछिया छकः म्व ह्वलेथें दां ह्वलाः नखः हनाया छुं हे मतलब मदु । न अन धाथेंपिं बौद्धतय्त सःतातःगु दु, न वंसां उचीत सत्कास हे याइ । थथे याःथें सरकारय् न्ह्याबलें थ्यनीपिनिगु समुदायं बुद्धधर्मया छुं भचा ज्ञान लानाकाःसा, उमिगु आचरणय् भचा सां बौद्धिकता दुहाँ वनीगु खःसा जक थथे समारोह यानाया अर्थ दइ । मखुसा थ्व नं छगू नौटंकी बाहेक मेगु छुं जुइफइमखु । अले थज्याःगु राज्य चलेयानाच्वंपिनिगु निहित स्वार्थसिद्ध यायेत जक झीगु दबुलिइ जुइगु थज्याःगु नौटंकी नेपाःया बौद्धतय्त गज्याःगु सकारात्मक लिच्वः लाकी, अथवा नेपाःसा समग्र बौद्ध जगतया विकास यायेत गुकथं ग्वहालि याइजुइ, बिचाः यायेमालेधुंकल ।

साभार लहना वाःपाै

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.