fbpx

ताेखा बिस्का जात्राया थःगु हे माैलिकता

सुविन्द्र श्रेष्ठ

ने सं ११३९ चाैलाथ्वः अष्टमी

विक्रम संवतया न्हूगु दँया आगमनलिसें पौराणिक, धार्मिक साँस्कृतिक, ऐतिहासिक एवं प्रचीन नगरी तोखाय् बिस्काः नखः न्ह्याइ । तोखाया धार्मिक तिर्थस्थल सपनतिर्थ मेलाया लिसें प्यन्हू तक तसकं न्हयाइपुक बिस्काः नखः तोखावासीपिन्स हना वयाच्वंगु दु । तोखाया विशेष पर्व कथं थ्व नखः यात कायेगु याः ।मौलिक व परम्परागत बाजागाजाया लिसें भाइचारा व सदभाव व सभ्यकथं तसकं न्ह्याइपुक तोखा नगरी छगुलिं संगीतमय जुइक थ्व नखः हनेगु याइ । थ्व जात्रायात तोखावासीया एकताया प्रतीक कथं नं कायेछिं । तोखाया बिस्काः नखःयात येँया बिस्काः नखः कथं नं कायेगु याः । यद्यपि माक्वः प्रचार प्रसारया कमिं यानाः जनमानसय् थ्व जात्रा वा नखःया प्रचार व प्रसिद्धि गुलि जुइमाःगु खः उलि जुया च्वंगु खनेमदु ।

थःगु बिस्कं मौलिकता कयेच्याना नं नेवाः बस्ती तोखा व तोखाया नखःचखःयात तोखावासीया न्ह्यःने हे नं म्हसिका बिइमाःगु थौंया खायुगु सत्ययात आत्मसात यानाः छुं दँ न्ह्यःनिसें थनया स्थानीयवासीपिनि जागरुकता व उत्साहं यानाः आः सशक्त रुपं पलाः न्ह्याकाच्वंगुयात धाःसा च्वछाये बहः जु । न्हापालिपा स्वयां व हे प्रयासया लिच्वं तोखाया जात्रापात्रा स्वयेत थी थी थासं जात्राप्रेमीत वयेगु यानाहःगु बांलागु खँ खत ।

सपनतिर्थ मेलाया शुरुवात व किंवदन्ती

किंवदन्ती कथं सत्य युगय् छम्ह राजा सत्यवन्तया न्ह्यम्ह म्ह्याय् दुगु जुयाच्वन । खुम्ह म्ह्याय्यात बांलागु कुलय् राजकुमारपिं नाप इहिपा याना बिल तर छम्ह म्ह्याय् सत्यकेशरीयात गरीब व असहाय्या लिसें अपांग व महारोगी नाप इहिपा याना ब्यूगु जुयाच्वन । खुम्ह म्ह्याय्यात माक्व क्वसः नं बिल तर सत्यकेशरीयात अज्यागु छुं मबिउगु जुयाच्वन ।

किपा रेखा शाक्य

अय्नं मां बौया अज्यागु ज्यायात छुं कुं मखिसें थःगु मिसा धर्म पूवंकाः मां अबुया बचनयात शिरोपर यानाः थः व हे महारोगी भाःत नापं जीवन ह्वना च्वन । छन्हु नयेत्वनेत तकं छु याये गथे याये जुयाः फ्वं वनेगु झ्वलय् श्री सपनतिर्थ देगःया न्हयःने सिद्धपूखुया पाटीइ थ्यन । अपांगम्ह भाःतयात अन हे तयाः थः बस्ती दुने फ्वं वन ।

व हे इलय् सिद्धपुखुलिइ सा जः वःपिं जवाःपिन्सं कीचात लाना हयाः ल्हाः तुतिइ लिकया व हे पुखुलिइ वांछ्वइगु अले व कीचात न्हापा गथे खः अथे हे ल्हाः तुइि तकं दुम्ह सवल जुया ब्वया वनिगु खन । थ्व स्वयाच्वम्ह उम्ह अपांगम्ह सत्यकेशरीया भाःत नं थःगु अशक्त म्हगःयात पुखुलिइ थुनेवं तन्दुरुस्त जुइगु जकं खःला धकाः बिचाः यात ।

ताः ई तक मनय् लूगु अन्तरद्वन्द धुंकाः व हे साः जःवापिन्त थःत नं पुखुलिइ तक यंकाः बिइत इनाप यात । तर इमिसं वयागु खँय् वास्ता मयाः । मफू मफू थःहे ग्वतुलाः पुखुलिइ कुहाँ वन । धात्थें तसकं अजू चायाकथं उम्ह मनूया महारोगी ल्वय्या लिसें सवलांग जुया खुसिं थहाँ वल । थ्व खनाः सा जःवापिंन्सं हल्लाखल्ला यात सकलें मनूत म्वः म्वः वया स्वः वल ।

उगु हे इलय् कलाःम्ह सत्यकेशरी नं थ्यंक वल । थः भाःतयात मालेगु कुतः जुल तर पलख न्ह्यः असहाय् अपांगम्ह भाःत निरोगी जुया सवलांग जुगुलिं म्हसिके मफुत । लिपा भाःतम्ह हे कलाःयात जि हे छिमि भाःत खः धकाः धासेंलिं मेपिन्सं नं अन जुगु फुक्कं खँ कनेवं कलाम्ह पत्या यात ।

सकलें थज्यागु सिद्धं जाःगु पुखूया महिमा खनाः लय्ताल । थ्व हे खँ बय्बय् जुयाः सपनतिर्थया महिमा अप्वःया वन । उकिया हे लिच्वः कथं थौं तक नं अन थाय्थासं मनूत वयाः म्वः ल्हुइगु याः । अथेहे मस्तय्त नं अनं मां अबुपिन्सं बुया हयाः लखय् थुनीगु दृश्य् थौं तक नं झीसँ खंका च्वनागगु दु । थथे उम्ह महारोगी जुम्ह सत्यकेशरीया भाःतया ल्वय् क्वलागु न्हि हे खाइसंल्हु कुन्हु खः । उकिं हे थ्व न्हि कुन्हु थौं तक नं उगु सपनतिर्थय् मेला जुयाच्वंगु खः ।

किपा रेखा शाक्य

बिस्काः नखः हनेगु न्हि

बैशाख १ गते निसें विधिवत रुपं तोखाय् बिस्काः नखः शुरु जुइ । १ गते निसें ४ गते तक मौलिक परम्पराकथं तोखाया लकस पूर्णरुपं संगीतमय् जुइ । १ गते हे ऐतिहासिक धार्मिक तिर्थस्थल सपनतिर्थय् च्वम्ह सपनविनायक देगलय् व सिद्धपुखुलिइ तःधंगु मेला जुइ ।थथे मेला यायेत आपालं तयारी नं यायेमाः । दकलय् न्हापां सपनतिर्थय् च्वंगु पुखूया लः कुनेगु याइ । थ्व मेला जुइगु न्हिसिबें प्यन्हु न्ह्यः याइगु खः । थथे पुखुलिइ लः जायेकेत यायेगु तयारीयात बहः पनेगु धाइ । बहः पने ज्या क्वचाये धुंकाः अन सुनानं थिइ मज्यू धाइ । अन झंगःपंछि त वया पुखुलिइ वनि धकाः पाः तकं च्वनेगु याइ । थथे पुखू सुचुकुचु ज्याये गुहाली याःपिन्त द्यः खलपाखें छुस्यामुस्या नं नकी ।

अथेहे चैत्रया दकलय् लिपांगु न्हि कुन्हु बहनी सपनविनायक गणेद्यः व चण्डेश्वरी भगवतीयात खतय् विराजमान याकाः बाजागाजाया लिसें मुस्याप्वाः च्याकाः नापं निम्ह द्यःयात नगर चाःहिकाः सपनविनायक गणेद्यःयात सपनतिर्थय् अले चण्डेश्वरी भगवतीयात चण्डेश्वरी प्रांगणय् हे यंकाः खः दिकातइ । सकलें अन हे द्यःयाथाय् चा च्वना देवदेवीया आराधना यानाच्वनी ।

अथेहे चान्हय् मसानकाली द्यःछेँय्पाखें नवदुर्गाया मूर्तियात जाली खतय् तयाः तोखाया मू मू चोकय् चाःहिकाः नगर परिक्रमा लिपा देगःया पूर्वपाखेया ज्यापू मसानघाटय् खः दिका मूर्तियात देगः दुने विराजमान याइ । गणेश, कोथु गणेश, महाद्यः, सरस्वतीया मूर्तियात नं थःथःगु देगःया प्रांगणय् तया बांलाकेगु याइ ।

अथेहे सनिलय् तपलाछी च्वंम्ह लिंगेश्वर महाद्यःया प्रतीकय् च्वंम्ह यसिँलय् हलपटा-(विश्वध्वज) ब्वयेकेगु याइ । अले जात्रा शुरु जुइ ।
बैशाखया १ गते न्हूगु विक्रम संवतया न्हापांगु न्हि कथं सपनतिर्थय् मेला शुरु जुइ । सपनतिर्थय् च्वंगु सिद्धपुखुलिइ मेला स्ववइपिंया लिसें म्वःल्हुइपिं नं वयेगु शुरु जुइ ।थ्वकुन्हु हे न्हिनय् भख्यलय् च्वंम्ह पिगंद्यः (मसानकाली द्यः) थाय् विशेष महायज्ञ याइ । आजाजु पाखें देवीयात बँय् सइगु १०८ ताजिया अन्न, बुवः, म्वाःपिं छज्वः बखुं, छज्वः सर्प व हाकुम्ह दुगुयात ह्वानाह्वाना च्यागु मिइ होमया विधिकथं क्वफाइसें पुजा याइ । थ्व पुजा न्हिनसिया २ बजे शुरु जुइ ।

उखे न्हिच्छि सपनतिर्थय् तयातःगु सपनविनायक गणेद्यःयात सनिलय् खतय् तयाः हाकनं नगरय् हइ । नासल पाचाय् च्वंगु पाटी छघौ तक पुजा फयेगु नितिं तयाः फल्चा गुथिपाखें समयबजि इनेगु ज्या याइ । अले हाकनं खःयात नगर परिक्रमा याकाः चण्डेश्वरी भगवतीया प्रांगणय् यंकाः निगुलिं खः यात अन हे थ्यंकेगु तालमेल मिलेयाइ ।

चण्डेश्वरी परिसरय् चण्डेश्वरी देवीयात मह्रःजा नके धुंकाः खःयात हाकनं नाय् बाजागाजाया लिसें नगर परिक्रमा याकी । थथे नगर परिक्रमा याकिगु इलय् निम्ह द्यः खः नापनापं हे दइ । सनिलय् चण्डेश्वरी देवीया खःयात थलाग त्वालय् व सपनविनायकयात यलाग त्वालय् यंकाः व दिनया जात्रा समापन जुइ । थबलय् नं चच्छि अन भजनकृतनया ज्या जुइ ।

किपा रेखा शाक्य

बैशाख २ गते सुथय् ७ बजेनिसें हे मूल खलःया न्याम्ह मध्येय् स्वम्हसिगु छेँय् पाखें थ्वँ म्हयेगु यानाः भैलद्यः रुपी सिजःया तग्वःगु टेपय् तयाः तोखा चाःहिका मसानकाली द्यःयाथाय् थ्यनेवं अन नं मह्रःजा नकी ।बिस्काः जात्राया शुरुवात कथं सपनविनायक व चण्डेश्वरी भगवतीया खःयात न्ह्यःने न्ह्याकेवं देवी मध्ये मू द्यः कथं नालातःम्ह नवदुर्गा मसानकालीया खःनं ल्यू ल्यू न्ह्याकी । बाजागाजाया लिसं सिन्दुर जात्राया नितिं भक्तजनपिनिगु लस्कर मुनेगु याइ सकसिनं सिन्दुर जात्राया नितिं अबिर, ताय् सुकुन्दा व पुजाया हलंज्वलं ज्वना सिन्दर जात्राय् सहभागी जुइ । बाजागाजाया लिसें सुथय् खःयात नगर परिक्रमा याकी ।

मसानकालीया खःयात भुतख्यलय् यंकाः दिका तइ । कोथु गणेशया पुजा धुंकाः मसानकाली नवदुर्गा देवीया पुजा यायेत पुजारी नं वइ अले पाटीया गुथियारपिं पाखें विशेष पुजा याना भ्याःचा बलि बियाः समयबजि इनी । नापनापं कोथु गणेश व मसानकालीया खःयात हाकनं तोखा नगरी चाःहिकाः हासल त्वालय् विशेष पुजा फइ ।

थ्व नापनापं हे मसानकाली व कोथु गणेशया खःयात थलाग त्वालय् दिकातइ । गणेद्यःया खः नं मह्रःजा नकाः नगर परिक्रमा लिपा थलाग त्वालय् हयाः दिकी । अथेहे महाद्यः व सरस्वतीया खः नं नगर परिक्रमा मयासें थलाग त्वालय् हयाः दिके हइ । खः थलाग त्वालय् दिकेगु क्रम न्हिनय् तक करीब क्वचाइ ।

सिन्दुर जात्रा

न्हिनय् सिन्दुर जात्राया दक्वं खलः पुचः गुथि तथा संघसंस्थां थःथःगु बाजागाजाया लिसें सिन्दुर जात्राया नितिं सकतां ज्वलं ज्वना झ्वः छुइ । ३ बजे पाखे सरकारी पुजा लिसें खःयात नगर परिक्रमा याइ ।सरकारी पुजाय् तोखाया जीवित देवी गणेश व कुमारीं दक्वं खःयात चाहुले धुनेवं खःयात ल्हवनाः झ्वलिकं खः तयाः भब्य रुपं सिन्दर जात्रा याइ । सनिलय् दक्वं खःयात थनेलाछी ह्याउँगु स्यउचां बँ थिला तथाय् दिके हइ । थ्व २,३ व ४ गतेया सिन्दरु जात्राया झ्वलय् तोखाय् दुगु सकतां मौलिक बाजागाजाया सहभागिता दइ ।

किपा रेखा शाक्य

सनिलया जात्रा व याँ प्याखं
बहनी अथेहे ९ बजेपाखे दाफा खलः व भजन खलः सकलें न्ह्यगु खःया न्ह्यःने च्वना भजनमण्डलीपिन्स भजनकृतन याइ । अथेहे मत्च्या जात्राया नितिं गुथिया पुचः व स्थानीयवासीपिं भेला जुइ ।

थ्व दिन कुन्हु इन्द्रायणी दाफा खलः याँ प्याखं मौलिक लोक नृत्य क्यनेया नितिं यलाग त्वालय् नाथेश्वरी देगलय् पुजाआजा यानाः थनेलाछी दबलीइ बहनी ९ बजे पाखे बैधिक याँ प्याखं क्यनी । थ्व याँ प्याखंयात विशुद्ध तोखाया मौलिक म्येमाः हना प्याखं कथं कायेगु याः ।

किपाः गुहालि न्युज अफ ताेखा

याँ प्याखं, माकः प्याखं, मयुर प्याखं, नाग प्याखं लगायत विविध बैधिक प्याखंत क्यनेगु याइ । थ्व प्याखं हुइकिगु इलय् बाजाया ताल व लय्या आधारय् प्याखं हुलेगु याइगु खः । थ्व प्याखं मुक्कं मनोरञ्जनात्मक जक मखसें सन्देशमुलक, रोमान्चक व आनन्दमय् खयानं थ्व प्याखं हुलेगु तसकं थाकुगु विषय खः धाइ ।

किपाः गुहालि न्युज अफ ताेखा

बैशाख ३ गते

थ्व न्हि कुन्हु बिस्काः नखःया विशेष न्हि कथं कायेगु याना तःगु दु । थ्व न्हि कुन्हु नारायण पुखुलिइ खःयात म्वः ल्हुकिगु याइ । सुथय् ७ बजेपाखे थनेलाछीइ खःयात ल्ह्वनाः हासल त्वालय् तयेहइ । उखे यसिँ खलःपिं सकलें मुनाः हलपटालय् च्वंगु विशेष तिसा लिकायेगु ज्या याइ । नाय्खिँ बाजाया लिसें चण्डेश्वरीया बिशेष जात्रा क्वचाःइ ।न्हिनय् १२ बजे पाखे दक्वं द्यः खः छथाय् हे तये हइ । अले न्हिनसिया ३ बजे पाखे सिन्दुजात्रा व बाजागाजाया लिसें न्यागू खःयात झ्वलिक तयाः नारायण पुखुलिइ म्वःल्हुका मसानकाली मन्दिरया परिसरय् चाःहिकाः हाकनं पुखूया लँपु जुया नगर परिक्रमा यायेगु झ्वलय् मसानकाली व कोथु गणेशं लँ पनेगु याइ गुकिइ मेम्ह गणेद्यःया नं साथ दइ ।

किपा रेखा शाक्य

चण्डेश्वरी व सपनविनायक द्यः खलःपिं छगू पुचः जुइसा मसानकाली, कोथु गणेश व गणेश मेगु पुचः कथं विभाजन जुइ । थथे लँपु पनेगु ज्या कोनेलाछी नं जुइ । थथे न्यागू खःयात पुखुलिइ म्वःल्हुकेगु धइगु द्यःया तिसा मालेगुया प्रतीक खः धकाः धायेगु जनविश्वास दु ।
सनिलय् द्यःखः दक्वं कोनेलाछी दिकेगु याइ । बहनी हाकनं मत्या जात्राया लिसें याँ प्याखं क्यनेगु याइ ।

किपा रेखा शाक्य

बैशाख ४ गते लिपांगु न्हि

सुथनिसें खः दक्वं दे चाःहिकालि गःछेँ त्वालय् दिके हइ । मसानकाली द्यः धाःसा थःगु खलः पुचःया छेँ छेँ वनाः बाली म्ह वनी । न्हिनय् २ बजे तक दुने सकतां ज्या क्वचायेका मसाकाली या खःयात दिकेगु याइ । सनिलय् ४।३० पाखे जात्राया तयारीया नितिं सरकारी पुजा यानाः द्यः खः न्ह्याकी । दक्वः खःया बस लाया हे यंकेगु व्यवस्था याइ ।

किपा रेखा शाक्य

कोनेलाछी थ्यंका विधिवित समापन यानाः खःयात हाकनं थनेलाछीं हया यसिँयात नियम पूर्वक चाहुली । अन लिपा द्यः खः कायेत थःथःगु बाजागाजा ज्वना द्यः का वइ । थथे द्यः काः वयेगु इलय् सुकुन्दा न्ह्यःने तयाः सकलें द्यः पिन्त विधिवत पुजायात थःथःगु थासय् विराजमान याक यंकी । थ्व इलय् उखे वंसा सिमाया ह्वांगले थुखे वंसा सिमाया ह्वांगले धकाः विशेष पर्व म्ये हालेगु चलन दु ।

बैशाख ५ गते लिसपुजा

जात्रा समापन जूगु संकेत कथं पाहाँचह्रे बले थंगु थनेलाछी च्वंगु यसिँ क्वथली । अले विधिवत रुपं थुगु दँया जात्रा क्वचाःगु कथं गुभाय् द्यः (बज्रयोगिनी) याथाय् सिन्दुर जात्राया इलय् सहभागी दक्वं खलः,पुचः गुथि, संघसंस्थापिं वनाः पुजा यानाः भ्वय् नयाः तोखा नगर परिक्रमा याइ ।

भाय् हिउम्ह रेखा शाक्य

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *