नेवाःतय्सं येँयाःया यःसिँ थनाच्वन : गुगु अर्थय् ?

वि.सं.१८२५ आश्विन २३ गते । थुगु दिनय् सकल नेवाःतय् येँय् येँयाः न्याय्काच्वन । जात्रा, नखःचखः धालकि न्ह्याग्गुं ल्वःमंकाः न्ह्यइपुकेमाःपिं नेवाःत उगु दिनय् नं मेमेगु दक्वं दुःख, स्याःचाः ल्वःमंकाः समयबजि नय्गुली हे न्ह्यइपुका च्वन । देय्या शासकयात थःगु शक्ति बियाः देय्या रक्षा याइम्ह धयातःम्ह झी कुमारी माजुया रथ सालाः हःस्तै हैंस्ते हालाच्वन । छलकपटय् न्ह्यःने लाःम्ह पृथ्वीनारायण शाहं थःगु नेपाःगाः ल्हातय् लाकेगु जाः ग्वयाच्वंगु खँ, न्हापा नं आक्रमण याय्धुंकूगु खँ नं ल्वःमंकाः उगु दिनय् नं नेवाःतय् जात्रा न्याय्केगुली हे ब्यस्त ।

तर थःगु राज्य विस्तार याय्गु आज्जु लिसें न्ह्याःवयाच्वंम्ह पृथ्वीनारायणं जात्रा मधाः । युद्धय् धर्म तय्माः मधाः । युद्धया तयारी मदुगु अवस्थाय् दुहां वयाः जात्रा न्याय्काच्वंपिं नेवाःतय्त आक्रमण यानाः नेपाःगाः थःगु ल्हातय् लाकां त्वःतल ।

बुत, उगु दिनय् नेवाःत बुत । नेवाःतय्गु नेपाःगाः उगु इलंनिसें गोरखा जुल । तर नेवाःतय्सं हार धाःसा स्वीकार मयाः । जिमित थःगु हे देय् माः, जिपिं छंगु गोरखा देशय् च्वनेमखु धकाः पृथ्वीनारायणयात हाथ्याः हे बिल । अन्ततः थुगु खँय् पृथ्वीनारायणं नेवाःतय्गु न्ह्यःने पुलिं हे चुइमाल । छिमिगु देय् छिमित हे लित बिल धकाः गोरखा नां हिलाः देय्या नां नेपाल हे तयाः नेवाःतय्त ह्यय्कल । नेवाःत उलिइ नं सुम्क मच्वं । जिमिगु देय्या जुजु जुइगु खःसा जिमिगु हे संस्कृतिकथं जुजु जुइमाः धाल । वहे कथं पृथ्वीनारायणं कुमारीया ल्हातिं सिन्हः तिनाः नेवाःतय्गु नुगः त्याका हे काल । थम्हं धइथे या हे यात नि धकाः नेवाःतय्सं नं पृथ्वी नारायणं थः म्ह्याय्मस्त, भौमस्तय्गु अस्मिता लुटे याःगु, सपः धेनाब्यूगु, थःहे दाजुकिजापिनिगु न्हाय् ध्यनाब्यूगु सकतां ल्वःमंकाः छ्वत । नेवाः भाय् ल्हात धकाः, नेवाःतय्सं थःगु जात्रा न्याय्कल धकाः नेवाःतय्त कुनेयंकूगु, स्यानाब्यूगु नं ल्वःमन व वयात जुजु नालाकाल । अघोषित व निशस्त्र अले कुटनैतीक युद्धय् हाकनं छक्वः नेवाःतय्त बुकाः पृथ्वीनारायण नेपाःया जुजु जुयां त्वःतल ।

यदि आः झीसं यःसिं थनेबलय् पृथ्वीनारायण शाहया विजयउत्सव कथं हे याय्गु खःसा नेवाःत थौं नं पृथ्वीनारायण शाहलिसे बुना हे च्वंगु दनि ।

नेवाःतय्त त्याःगु भ्रमय् लाकाः बुकातय्गु ज्या पृथ्वीनारायण शाहया काय् प्रतापसिंह शाहं नं मत्वःतू । नेवाःतय्त अधर्मी युद्ध यानाः बुकूगु दिं येँयाःयात तःजिकेगु नामय् प्रतापसिंह शाहं येँयाः जात्राय् इन्द्रया प्रतीककथं यःसिं थनेगु परम्परा न्ह्याकल । उलि जक मखु, येँयाः जात्रा न्ह्याइगु हे यःसिं थनाः व क्वचाइगु नं यःसिं क्वथलाः जुइगु जुल । धाय्बलय् नेवाःतय्गु प्राचीन जात्रा येँयाःयात न्ह्याकीगु व क्वचाय्कीगु धइगु हे वहे पृथ्वीनारायणया काय् प्रतापसिंहं थंकेब्यूगु यःसिनं याइगु जुल । यःसिं थनेगु ज्याया भाला नं नेवाः समाजया साय्मि समुदाययात हे बिल । नेवाःतय्गु जात्रा झन् झःझः धाल धकाः नेवाःत लय्लय्ताल व स्वर्गया जुजु इन्द्रया प्रतीककथं यःसिं थनाच्वन ।

थौं नं झीसं यःसिं थनाच्वनागु दनि । नेवाःतय्गु ऐतिहासिक व साँस्कृतिक पर्व येँयाःयात न्ह्याकेगु अले क्वचाय्केगु आधार व हे यःसिंयात दय्काच्वनागु दनि झीसं । उगु यःसिंयात ईन्द्रया प्रतीक धाल, अले वहे ईन्द्रया प्रतीककथं यःसिं थनाः यःसिंया क्वय् ईन्द्र व ऐरावत किसि तयाः झीसं येँयाःयात लसकुस याय्गु व बिदाइ बीगु यानाच्वना । यःसिंया अर्थ धात्थें हे ईन्द्रया प्रतीक हे खःला ? झीसं यःसिं थनाः थःगु न्हाय् धस्वाकाच्वनागु पाय्छि खः कि मखु, छक्वः बिचाः याय्गु ई वःगु दु ।

थुगु च्वसुया उद्देश्य सुयातं नुगलय् स्याकेगु वा संस्कृतिया विरोध पक्का नं मखु । पृथ्वीनारायण शाह व वया सन्ततितय्सं नेवाःतय्त तक्यंकातःगु भ्रमयात कयाः सचेत याकेगु जक खः । अथेजूगुलिं झीसं छक्वः बांलाक्क बिचाः यानास्वय् यःसिंया अर्थ छु खः ?

यःसिं थनेगु पुलांगु चलन धइगु ख्वपया बिस्काः जात्राया हे खः । ख्वपय् बिस्काः जात्राय् यःसिं छाय् थन ले धाय्बलय् लिच्छवी जुजुपिन्सं राज्य त्याका काय्धुंकाः थःगु विजय उत्सव न्याय्काः थःगु ध्वाँय् ब्वय्केत यःसिं थन । अले छन्हु थःगु ध्वाँय् ब्वय्के धुंकाः कन्हय्कुन्हु यःसिं क्वथला छ्वल । थ्व खँ प्रमाणित हे जूगु मदुनि । छगू किम्बदन्तिथें समाजय् प्रचलित खँ जुल ।

तर येँय् येँयाःबलय् थंगु यःसिं नं थुगु बाखंलिसे पाःगु खनेमदु । येँयाःया हे इलय् थः अबुं नेपाःगाः त्याकाकाःगु लुमन्तिइ प्रतापसिंह शाहं नं थःगु वंशया विजय उत्सबकथं यःसिं थंकेब्यूगु खनेदु । व धुंकाः दँय्दसं पृथ्वीनारायण शाहं नेवाःतय्त बुकूगु लुमन्तिकथं यःसिं थनेगु परम्पराया शुरुवात जुल । यःसिंयात स्वर्गया जुजु ईन्द्रया प्रतीक दय्कूगु नं थनथाय् सान्दर्भिक हे खनेदु । छाय्धाःसां गोरखाय् सिँया सिंहासनय् च्वनाच्वंम्ह पृथ्वीनारायण शाह थन स्वनिगलय् दुहांवयाः थनयापिं जुजु लुँया सिंहासनय् च्वनाच्वंगु खनेधुंकाः व स्वनिगःया वैभव खनेधुंकाः वयात नेवाःतय्गु स्वनिगः स्वर्गथें हे ताःगु खः । थ्वहे स्वर्ग त्याकेगु नितिं जक पृथ्वीनारायण शाह न्ह्यज्याःगु खः । नेपाल एकिकरण ला पृथ्वीनारायणया अभियान खः हे मखु । स्वनिगः त्याकेधुंकाः पृथ्वीनारायणया स्वर्ग त्याकेगु म्हगस पूवन व पृथ्वीनारायण थःगु म्हगसया स्वर्गया जुजु नं जुल । वहे कथं थः अबुया विजय उत्सब स्वरुप यःसिं थंके बियाः प्रतापसिंहं प्रतीकात्मक रुपं पृथ्वीनारायण शाहया विजय उत्सव न्याय्कल व स्वर्गया जुजु नं अन तय्हल । व धाय् धर्म त्वःताः युद्ध ल्वानाः थःगु म्हगसया स्वर्गया जुजु जूम्ह थः अबु पृथ्वीनारायण शाहयात प्रतीकात्मक रुपं अन तय्हल ।

थौं देशय् तःधंगु ह्यूपाः वय्धुंकल । राजतन्त्रयात चीकाः गणतन्त्र स्थापित जुइधुंकल । राज्यया पुनर्संरचना गुकथं याय्गु धइगु खँय् बहस जुयाच्वंगु दु । उकिया झ्वलय् नेवाःतय्सं थःगु पहिचानलिसेंया नेवाः राज्य माल धकाः नं सः थ्वय्काच्वंगु दु । उकिया हे झ्वलय् दँय्दसं नेवाःतय्सं ईन्द्रया प्रतीककथं इन्द्रध्वजोत्थान धकाः यःसिं थना नं च्वन तिनि । तर आः थनथाय् न्ह्यसः थ्व खः कि झीसं यःसिंयात गुगु अर्थय् थनाच्वना ? छु झीसं थौं नं पृथ्वीनारायण शाहया विजयउत्सव न्याय्काः स्वर्गया जुजुया सम्मान यानाच्वना तिनि कि झीगु बिचारय् नं ह्यूपाः वय्धुंकूगु दु ?

थन खँ झीगु मानसिकताया हे जक खः । यदि झीसं थौं नं पृथ्वीनारायण शाहं नेपाल एकिकरण याःगु हे धकाः धयाच्वनागु दुसा झीसं यःसिं थनाः थौं नं पृथ्वीनारायण शाहया विजयउत्सव हे न्याय्काच्वनागु दु ।

यदि झीसं थौं नं पृथ्वीनारायण शाहयात हे राष्ट्र निर्माता धयाच्वनागु दुसा झीसं अझ नं यःसिं थनाः ईन्द्र मखु, पृथ्वीनारायण शाहयात हे हनाच्वनागु दु । इतिहास साक्षी दु, व इतिहासया गहन अध्ययन यात धाःसा थुइकेफइ नेपालया एकिकरण पृथ्वीनारायण शाहं याःगु मखु । नेपाल एकिकरण याःगु हे धइगु खःसा नेपाःगालय् च्वंपिं नेवाःतय्सं हे याःगु खः । यदि आः झीसं यःसिं थनेबलय् पृथ्वीनारायण शाहया विजयउत्सव कथं हे याय्गु खःसा नेवाःत थौं नं पृथ्वीनारायण शाहलिसे बुना हे च्वंगु दनि ।

One thought on “नेवाःतय्सं येँयाःया यःसिँ थनाच्वन : गुगु अर्थय् ?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.