नेपालय् बुद्ध शासन

नरेशवीर शाक्य/ ११३८ बछलाथ्व पंचमी/येँ 

नेपाः बुद्ध जन्म जूगु देश जक मखु, बुद्ध धर्म प्रचारया देय् नं खः धयागु सन्देश विश्वय् नेपालं न्यंकेगु कुतः यानाच्वंगु दु । बुद्धया जन्मभूमि नेपाः हे खः धयागु प्रचार अझं गाक्क मजुयाच्वंगु सन्दर्भय् भारतं बुद्ध जन्म जूगु देश भारत धकाः इलय् ब्यलय् गलत प्रचार यायेगु ज्या दिकूगु खने मदुनि ।

किपा-रेखा शाक्य

नेपाःया वर्तमान लुम्बिनीइ जन्म जुयाबिज्याःम्ह सिद्धार्थ गौतमं धर्मया नामय् जुयाच्वंगु अनेक विसंगति व परम्पराया विरुद्ध पलाः ल्ह्वनाः बोधिज्ञान प्राप्त यानाबिज्यात । गौतम बुद्ध जुया बिज्यात । सफल मानव जीवनया दर्शन कनाबिज्यात । ज्ञान प्रचार यायां कुशिनगरय् निर्वाण प्राप्त यानाबिज्यात । बुद्धं कनाबिज्याःगु आचरण, शील पालनायात हे बुद्ध शासन धायेगु यात ।

नेपालय् नं प्राचीन इलंनिसें हे बुद्ध शासन न्ह्यानाच्वंगु दु । बुद्ध शासन, दर्शनयात कयाः भगवान बुद्धया जीवनकालय् हे नं अनेक मतान्तरत पिहां वःगु खः । बुद्धया दर्शनयात कयाः हे थीथी निकायत खनेदत । अनेक निकायतय्सं बुद्धया वचनयात अनेक तरिकां ब्याख्या यायेगु यात । स्थवीरवाद, महायान अले महायान दुने वज्रयानया सिद्धान्तत खनेदत । बुद्ध वचनयात अनेककथं बौद्धिक ब्याख्यात जुयावंगु इतिहास दुसा उकिया हे आधारय् अनेक सम्प्रदायत आः नं अस्तित्वय् खने दयाच्वंगु दु ।

बुद्ध धर्मयात दर्शनकथं नालाकायेमाःगु खँ यथार्थ खः । बुद्धं कनाबिज्याःगु दर्शनयात मनन यानाः उकियात अनुशरण यायेगु, ब्यवहारिक छ्यलेगु हे बुद्ध शासनयात चीर स्थायी यायेगु खः । अज्याःगु दर्शनया अध्ययन अनुसन्धान यायेगु केन्द्र नेपालय् अभाव जुयाच्वंगु दु ।
पाली व संस्कृत वाङ्मयय् अनेक बौद्धग्रन्थत उपलब्ध दु । गुलिं मौलिकरुपय् दनिसा गुगुं अनुवाद जुयाच्वंगु प्रति जक ल्यनाः मूल ग्रन्थ मदया वनेधुंकूगु दु । अज्याःगु अनेक बौद्ध ग्रन्थत नेपालय् नं लुयावःगु दु । बांलाक अनुसन्धान याना वन धाःसा मेमेगु मौलिक ग्रन्थ वा मेमेगु बौद्ध देशय् मदयेधुंकूगु बौद्ध ग्रन्थत नेपालय् लुया वये फइगु विश्वास अझं बौद्ध ख्यलय् ल्यनाच्वंगु दनि ।

नेपालय् अनेक बौद्ध ग्रन्थ, मूर्ति, अनुवाद ग्रन्थत लुया वयाच्वंगु दुसा थ्व अधिकांश ब्यक्तिगत सम्पदाकथं जुयाच्वंगु खँय् विवाद मदु । सरकारपाखें थुकिया खोजिनीति यायेगु छुं योजना मदु, अले न्हापा याःगु नं मदु । न्हापा जुया वनाच्वंगु बौद्धग्रन्थ, स्त्रोत, अनुवाद फुक्कं राज्यपाखें जूगु मखुसें बौद्ध अनुयायीतय्सं थःपिनिगु व्यक्तिगत क्षमता व श्रद्धाया लिधंसाय् जुयाच्वंगु खः । शदिया शुरु यलंनिसें थौं तक जुयाच्वंगु थज्याःगु सम्पदा संरक्षण आःया इलय् सम्पूर्ण बौद्ध अनुयायीतय्गु सम्पदा जुइधुंकूगु दु ।

थज्याःगु गौरवमय इतिहास दुगु बौद्ध सम्प्रदायतय्सं आःया इलय् बौद्ध धर्म, दर्शनया अध्ययन न्यूनरुपं हे जुयाच्वंगु खने मदु । शाहकालय् शाह जुजुतय्सं बौद्ध दर्शनयात लिथुकथं जक मान्यता बियाः वकथं हे जक ब्यवहार यानातःगु खनेदुसा राणा शासकतय्सं ला बौद्ध अनुयायी भिक्षुतय्त निक्वः तक ला देश निकाला हे याना छ्वत । नेपाःया बुद्धधर्मया बौद्धिक सम्पदा विदेशया म्यूजियमय् गौरवया शोभा जुइफत, तर नेपालय् अज्याःगु ग्रन्थत बोराका बोरा गाः म्हुयाः थुना छ्वःगु, च्याका छ्वःगु इतिहास नेपाःया दु ।

बौद्ध दर्शन मात्र देखावटी व कमकाण्डया ज्ञान मखुसें थुकी मानवकल्याणया अनेक दिग्दर्शनत दु । बज्रयान दुने अनेक तन्त्रयानतय्गु प्रवेश िलपा थ्व बुद्ध धर्म स्वया नं देखावटी धर्म जुल धकाः कुंखिनीपिं आपालं बौद्ध विद्वानत मदुगु मखु । उकथं हे थेरवाद दुने बुद्ध दर्शनया अध्ययन स्वयां नं भक्तिपुजां अप्वः थाय् कया हल धकाः कुंखिनाच्वंपिं आपालं बौद्ध अनुयायीत मदुगु मखु ।

बुद्ध धर्मयात दर्शनकथं नालाकायेमाःगु खँ यथार्थ खः । बुद्धं कनाबिज्याःगु दर्शनयात मनन यानाः उकियात अनुशरण यायेगु, ब्यवहारिक छ्यलेगु हे बुद्ध शासनयात चीर स्थायी यायेगु खः । अज्याःगु दर्शनया अध्ययन अनुसन्धान यायेगु केन्द्र नेपालय् अभाव जुयाच्वंगु दु । वर्तमान अवस्थाय् बौद्ध आचरणकथं बुद्ध स्तुति, पञ्चशील, अष्टशील ग्रहणलिसें जातकबाखं, भगवान बुद्धकालिन अनेक घटनाया धर्मदेशना ला आपालं न्यने कने जुयाच्वंगु खने दइ, तर बुद्ध दर्शन, बौद्ध ग्रन्थया अध्ययन जुयाच्वंगु म्हो हे जक खने दइ । नेपालय् आपालं महत्वपूर्ण ग्रन्थत उपलब्ध जुयाच्वंगु खःसा व नेपाःया भासं मजुयाच्वनीगु कारणं उकिया अध्ययन अनुसन्धान जुइ मफयाच्वंगु वास्तविकता खः ।

बुद्धया दर्शन, वाणीया नामय् विश्वय् अनेक अज्याःगु धापू व वाणीत नं प्रचलनय् दु गुगुं बुद्धं धयाबिज्याःगु धकाः धायेगु याःसां गुगुं नं ग्रन्थ व सन्दर्भय् अध्ययनकर्तातय्सं लुइके फयाच्वंगु मदु । उकिं बुद्ध शिक्षा अध्ययन यायेगु निंतिं उकिया मूलकृति हे अध्ययन यायेगु यायेमाः । आःया इलय् बुद्ध धर्मया प्रचारया निंतिं जातक बाखं व देशना जक मगाः बौद्ध दर्शन व यथार्थया सत्यतथ्य न्ह्यब्वयेफत धाःसा हे जक मनूत अप्वः बौद्धधर्म प्रति आकर्षित जुइगु स्थिति ब्वलनी ।

उकिं आःया इलय् बौद्ध ग्रन्थया अध्ययन मनन, चिन्तन आवश्यक दु, चा हे व थेरवाद जुइमा वा महायान जुइमाः । आःया हिलावंगु परिस्थिति मनूत अप्वः बौद्ध आचरणपाखें आकर्षित जुयाच्वंगु सन्दर्भय् दर्शनया गहनता, यथार्थता व ब्यवहारिकतायात नं थुइकेमाः, थुइका बीमाः । यकथं थुइका बीगु नं थःपिनिगु धर्मगुरु, भिक्षु, गुरुमापिंसं नं थःगु क्षमता अभिबृद्धि पलाः न्ह्याकेमाः ।

मूर्ति पुजा व परम्पराया प्रखण्ड विरोधी गौतम बुद्ध, बुद्धया हे दकलय् अप्वः मूर्ति दयेकेगु व पुजा जुइगु समाजय् आः हिलासूया आवश्यकता दु । नेपाः वास्तवय् हे बुद्ध धर्म प्रचारया नं अग्रणी जुइगु खःसा बौद्ध ग्रन्थया अध्ययन आवश्यक दु । बौद्ध आचरणया नामय् शील, प्रार्थना, बुद्ध पुजाया परम्परां जक बुद्ध शासन चीर स्थायी मजुइगु खँय् सकल बौद्ध अनुयायीतय्सं वाःचायेकेमाःगु दु ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.