यल देय्या मतयाःया – छगू चर्चा

११३८ गुँला गाः दुतीया /यल

रत्नतारा ताम्राकार 

मत खँग्वःया अर्थ खः जः । मतयाः धइगु सुकुन्दा मत च्याका वनीगु छगू याः खः । मतयाः जात्रा धकाः द्यःपिनिगु जात्रा मखसें सीपिनिगु नामं मत च्याकाः हनीगु जात्रा खः । मतयाः जात्रायात “दीप जात्रा”  नं धाः । सीपिन्त जः दयेमाः सुखावति भुवनय् बास लायेमा धकाः देवा,इताः कपू, धुँ धुपायँ च्याकाः थी थी ज्वलं छानाः तुतुः ब्वनाः चाःहिलीगु याः यात मतयाः धाइ । थ्व छगू धार्मिककथं जक मखु कि ऐतिहासिक, सांस्कृतिक कथं नं तःधंगु मू दुगु जात्रा खः । यल नगरय् विराजमान बुद्ध, बोधिसत्व व चैत्ययात थी थी रुपं पुजा यानाः मतयाः हनी । बौद्धग्रन्थ ललित विस्तर कथं गौतम बुद्धं मारयात विजय प्राप्त याःगु न्हि मतया कुन्हु खः ।

किपाः रेखा शाक्य

मतयाः गुँला गाः दितिया अर्थात सापारुया कन्हेकुन्हु हनी । येँ सीपिनिगु नामय् उपाकु वनेगु थें हे यलय् च्वंपिनि मतयाः वनिगु खः । पाःगु थुलि हे जक खः येँ सीपिनि थः छेँया मनूत मुना वनीसा यलया मतयाः बलय् सीपिनि छेँया लिसें अन्य भक्तजनपिं नं गुगु त्वालय् मतयाः पाः खः अन हे मुनाः नापं वनी ।

नेवाः बौद्धमार्गीतय् मदुम्हेसिया नामं थी थी द्यःपिन्थाय् वना मत च्याकेगु चलन दु । कुलदेवता, जनबहाः द्यःया थासं सुरुयानाः स्वयम्भुया यमद्वार, खास्ति, गुहेश्वरी, प्यम्ह करुणामय, थासंथाय्या भैरवद्यः, नमोबुद्ध, पशुपति, बज्रयोगिनी आदि इत्यादी थासय् वनीसा यलय् नं मदुम्हेसिया नामं न्हापां नर्कद्वारकथं तगःबहाः चाकवाःद्यः जताधारी लोकेह्वर धर्मराजया देगःया न्ह्यःने सीपिनिगु नामं मत च्याकेगु चलन दु ।

किपाः रेखा शाक्य

पं हेमराज शाक्यं सम्पादन यानादीगु “नेपाल बौद्ध विहार व ग्रन्थ सूची “ कथं लिच्छवि जुजु बालार्चनदेवं यलया तंगःबहाः (जेष्ठबर्ण महाविहार) प्रतिष्ठा याःगु लसताय् मत च्याकाः थ्व मतयाः जात्रा न्ह्याका थकूगु खः धाइ । मतयाः गुथिया व्यवस्था जुजु गुणकामदेवं झिंछगूगु शदिइ याना थकूगु धइगु धापू दु । मतयाः जात्राया नापं न्ह्याइगु बाजंया जात्रा गथेकि नौबाजं, नेकूबाजं परम्परा यलया जुजु सिद्धिनरसिंह मल्लं झिंखुगूगु शदिइ स्वनाथकूगु खः । जुजु सिद्धिनरसिंह मल्लया पालय् यलय तसकं महामारी जुल । व हे महामारीपाखें देय्यात मुक्त यायेगु नितिं मतयाः न्ह्याकूगु धाइ । उकिं मतयाः बलय् थी थी सांस्कृतिक बाजं नं तयेमाःगु खः ।

किपाः रेखा शाक्य

यलय् मतयाःया जिम्मा झिगू त्वालं कयातःगु दु । थ्व हे झिगू त्वालं गुथि पाः काये थें कयाः च्वंगु दु । झिदँतक छसीकथं इखाछेँ, झ्वाबहाः, इखालखु, कोबहाः, सौगः, मंगः, हौगः, बूबहाः, चक्रबही त्वालं पाः काइ । थुगुसि यलया बूबहाःया पाः खः ।

मतयाः वने छुं दिं न्ह्यः बोधिचर्या स्वरुप बोगी वनेगु धकाः मतयाः वनीगु लँपु गन गन दु अनअन बाजं थानाः बौद्ध तुतः ब्वनाः चैत्य, स्तुपा, धर्मधातु, बौद्धविहार चाःहिलीगु परम्परा दु । बोगी गुंलाथ्व पारुकुन्हु न्ह्याना गुंलाथ्व अष्टमी वाय् यल पञ्चदान न्ह्यः क्वचायेकी । बोगी वनेगु क्वचाल कि गुंलागाः दितीया कुन्हु मतयाः जात्रा न्ह्याइ । गुरुजुपिन्सं बुद्धया मूर्ति पुजायाये धुंकाः मतयाः न्ह्याकी । मतयाः वनिपिन्सं सीम्हेसिगु नामय् इताः, देवाः, कपू, धुपाँय्, जाकि, मरिचरि, सिसाबुसा, ध्यबा, सफू, आदि इत्यादि छाछां न्ह्याः वनी ।

मतयाः बलय् यलया दक्व बहाः बही, कचामचाबहाः, ननि, चुक, गल्लीलाछि, क्यब आदि थासय् च्वंगु बुद्ध, बोधिसत्व, चैत्य, धर्मधातु, बज्रधातु, स्तुप, बिहार, यलया नां जाःगु प्यंगू थूर अशोक थूर कथं इबहि, त्यता, लगंख्यः व पूच्वः थूर नं चाहिली । थथे मतयाः वइपिन्त थःथितिपिन्सं वा त्वाःया मनूतय्सं साखःति, लः जुस आदि त्वंकेगु नं याइ ।

मतयाः वइपिन्सं त्वाः म्हसिके कथं ज्वरां लँ फिना वइपिं नं दइसा विभिन्न भेषभुषाय् ख्याल जुया वइपिं, द्यःया अवतार जुयावइपिं लिसें थी थी बाजं थाना वइपिं नं वइ । छक्वः मतयाः वनकि व मनूया न्ह्युगू पुस्ता तकयात धर्मया लिच्वः लाइगु जनविश्वास नं दु । धर्मराजया लुखाः थ्वकुन्हु छन्हु जक चाला च्वनीगुलिं सीपिं सुखावती भुवनसं बासं लायेमाः धकाः वनीगु याइपिं नं दु । थथे मतयाः वनिबलय् यलया बाहेक येँ, ख्वपया व अन्य थाय्या मनूत नं वनेगु याः ।

मतयाः जात्राबलय् मतया जक मखसें बाजंया जात्रा नं धायेछिं । थ्व मतयाः बलय् नौबाजं, नेकुबाजंयात मू बाजं कथं काइ सा मेगु बाजनय् खिं दम्बखिं, नाय्खिं, मादल, क्वंचाखिं, काशी बाजं, धिमे, मृदंग, दह, खैंजरी, नगरा, दक्षिणा, डमरु, पञ्चेबाजा, लामाबाजा आदि खः । थ्व बाजं सकतां मतयाः सिधलकी थी थी थासय् वनाः थाः वनेमाः ।

मतयाः कुन्हु मगंः लाय्कुलिइ वयां कन्हेकुन्हु बुंगमति, स्वन्हुकुन्हु स्वयम्भूइ व प्यन्हूकुन्हु हनुमानध्वाखा, लुँध्वाखा लायकुलिइ थाइ । थ्व नवबाजं मतयाः न्ह्यः कुन्ति महाद्यःया चुकय् नं थाय्माःगु परम्परा दु ।
मतयाः धइगस परम्परागत साँस्कृतिक शान्ति कामना यायेगु गौरवमय जात्रा खः ।

साभार ः तजिलजिया न्हाय्क‌ं

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.