बुंग द्यःनाप स्वाना च्वंगु भ्वत जात्राया न्यना खँ

११३८ बछलागा  षष्ठी

नेपाः देय् चिधंगु देय् कथं खःसां थनया थी थी धर्म संस्कार व तजिलजिं यानाः हलिमय् बिस्कं म्हसिका ज्वनाः म्वाना च्वंगु देय् कथं नां जाः । धाइ नापं दु ३३ कोटी देवदेवीया बासस्थान दुगु दे खः नेपाः । गन दच्छि यंकं हे छुं नं छुं नखः चखः हनाच्वनी । थौंया थुगु लेखय् धाःसा मात्र यलया हे तःजिगु जात्रा अले ताःहाकगु जात्रा कथं हनावयाच्वंगु बुँगद्यःया जात्रायात न्ह्यब्वयेगु जुइ ।

किपा-रेखा शाक्य

 

हरेक दँया बैशाख शुक्ल पारुनिसें सुरु जुयाः असारया शुक्ल चौथी तक थ्यंमथ्यं निला तक न्ह्याइगु थुगु जात्रायात बुंगद्यःया जात्रा धाइ । थ्व रथजात्रा गुबलें निसें प्रचलनय वःगु धैगु बारे यकिन तथ्य उलि स्पष्ट मदु । अथे खयानं बुंगद्यः व चाकुबहाः द्यःरुपं मानेय् याना वयापिं थुपिं द्यः कलिगत ३६०० अर्थात विक्रम संवत ४४६ य् नेपाः हःगु धइगु थी थी सफुतिइ उल्लेख जुयाच्वंगु दु । न्ह्यागु हे जुसां बुंगद्यःयात नेपाः हःपिं जुजु नरेन्द्रदेव, बौद्ध आचाजु बन्धुदत्त व ज्यापु  ललिचा स्वम्ह जानाः कामरुपपीठं नेपाः हःगु धइगु खँ गोरखनाथ सम्बद्ध किंवदन्तीइ धयातःगु दु । थ्व हे विषययात कयाः अनेक बाखँ न्यनेदु, ब्वनेदु ।

 

संसारया सृष्टि याइम्ह सृष्टिकान्त लोकेश्वर, सहकाल हःम्ह बुंगया लोकेश्वर व सुख बिइम्ह कनकमुनि लोकेश्वर खः धइगु जनविश्वास दु । थुकिइ मध्यय् नं पद्मपाणी वा आर्यावलोकितेश्वरयात नेवाःतसें बुंगद्यः धकाः धया वइच्वंगु दु । बुंगमती बंग खँग्वःया अप्रभंश खः । हिन्दु कथनकथं बुंगद्यः, ह्याउँख्वाःपाः अर्थात पद्मपाणी बोधिसत्वं ब्रम्हाया लिसें मेपिं देवदेवीया सृष्टिकर्ता व सम्भारकर्ता खः । न्याया म्हुतुं पिहाँ वम्ह जुगुलिं व हे कथं मत्स्येन्द्रनाथ नं धायेगु याः ।

थ्व ह्याउँख्वाःपाःया बुंगद्यःयात बौद्ध व हिन्दुतय् मंका द्यः कथं मानेयायेगु याइ । ह्याउँ ख्वाःपाः बुंगद्यःया निथाय् देगः दु । छगू बुंगय् मेगु यलया तःबहालय् । रथजात्रा सम्मन्न जुइ धुंकाः सूर्य दक्षिणायन जुइगु इलय् बुंगमतीइ बिराजमान जुइगु अले सूर्य उत्तरायण जुइगु इलय् यलय् बिराजमान यायेकु चलन दु ।

बुंगद्यःया न्ह्वंया निवाः लिपा अर्थात बैशाख शुक्ल पारु कुन्हु मत्स्येन्द्रनाथयात खतय् तयाः तःबहालं पुच्वःय् दयेका तःगु तःधंगु रथय् विराजमान याकेगु चलन दु । व न्हि कुन्हु मात्र रथयय् विराजमान जक याकी रथ साली मखु । व हे न्हि कुन्हु यलया चक्रबहालय् दयेका तःगु चाकुबहाः द्यः (जटाधारी लोकेश्वर) यात नं रथय् बिराजमान याकी । थ्व रथ बुंगद्यःया रथसिबें चिधं जुइ । थ्व रथयात बुंगद्यः सालिगु न्हि अथे धयागु बछलाथ्व चौथी कुन्हु यलं साला हयाः पुच्वःय् च्वंगु नगरपालिका न्ह्यःने दिका तइ । जब पुच्वःय् च्वंगु बुंगद्यःया रथ साली अले न्ह्यः न्ह्यः चाकुबहाः द्यः अले लिउने बुंगद्यःया रथ नापनापं सालेगु ज्या जुइसा अनलिपा बुंगद्यःया रथ न्ह्यःने अले चाकुबहाःया रथ लिउने लाकां जात्रा अवधि भर निगुलिं रथयात साला जात्रा याइ ।

 

पुच्वःय् गुरुजुया पल्टनं तोप तयेवं जात्रा सुरु जुगु संकेत लिसें निगुलिं रथ न्हापांगु जात्राया दिं कथं साला यलया गाःबहालय् थ्यंकाः याः न्यायेकी । उबलय् स्थानीयवासीपिन्सं थःथिति सःता भ्वय् नइसा सकसिनं १०८ प्वाः मत नं च्याकेगु ज्या याइ । अथेहे कन्हे कुन्हु गाःबहालं निगुलिं खः साला यलया मंगलय् तक थ्यंकी । अनलिपा हानं मंगलं यलया लुँहितिइ तक रथ साला यंकी । थुकथं हे साला यंकेगु झ्वलय् निगुलिं रथयात लगंख्यलय् तक थ्यकाः मांं समिा छचाः चाःहिकी । अन लिपा कन्हे कुन्हु बौ बिइगु ज्या क्वचायेकी ।

किपा-रेखा शाक्य

कंस कुन्हु छ्वयला बु व स्वन्हु दुकुँहु भुज्या यानाः ल्यंदनीगु निचाः नं मां सिमां चाहिकाः थतित्वालय् तयेहइ । थुबलय् यलया कुमारी नं जात्राय् सम्मिलत जुइमाःगु परम्परा कथं यलया लगंख्यलय् च्वंगु कुमारीपाटीइ बिज्याकी । अनलिपा कन्हे कुन्हु नैंक्यालं लुइगु ज्या सनिलय् जुइ । बाय्म्वःया च्वये च्वंगु द्यःयात पुजा यानाः नैक्या थिइकाः व हे नैक्या हुलय् क्वये वांंछ्वया हइ ।

किपा-रेखा शाक्य

थथे हुलय् वःगु नैंक्या ज्वने फुम्ह मनू तसकं भाग्यमानी जुइगु व वया काय् मचा दइगु धइगु जनविश्वास नं दु । गुम्ह मनुखं नैक्या ज्वन उम्ह व नैंक्या हाकनं द्यःयात हे छाये यंकिसा उम्ह मनूयात पुजारी सिन्हतिका दक्षिणा बिया सुवाः बिइ । थथे नैंक्या लुइकेगुया कन्हे कुन्हु याक मिसा भुज्याः धकाः सुथन्हापां मिसापिन्सं जक रथयात सालेमाःगु परम्परा नं दु । थथे रथ सालेत किपूया मिस्त नं वयेमाःगु चलन दु ।

किपा-मनिश शाक्य

अन लिपा रथयात जाह्वलाख्यः यंकेत मंगलबजाःया सोह्रखुट्टे पाटीइ प्यम्ह जोतिषीपिं च्वना साइत स्वइ । अले साइत कथं जाह्वलाख्यः यंकेगु छन्हु न्ह्यः भुज्याः यानाः हाकनं नैक्या लुइ । अले कन्हे कुन्हु थतिं जाह्वलाख्यः तक निगुलिं रथ बाजागाजाया लिसें झः झः धायेक थ्यंकी । अन थ्यनेवं तोप तयाः याः न्यायेकी । अले अन नं थासंथासय्या भक्तजनपिन्सं १०८ प्वाः देवाः च्याकेगु ज्या याइ । कन्हे कुन्हु पुच्वःमितय् छ्वयाला बु याना थःथिति सःता भ्वय् नइ ।

किपा-रेखा शाक्य

अले जाह्वलाख्यः थ्यंगु प्यन्हु लिपा भ्वत क्यनीगु याइ । भ्वत क्यनीगु इलय् गुठी संस्थानया कर्मचारीं रथया प्यंगु कुनय् स्वक्वःतक दना भ्वत क्यनीगु परम्परा दु । थ्व दिं कुन्हु नं यलया कुमारीयात जाह्वलाख्यःया कुमारी च्वनेगु फल्चाय् विराजमान याना बिज्याइ ।  उबलय् सा जुजु हे वइगु परम्परा दुगु खःसां राजतन्त्र लिपा देय्या प्रतिनिधि कथं राष्ट्रपति वइगु चलन जुयाच्वंगु दु ।

थ्व ऐतिहासिक भ्वतया सम्बन्धय् थी थी लोकबाखं व न्यना बाखं झीसँ न्यनेदु, ब्वनेदु । उकि मध्येय् छगू थ्व नं खः ।

जुजु गुणकामदेवया पालय् छम्ह ज्यापू बुँ ज्या यानाच्वंगु इलय् ककोंटक नागराजा मनूया भेषय् ज्यापूयात थः कलाःया मिखा स्यागुलिं वासः यानाब्यू धकाः इनाप यानाः मिखाय् पट्टिं चिकाः नागलोक यंकी । अन थ्यंकाः उम्ह छद्मभेषधारीं थःगु वास्तविक रुप क्यनी अले कलाःया मिखाया ल्वय् लंकेया नितिं वासः यानाबिइत इनाप याइ । ज्यापू ग्यानाः छु याये छु याये जुयाः थः इष्टदेवयात लुमंकाः थःगु गःपतय् च्वंगु खिति तुला व हे वासः कथं पाना बिइ । अचू चाया कथं नागिनया मिखा निगलं याउँसे च्वनी । थुकथं थः कलाःया मिखा निगलं स्यागु लंगुलिं लय्ताया कर्कोटक नागराजां हिरामोति थुनातःगु भ्वत छपाः उम्ह ज्यापूयात दोहलपा कथं बिइ । ज्यापू नं लय्ताया लिहाँ वनी । छन्हू सदां थें व हे भ्वत पुनाः बुँ ज्यायाना च्वम्ह ज्यापूया पायखाना वनेमाःगुलिं व भ्वत त्वता वंगु इलय् अन सुं वयाः व भ्वत खुया यंकी । ज्यापू लिहाँ वबलय् व भ्वत अन दइमखु । अनलिपा थथे हे जाह्वलाख्यलय् बुंगःद्यःया जात्रा स्ववम्ह ज्यापुं व भ्वत छम्ह मनूखं फिना वःगु खंकी अले थःगु भ्वतया नितिं निम्हसिया दथुइ वादविवादया लिसें ल्वापु जुइ । व ल्वापूया हुनिं हे सुनां थ्व भ्वत थःगु खः धकाः आधिकारीक रुपं दसि बिइ व वयागु हे जुइ धकाः अन जात्रा स्ववयाच्वम्ह जुजुं उजं बिइ । निम्हसिनं थःगु हे खः धइगु दसि अन उघ्रिमय बी फैमखु । न्यनेदु कथं थबले निसें हे थ्व जाह्वलाख्यलय् बुंग द्यःया जात्रा जुइगु कुन्हु आः तक नं बुंगः द्यः साक्षी तयाः थ्व भ्वत सुयागु खः धकाः क्यनीगु प्रचलन जुल धइगु खँ बय्बय् जुयाच्वंगु दु । अथे ला थ्व बिषयस ज्ञानी वा अन्वेषकपिन्सं अझं नं न्हू न्हूगु तथ्य खँ लुइकेत कुतः याना हे वयाच्वंगु दु लिसें अनेक तर्क विर्तक नं तया च्वंगु हे दनी ।

वंगु १३०० दँ न्ह्यःनिसें जुजु व प्रजाया रोहबरय् थ्व भ्वत सुयागु धकाः क्यनेगु परम्परा कायम हे जुयावयाच्वंगु दनी । अले दँय्दसँ व हे भ्वत क्यने धुंकाः बुंगःद्यःयात हे साक्षी तया हाकनं अन हे तइतयेगु प्रथा नं । न्हापा न्हापा बुंगद्यःया जक जात्रा जुइगु यात लिपा भ्वत जात्रा धायेगु चलन नं जुया हे वन । गुगु कथन आःतकं उलि हे प्रचलित जुयाच्वंगु दु ।

हरेक वर्षया बैशाख शुक्ल पारुनिसें बुंगद्यःया रथयात्रा पुच्वं शुरु जुइ । अथेहे १२ दँय् छक्वः बुंगं  द्यः रथयात्रा शुरुयाना यलय् हयाः नगर परिक्रमा याकालि हानं बुंगय् हे लितयंकी । बुंगय् नं भ्वत क्यनी । वंगु २०७२ सालय् थुकथं बुंगं हे रथयात्रा जूगु खः ।

भाय् हिलामि रेखा शाक्य

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.