भिन्द्यः व भीमसेन छम्ह हे खः

विजय शर्मा राजोपाध्याय

भिन्द्यः वा भिमसेनयात नेवाःतय्‌सं थःगु पुर्खा अथवा आजु नाला वयाच्वंगु दु । व हे हुनिं भिन्द्यःयात ‘भिन्द्यः आजु’ तकं धायेगु याः । बास्तवय् भिंद्यः न्याम्ह पाण्डव मध्येयाम्ह हे छम्ह खः, बिस्कं बिचाः दुपिं मनूतय्‌ थःथःगु हे बिचाः दयाच्वनी । तर थ्वय्‌कः महाराज खः, अथेजुयाः भिमसेन महाराजया जय धासें नेवाःतय्‌ थःगु ब्यापार ब्यवसाय बांलायेमा धइगु मनंतुनालिसें थः आजुद्यःया गुणगान हालेगु याइ ।

प्रत्येक भाद्र कृष्ण नवमी तिथीया दिनय् यलया मंगलय् अवस्थित भिन्द्यःया देगःया च्वय्‌या तल्लाय्‌ दुगु भिंद्यःया मुर्तीयात तान्त्रीक विधिं पूजा यानाः खतय् तयाः उगु खः क्वबुयाः देय् चाःहुकेगु याइ । थुगु इलय् यल व यल जःखःया ब्यापारीवर्गया थःगु ब्यापार श्री भिमसेन महाराजया कृपां प्रगती जुइमा धइगु मनंतुसें धुं धुपाँय् च्याकाः भिंद्यः जात्राय् भिंद्यःलिसें तुं देय् चाःहुलेगु याइ । द्वलंद्वःया ल्याखय् ब्यापारीलिसेंया भक्तजनत उगु जात्राय् ब्वति कायेगु याइसा गुलिसिनं ततःसलं भिंद्यःया भजन हालेगु याइ । ल्याय्‌म्हतय् धाःसा ततःसलं हालेगु याइ, ‘श्री भीमसेनकी जय ।’

आः खँ वइ, पंच पाण्डवया भीमसेन ला बल्लाःम्ह मनू जक खः, व्यापारीतय्‌सं वयात छाय् हनाच्वन, छाय् पूजा यानाच्वन । महाभारतया युद्ध क्वचायेधुंकाः भारत वर्ष कंगाल थें हे जुल हं । दक्वफुक्व युद्धय् फुत, नष्ट जुल । धन धयागु हे स्वइकें मन्त । आः छु यायेग ? आर्थिक रूपं बिपन्न भीमसेनया जनता दक्वं गरीबीइ लात । उब्यलय् भिन्द्यः आजुं कुबेरयाके धन फ्वनाहयाः थः जनतायात इनाबिल । अले ब्यापार यानाः धन कमे या व उकिं जूगु आम्दानीं थः व थः परीवारया रक्षा या धकाः सकसितं आदेश बिल । व धुंकाः सकलें ब्यापार व्यवसाय यायेगुपाखे जाल ।

तःधंगु आर्थिक समस्या व गरीबीया इलय् भिंद्यवं थुकथं याःगु गुण नेवाः समाजं आः नं ल्वःमंकूगु मदुनि । गुकिया हुनिं ब्यापारया पथ प्रदर्शक भीमसेनयात थःगु पसलय् वय्‌कःया शक्ती सामर्थ्य खनेदइगु किपा तयाः वय्‌कया कृपा दयाच्वनेमा धइगु मनंतुनाच्वनी नेवाःत । यलया मंगलय् दुगु देगःया नितजालय् दुगु भिंद्यः आजुया प्राचीन मुर्तीयात भाद्र कृष्ण नवमीया दिनय् नं थुकथं हे जात्रा याइ । अथे हे माघय् भिमा एकादशी अथवा भिं एकादशीया दिनय् भिन्द्यः थः हे अपसं च्वनीगु दिं कथं नालाः थः नं ब्यापार बांलाकेत धकाः अपसं च्वनीपिं नं दु ।

भिन्द्यःयात समयबजि छायेमाःगु दिं धकाः सीकाः प्राचीनकालय् जुइगु यलया भिंद्यः पूजा थौंकन्हय् वयाः हाकनं पुलांगु हे रूपं द्वादशीया दिनय् हे यायेगु याःगु दु

अथे हे, वयां कन्हय्‌कुन्हु द्वादशी तिथीइ ‘भिन्द्यः पालं याकेगु’ धकाः भिंद्यःयात समयबजि छाइ । उगु दिनय् भिन्द्यःयात समयबजि छायेमाःगु दिं धकाः सीकाः प्राचीनकालय् जुइगु यलया भिंद्यः पूजा थौंकन्हय् वयाः हाकनं पुलांगु हे रूपं द्वादशीया दिनय् हे यायेगु याःगु दु । थुगु दिनय् दक्वं ब्यापारीवर्गया छेँखा छेँखां पुचः पुचः मुनाः भिंद्यः पूजा याःवनेगु याइ ।

अथे हे छकः शनिश्चरया दृष्टिं थः भक्ततय्‌त मथीमा धकाः भिंद्यवं वयात ल्यूनं गतां ज्वनाः ‘छ थन गबलें नं वयेमते’ धाःगु व शनिश्चरं ‘जि वयेगु व जिगु दृष्टि लाकेगु जिगु धर्म खः, जितः त्वःताब्यु, बरु गुम्ह मनुखं छंगु आराधाना याइ, वयात जिं नं रक्षा याये’ धइगु बचं ब्यूगुलिं नं भिंद्यःयात माने यायेमाःगु मान्यता नेपालमण्डल दुने दया वयाच्वंगु जनविश्वाश दु ।

संस्कृत भासं ‘भीम’ खँग्वःया अर्थ जुइ ‘तःधंगु, भव्य’ । अझ धाये हे माल धाःसा सुर्द्यः थें हे बिशाल । महाभारतया भिंद्यःया नां नं वयागु शरीरयात थुइकेगु कथं हे तःगु धायेगु याः । खय्‌तला थौंकन्हय् नेवाःतय्‌सं पुज्याइम्ह भिन्द्यःयात महाभारतया पंच पाण्डवयाम्ह भीमसेन मखु धासें सनातन धर्मं ब्यागलंया धारय् वनेत स्वयाच्वंपिं नं खने दयावःगु दु । थौं स्वयां ३०४दँ न्ह्यःया भिंद्यःया मुर्तित स्वयेबलय् महाभारतया पात्र भीमसेनया हे स्वरूप झीसं खंकेफइ ।

नेवाःतय्‌सं भिन्द्यःया जात्रायात छाय् थथे तःजिक हंगु जुइ ? नेवाः समुदायया भिन्द्यःलिसे छुं स्वापू जकं दु ला ? छाय् नेवाःतय्‌सं थ्वय्‌कःयात भिन्द्यः आजु धाल ? अर्थात भिम नांया आजु द्यः । महाभारतया योद्धा भीमसेन यक्व नयेफुम्ह तसकं बल्ला:म्ह, युद्ध कलाय्, राजनीति यायेगुलिइ जाःम्ह खः धइगु महाभारत मब्वंपिन्सं नं टेलिभिजनय् महाभारत स्वयाः जूसां सीकातःगु दु । तर नेवाःतय्‌सं थुगु खँ स्वयां बिस्कं ‘ब्यापार’ बिषयस महारथी, पारङ्गत, प्रगतीया कामना यानाः थ्वय्‌कःयात पुज्याइ । थ्वय्‌कःयात तन्त्र साधनापाखें समयबजि, अय्‌लाः लिसें हे पुज्याइ ।

दोलखा भिन्द्यःयात नं स्थानीय नेवाःतय्‌सं थः हे पुर्खाकथं नाला वयाच्वंगु दु । महाभारतय् उल्लेख यानामतःम्ह तर महाभारतया पात्रलिसे सम्बन्धित समुदायस प्रचलित अनेक लोकबाखँत यत्रतत्र लुइकेफइ । व मध्ये गुलिखे बाखंत लोप जुयावनेधुंकल, सांस्कृतिक व धार्मिक बाह्रय आक्रमणया हुनिं झीगु व झीलिसे सम्बन्धित बाखंत तनावनीगु अवस्थाय् दु । च्वमिं क्यनेत स्वःगु बिन्दुं पिने लाःगुलिं नं महाभारत ग्रन्थय् थुगु बाखनं थाय् कायेमफूगु जुइफु । शंका याये थाय् दु । छाय्‌कि महाभारत थः हे नं पूवंगु ग्रन्थ मखु थुकिया ल्यं दुगु ब्वयात हरिबंश पुराण दयेकाः ‘महाभारत–खिल भाग’ धकाः बिस्कं ग्रन्थ हे दयेकाब्यूगु दु । अझ थुलिइ नं न्ह्यःने मफूगु बाखंत गुलि दइतिनि जुइ ।

पाण्डवत वनवास वंगु इलय् भीमसेनया हिडिम्बा नांया छम्ह राक्षसनीलिसे इहिपा जूगु खः । लिपा भीमसेन छेँय् लिहांवंबलय् हिडिम्बायात वनय् हे त्वःतावंगु खः । हिडिम्बापाखें भीमसेनया छम्ह काय् नं दत, वयागु नां घटोट्कज खः । घटोट्कजयात महाभारत युद्धय् कर्णं स्यानाब्यूगु खः । उम्ह घटोट्कजया नं बर्बरीक नांयाम्ह छम्ह काय् दुगु खः । बर्बरीक कृष्णया शिष्य खः । महाभारत युद्ध जूबलय् बर्बरीकं कौरवया पक्षय् युद्ध यायेत स्वःगु खः । तर कृष्णं चलाखी यानाः पनाबिल ।

घटोट्कजया काय्, अर्थात भीमसेनया छय् र्बबरीक किराती खः । वयात यलम्बर कथं नालीपिं नं यक्व हे दु । अथे हे भीमसेनया छय् थुम्ह बर्बरीकयात वंगलय् दुम्ह ‘आजुद्यः’ अथवा ‘आकाश भैरव’ कथं मान्यता तइपिं नं प्रशस्त हे दु ।

भीमसेनया जहान हिडिम्बा नं सुं राक्षस मखसें मंगोलियन मूलया मिसा धकाः नं विश्वास याः । वनवासया झ्वलय् पाण्डवत दोलखा जुयाः तीब्बतपाखे वंबलय् भीमसेनं हिडिम्बा नापलाःगु व उगु इलय् इमिगु मतिना समाजं स्वीकार मयाइगु अवस्था खः धइगु मान्यता कथं समाजय् व्याख्या यायेगु याः । अथे हे हेटौडाय् नं महाभारतया भीमसेनलिसे सम्बन्धित एतिहासिक थाय् दु । हेटौंडायात नं पाण्डव वनवासया झ्वलय् लाःगु लँया रूपं काः । उखे नं भीमसेनयात हनेगु प्रचलन दु । ‘हेटौंडा भीमसेन मन्दिर स्मारिका’ सफुतिइ थ्व बारे यक्व हे च्वयातःगु दु ।

तर, महाभारत युद्ध धुंकाःया गरीबी अवस्थाय् कुबेरयाके धन फ्वनाहःगगु व उगु धनं नेपालमण्डलया थः सन्तानपिन्त व्यापार या धकाः लगानी याकेब्यूगु खँय् जनश्रुतीइ जक दु, च्वयातःगु धाःसा म्ह्वः थासय् जक दु । अथेजूगुलिं जकं खःला, महाभारतं भिन्द्यःयात फायेत स्वःगु । मेगु ल्वःमंकेमज्यूगु खँ, सनातन धर्मलिसे सम्बन्धित, नेपालमण्डलया प्रत्येक लोकबाखंयात बज्रयानी वौद्ध दर्शनं ब्याखा याःगु नं तःथाय् हे लुइकेफइ ।

नेपालमण्डल उत्पत्तीया बाखं जुइमा, बिरुपाक्ष जुइमा, अथवा भिन्द्यः हे जुइमा, न्ह्यागु धारं स्वःसां उकिया अर्थ छगू हे जुइ, व खः – ‘नेपालमण्डलया सर्बसाधारण जनतां बाखनं ज्ञान कयाः प्रगतिशील जुइमा ।’ भिन्द्यवं नं झीत धर्म, नियम, अर्थ, काम, मोक्ष मध्ये जीवन सरल ढंगं म्वायेत धनया आवश्यकता जुइ, अथेजुयाः धर्म नियमया लिधंसाय् ब्यापार ब्यवसाय यानाः अर्थोपाजन यायेमाः धइगु शिक्षा बियाच्वंगु दइ । नेवाः समाजय् तान्त्रिक रूपं भिंद्यःयात “भीमभैरव“ नामं भैरव स्वरूपं तकं पूजा याः । तर थुकथं भीमभैरवयात पूजा याइगु बिधी धाःसा गोप्य तइ । पिने धाःसा महाभारतया भीमसेन स्वरूपय् हे पूजा याइ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.