बुद्धत्व भाव काये यक्व हे थाकु

भगवान दीपङ्कर ध्याचलय गोतुलाच्वम्ह तपस्वी सुमेधया लिक्क बिज्याना वसपोलया छयोँ फुसय् दना मणिं बनेजुगू झ्याः चाय्के गुथें न्यागू वर्णया चक्षुप्रसादयुक्त मिखां चाय्का तपस्वी बुद्धत्व प्राप्तिया निंतिं दृढ सङ्कल्प याना च्वना ।

डा. अनोजा गुरुमा

बुद्धत्व भाव प्राप्त याये तसकं हे थाकु । मनू धायेकाः जन्म कायेगु नं तसकं थाकू । निपा तुतिं चुइ सयेवं, यक्व धन सम्पति कमे याय् फयेवं बांलाःम्ह मनू जुइ मखु । मनू जुइ योग्य जुइत पाप–धर्म, न्याय–अन्याय, बांलाः–बांमलाः, याये त्यः–याये मत्यः धकाः सिउम्ह जुइमाः । उकिं धात्थेंयाम्ह मनू धायेका जुइत अतिकं हे थाकु । धर्मयात अनुशरण याये थाकू, धर्म काये थाकु । चतुआर्य सत्यमार्गया खँ न्यनाः उकिया पालन यायेत स्वयेगु झन थाकु । न्ह्याक्व हे धनीगु बांलाःगु देश जूसां सत्य मार्गया उपदेश न्यने थाकु । ध्यबा दयां जक सत्य जुइ मखु, उपभोग याये फइ मखु । सत्य धइगु अथें प्राप्त जुइ मखु । थ्वहे सन्दर्भय् न्हापा जुयावंगु पुलांगु बाखं छपु कने मास्ती वल । बाखं थथे खः –

भद्रकल्पे वाराणसी जुजुमा न्हयापंयाम्ह महारानीया पाखे वोधिसत्वया जन्म जुल । वसपोलया जन्म लिपा सकल प्राणिपिनी मनय् धर्म–चेतना उत्पन्न जुया वल । उकि वसपोलयात धम्मसोण्डक धका नामाकरण यात । वसपोल तःधिजुबले फुक्कं खालया शिल्प–विद्यां पारंगत जुया बिज्यात । राजकुमारया वौद्धिक क्षमता स्वया याकनं हे राजां उपराज (राजकुमार) या पदवी बिया बिज्यात । बौया थगु कर्म–धर्म सिधेयका लिपा स्वर्गीय बिज्यात । मन्त्रीगण सकलें जाना सलहल् याना धम्म सोण्डक यात राज्य अभिषेक याना बिल । धम्म सोण्डक जुजु जुया बिज्यात । वाराणसी राज्यया चक्रवर्ती जुजूया मनय् छगू न्हसः वल – ‘जुजू जुया ऐस–आराम, धन–सम्पतीजक उपभोग यानां छु यायगु ? धर्म व शिल चरित्रं अलग्ग जुया म्वाय्गु शोभा दुगु खँ मखु । आकाशय् सूद्र्य मत्वसाः अथवा मदुसा शोभा दैमखु धाय्थें शिल व धर्म मनूया लागि उतिकँ हे आवश्यक जुई । किसीया शोभा निपु दन्त खः धात्थें मनूया स्वभाव धाय्गु धर्म खः । धर्म मदय्कं, धर्मया चेतना मनय्ं मलुइकं राज्य यानाच्वनाया छु अर्थ, जुजु जुया च्वनांजक छु शोभा ? धका जुजुं मनय् लुइकल । छन्हू जुजूं मन्त्रीगणत फुक्कं सताः भगवान बुद्धं कनाः तयागु सत्यमार्ग धर्ममध्येया खँ त सुनां स्यू जित कनाः न्यंकि, जित व उपदेश न्यनेगु इच्छा जुया च्वन धयाः बिज्यात । अन मुनाः च्वंपिँ सुनां नँ बुद्धया उपदेश कनेत सामर्थ मजुल । अले दोच्वि असर्फी किसिया म्हय्तया नगरय् नाय्खिँ च्वके बी कि सुँ छम्हेस्याँ बुद्ध धर्मया छुँ खँ जक कनाः बिल धाःसा अले जिं न्यने दुसाः जित हित जुई जित सुख जुई धया बिज्यात । अथे धया नं यक्को–यक्को धन–दौलत, बिइधया नं सुँ वयाः नँ धर्म दर्शन, यावःपिं मदया जुजु नं गां, निगम, जनपद, महाजनया पदवि, सेनापति व राज्ययाके छुफ्वन व बिइधया नं धर्मया खँ कनिपिं सुं वःगु मदया जुजू वं चाल । अन्तिमय् राज्य हे बिई, अले व राज्यया च्यो जुइगु घोषणा याना नं सुं वःगु मदया जुजुं राज्या त्वताः जंगलय् थहाँ बिज्यात । धर्म उपदेश न्यने दईला धःका जंगलय् उखेधुखे चाहिना जुल ।

जुजूया थ्व पहः खनाः जनतात वना बिन्ति या वन । जंगलय असुरक्षित जुइगु खँ कनाः अनेक प्रकारं बिन्ति यात । तर जुजुं धया बिज्यातः – थ्व जिगु जीवन सुखलाभ यायत जक मखु, सर्वज्ञ बुद्ध जुया सकल प्राणीजनपिन्त थ्व भवसागरं उत्तीर्ण यायत् खः । अथे जुगुलिं जित सुखलाभ अबले प्राप्त जुई गुबलें जिं बुद्धत्व प्राप्त याय् थुई । धम्मसोण्डक जुजू जंगलयः उखेथुखे चाहिला जुल । धुँ, भालु, सर्प व जंगलया मेमेपिं जन्तु उखेथुखे चाहिला जुगू इन्द्रं खन । अले इन्द्रं राक्षस याःगु शरीर ध्यनाः थःगु शरीरय् घानाः राक्षसया रूप कयाः जुजूयात बचे यात । बोधिसत्व पर्वतय् गयाः च्वकाय् च्वनाः जिं थौं राज्यसहित जीवन नापँः दान यायगु जुल धःका लय्ताया थः धर्मया लागिं जंगल वयाःगु खँ कना बिज्यात । देवराज इन्द्र प्रसन्न जुया राक्षस यागु शरीर त्वत्ताः थाःगु इन्द्र याःगु भेष क्यना बोधिसत्वयात रक्षायाना अर्थ सद्धर्म बिया बिज्यात । उकिं बुद्धत्व भाव काय्त यक्को हे थाकू अर्थात् दुर्लभ जुई धाःगु खः ।

प्रबजित भाव काय् नं थाकू
भिक्षु, भिक्षुणी, श्रामणेर, श्रामणेरी व ऋषि जुइगु नं यक्को हे थाकू । भिक्षु, भिक्षुणी जुया नं मनयात चियमफया हाकं गृहस्थी जीवनका वंपिं यक्को दु । थःम्हं छुयाना, थम्हं यानाःगु चरित्र अनुसार गाः, मगाः छुँ हे च्यूता मतसिँ, वयात थ्वयात धःका म्वामदु खँ दय्का थःगु चिवर त्वताः वनिपिँ यक्को दु – व मन–चित्त स्थिर मजुया व थःके स्वार्थ भयबि गुया कारणं जुगू खः । ज्ञानं लिप्त जुया थःके शिल–स्वभाव व संस्कार मन्त धाःसा भिक्षु, भिक्षुणी जुइ फईमखु । उकिँ प्रबज्या प्राप्त याना कायत थाकू । छेँ, बुँ, ध्यबा आदि भौतिक सम्पति यक्को दान ब्यूसां छक प्रबज्या जुया बराबर मजू धया बिज्यागु दु । प्रबजित जुया दिपीं गुलि हे दुः यक्को हे म्हो दु । फुक्कँ लोभ, मोह ऐस–आराम, धन–दौलत दक्को त्वते माःगुलिं हे थ्व थाकूगु खः ।

पञ्च महापापं मुक्त जुम्ह, कर्म व कर्म फले विश्वास दुम्ह सम्यक दृष्टि दुम्ह मनूत माले नं थाकू । थज्यापिँ मनूतयत बाखँ कनं दुःसा धर्म व बाखँया सार्थकता जुई । तर थज्यापिं मनूत चुलाके थाकू । थज्यागु दुर्लभ तत्वहरूमध्ये ‘बुद्धत्व भाव’ काय्त यक्को हे थाकुगू खँ कने त्यनाः ।

नृयापा, सुमेध पण्डित थाःगु विषय मकांसे मगाथें च्वं । भद्रकल्प स्वया प्यंगु तःधंगु, छगुलाख कल्प न्हापां अमरवती धयाःगु छगू देश छु । अन सुमेध धायाम्ह छम्ह ब्राम्हण दु । व ल्याय्म्ह बले वया मां– बाँपिं मन्त । सुमेधं हे वयाःगु फुक्कँ स्वइम्ह जुल । वं हे मां बापाखें दुःगु धन, बाज्या–बज्येयिनी पाखेँ दुगु धन–सम्पति रक्षा याय् मागु खँ कना बिन्ति यात । अले दान बिइबले लाइगु धर्मया बारे खँ कनाः दिल । थौंकन्हेयापिँ मनूतय्त धन–दौलत यक्को दया नं दान धर्म यायत् भिंगु सामाजिक ज्याखय् ध्येबा पाय्त यक्को थाकू चा । काय् म्हयाय् पिन्त धकाः सम्पति मुंका तयाः भिंगु ज्याखँयात खर्च मयाइपिं यक्को दु । थःगु धर्म धैगु हे मेपिन्त व समाजयात बिइगु नं खः । थ्व खँ ध्वामथुपिं मनूत स्वार्थी व मतलवी जुई ।

भगवाने बुद्धं नं धया बिज्यागु दु थःम्हं परिश्रम यानाः कमे जुगू सम्पति पाखें नं न्यागु भागय् छगू भाग भिंगु ज्याय् दान बिइमाः वा सहयोग याय् माः । थ्व दान–कर्म धयागु बुई पुसा तय्थें खः । पुसा मपिकं फल प्राप्ति जुईमखु । दान छुँ हे मबिगु धैगु स्वार्थी जुइगु खः । छुं नं दान कर्म मयाःसा धर्म नं लाइमखु । छुं धन ल्यंकाः तय्मा लिपाया लागिं, छगू भाग वासः खर्च याय्त, छगू भाग ज्या–कर्म याय्त, छगू भाग न्हियान्हि खर्च याय्त धःका छ्यलेगु कुतः याना छगु भाग दान–धर्म याय्त छ्यले सय्केमा । थथे यात धाःसा गबलें नं दुःख जुईमखु धया बिज्यागु जुया च्वन । बुद्धत्व भाव धःका झीसं ध्वाथुका काय्त यक्को हे थाकु । अझ बुद्धत्व भाव प्राप्ति याय् फयका थःत ब्वय्त स्वय्गु झन् हे थाकु ।

सुमेधं बिचारयात थुलिमछिं धन सम्पतिया मालिक जसां जिमी मां बौं, बाज्या–बज्ये परलोक जुबले छुँ हे यंकुगु खनेमदु । अथे जुगुलिं जिंला ज्वना वनेगु उपाय याय माल धःका जुजूयात निवेदन तयाः नायखिँ च्वेके बिल । नाय्खिँ च्वेका धाय्के बिल सुइत छु छु यो वं थःत योगु काय्त स्वतन्त्र धका च्वय्के बिल । उबलेया समाज उलि स्वार्थी समाज मखुगुलिं थःत माक्कजक मनूतय्सं ज्वनाः वन । न्हयय्न्दतक दान बिल नं सम्पति सिमध । अले सुमेध पण्डित न्हय्नुतक सम्पति इकाबिया नं सम्पति सिमधुगु्लिं आश्चर्य चाल । आ प्रबजित ऋषिमुनी जुया ध्यान च्वंवनेगु धःका गृहत्याग यात । हानं–हानं जन्म काय माःगु धैगु हे दुःख खः । प्रत्येक जन्मय् सिइमाःगु दुःख खः । जिगु जन्म – जरा व्याधि मरण धर्म खः । उकिँ निगु जन्म जराव्याधि सुख दुःखरहित छगू मार्ग दय्के के माः धका थःयात स्वया बिज्यात, ध्यान याना बिज्यात । थुकथं सुखपूर्वक न्हायाना च्वंगु इलय् दीपङ्कर शास्ता उत्पन्न जुया बिज्यात । अले वसपोल दीपङ्कर भगवान व प्यंगुलाख अर्हन्तपिं नापं छसिकथं चारिका यायां सम्यक धयागु नगरय् बिज्याना च्वन ।

सम्यक धयागु देशय् च्वांपिं उपासक ÷ उपासिकापिनी तस्सकं लिमला । सुमेधं बराबर अन भिक्षा कावनिगु जुयाच्वन । न्हयाबले उपासक ÷ उपासिकापिँ लय्लय्ताया भिक्षा बि वइगु, उखुन्ह सकस्यां लिमलाःगु कारणं याना भिक्षा बिइ मह । छु कारणं थथे जुगू खः धका सिकेत न्यने–कने याना बिज्यात । थौं हे दीपङ्कर प्रमुख प्यंगुलाख अर्हन्त भन्तेपिं नापं बिज्याना च्वन । सुयायनं सफा–सुग्घर याय् मखं समय मलाना, सुनेध तपस्वी नं सफासुग्घर याय् ज्यूला धःका न्यना बिज्यात । अले उपासक÷उपासिकापिसँ बिचा याना बिज्यात कि थ्व भ्यातना दुगु गाः छग सफा याके बिइमाल । गाः सफा याय् फुला ? थन दीपङ्कर तथागत भगवान बिज्याइगु धाय् मात्रं हे लय्लय्ताया गाः सफा यानाच्वंबले हे दीपङ्कर तथागत बिज्यात । ध्याचगु भ्यातना जक दुगु थाय् सफा याय सिमधुगुलिं जिगु जनुफातय न्हुया बिज्यायमा, गुगु जिगु दीर्घकालतक हित व सुखया निंतिं जुई धका बिचाः याना छ्यँनयच्वंगु सँ चकंका मृगयाःगु छेंगुथें जटा, वस्त्र आदि फोहरगु धयाचलय् लाया मणिफातँ बने जुगू ताँ (तापु) समान उगुध्याचलय् गोतुला तँथेँ जुया बिल । यदि जिं इच्छा जक यानागु जुःसा थौं हे जिगु चित्तमलयात हा नापं ल्यं पुल्यं मदय्क त्वाःल्हाना अर्हन्त जुय् फू । सर्वज्ञता प्राप्त याना समस्त लोकया बुद्ध जुये । जन्म–मरणया प्रवाह मयासें स्वंगु भवयात नष्ट याना धर्मरूपी डुङ्गाय च्वना देवसहित थुगुलोकयात तरे याये ।

बुद्ध जुइत थाकू । बुद्धत्व प्राप्ति याय्त नं थाकू । दश पारमिता व दशपरम पारमिता पुरे याये फयुकेमाः । छगू श्लोक दुः गुगुं चरितार्थ याय् थाकू थथे च्वया तःगु दु ः–

मनुस्सतं लिङ्ग सम्पति, हेतु सत्थार दस्सनं
पब्बज्जा गुणसम्पति अधिकारांच छन्दता
अट्ठ धम्म समाधाना, अभिनीहारें समिजझनीति …

अर्थः मुनुष्ययोनी, लिङ्गप्राप्ति, हेतु, शास्ताया दर्शन, प्रवज्या, गुण सम्पति, अधिकार (योग्यता) तथा छन्दता । थुपिं च्याता धर्म दयेवं जक बुद्धत्व प्राप्तिया इच्छा पूर्ण जुई । दुनुगलंनिसे बुद्ध जुइत कर्म नं नापं नापं याना यंकेमाल । हे भगवान् ! जित बुद्ध याना ब्यू धयाँ सुं नं बुद्ध जुइमखु । प्रबजित भावय् जक इच्छापूर्ण जुई, गृहस्थी च्वना पूरा जुइमखु । प्रबजित भिक्षु भिक्षुणी जुसा नं न्यागु अभिज्ञा, च्यागू, सम्पति दय् हे माः । थ्व गुण मदुपिँ सुं बुद्ध जुइमखु । गुणं सम्पन्न जुयां जक मगा; थःगु जीवन बुद्ध जुइया निम्ति अर्पित याय् फुम्ह जुइमाः गुकिं याना थुगु त्यागपूर्ण सेवा प्राप्त अधिकार अर्हन्तयागु कामना सिद्ध जुई । गुम्ह सियाके बुद्ध धर्मप्रति तःधंगु इच्छा व प्रयत्न दुम्ह नं जुइमा । थथे जुसाजक थःगु कामना व इच्छा सिद्ध जुई ।

भगवान दीपङ्कर ध्याचलय गोतुलाच्वम्ह तपस्वी सुमेधया लिक्क बिज्याना वसपोलया छयोँ फुसय् दना मणिं बनेजुगू झ्याः चाय्के गुथें न्यागू वर्णया चक्षुप्रसादयुक्त मिखां चाय्का तपस्वी बुद्धत्व प्राप्तिया निंतिं दृढ सङ्कल्प याना च्वना । वयागु थुगु इच्छा पूर्ण जुई लाकि जुई मखु धका भविष्य विचाः याना स्वया बिज्याबले थनिं प्यंगु असङ्ख्य व छगू लाख कल्प बिते जुई धुंका गौतम धयाम्ह बुद्ध जुई धुका खंका बिज्यात परिषदया दथुइ दना धया बिज्यात – “खंला छिमिसं थुम्ह कठिन तपस्या याना च्वंम्ह तपस्वीयात । थुम्ह तपस्वी बुद्धत्व प्राप्तिया लागिं सङ्कल्प याना च्वंगु खः । वयागु कामना पूरा जुई । थनिं प्यंगु असङ्ख्य व छगू लाख कल्प बिते जुइधुंका थुम्ह तपस्वी शाक्यमुनी गौतम धयाम्ह बुद्ध जुइ । अले व च्वनिगु थाय् कपिलवस्तु धयागु नगर जुई । महामायादेवी वया माँ जुई । शुद्धोधन जुजु बौ जुई धका भविष्यय् जुइगु खँ धया बिज्यात ।

सुमेध तपस्वी संसारय् चाह्युु ह्यु तुषित देवलोकय् जन्म जुल । उगु बखतय् बुद्ध कोलाहल उत्पन्न जुल । संसारय् स्वंगु किसिमया कोलाहल दु । व खः कल्प कोलाहल, बुद्ध कोलाहल व चक्रवर्ती कोलाहल । भगवान बुद्ध जन्म जुइगुयात् बुद्ध कोलाहल धाइगु जुया च्वनं । उगु अवस्थाय् बुद्ध जुया बिज्याइम्ह बोधिसत्व देवलोके च्वन । मनुष्य लोके जन्म कावनेत अवस्था स्वया बिज्यात । काल, द्वीप, देश, कुल व मांया आयुया बिचाः यात ।

काल (समय) : दक्कले हापा ईः या बिचाः याना बिज्यात । छगू लाख दँ स्वया अप्व आयु उचित मजू । उगु समय प्राणीपिन्त सिइमाः धका ज्ञान दई मखु । बुद्धयागु धर्मदेशनाय् गबले नं मन वनिमखु । अनित्य, दुःख अनात्माया बारे खँ कनेवँ मनूतयसं थ्व छु धयाच्वगु, थ्वयागु खँ न्यने मज्यू, थ्वयात श्रद्धातय मज्यू धःका मतितय फू । सच्छि दँ स्वया कम आयु प्रमाण नं समय मखु । चित्त मलय् दुबिना च्वंपिं मनूतय्त बिइगु उपदेशया रूपय् सङ्ग्रहीत जुईमखु, लेखय् कथिं ध्वः किगुथेँ याकनँ हे मदया बनिगु जुयाच्वन । थ्व समय नं मज्यू ।
द्वीप– जम्बुद्वीपय् हे जक भगवान उत्पन्न जुया बिज्याई धका वसपोलं द्वीपयात खंका बिज्यात ।
देश – मध्य देश थ्व हे प्रदेशय् बुद्ध प्रत्येकबुद्ध, श्रावकबुद्ध, अग्रश्रावक, चक्रवर्ती जुजुपिं जन्म जुइगु देश ।
कुल – बुद्ध धयापिं वैश्य कुल अथवा शूद्र कुलय् उत्पन्न जुया बिज्याई मखु थौंम्हिय क्षत्रिय कुल लोकमान्य जुया च्वन । उकिं अन हे जन्म काय् ।
मां यागु आयु : भगवान बुद्ध या मां चञ्चल व मद्यपान याइम्ह जुइमखु । छगू लाख कल्पनिसें पारमिता पूरा यायेधुंकूम्ह व जन्मंनिसें पञ्चशील पालन याना च्वंम्ह जुइमाः । थ्व फूकं विचायाना विज्याना तिनी वस्पोल महामायादेवीया गर्भे च्वं विज्यात । झिला दय्का लुम्विनी बनय् जन्म जुयाविज्यात । जन्म जुयालि कपिलवस्तुइ वस्पोलयात पालन पोषन याना १६ वर्षे यशोधरा कुमारी नापं विवाह याना बिज्यात । अनंलि २९ वर्षे सिद्धार्थ कुमार राज्य त्वताः बोधिज्ञान प्राप्त याय्या लागि उरुवेला जङ्गलय् ६ वर्ष धोस तपस्यायाना ३५ वर्षे वस्पोल बोधिज्ञान प्राप्त याना बुद्ध जुया विज्यात । बुद्धगयाया बोधिवृक्षय् बुद्धत्व प्राप्त याना सम्यक सम्बुद्ध विज्यात । उकिया लागिं बुद्धत्व प्राप्त यायगु यक्को हे थाकु ।

 

साभार – दबू

झीगु डट कम

झीगु नितिं झीगु सञ्चार

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.