ताेखाय् गुकथं हनी गथांमुगः ? – छगू चर्चा

११३८ दिल्ला गाः त्रयाेदशी

रेखा शाक्य

थाैं देय् न्यंकं गथांमुगः नखः कथं हनाच्वंगु दु । त्वालं त्वाःया छ्वासय् वाय् दुवातय् गनं मिसाम्ह गनं मिजंम्हसिगु प्रतीक कथं गथांमुगःयात थना तःगु दइ ।  लुमके बहः जू । झीगु नखःचखः झी नेवाःतसें थाय् र्इ ब्यः स्वयाः न्ह्याकावया च्वंगु दु । खः, गनं गनं थ्वहे नखःचखः हनेगुलि छुं भचा बिस्कं कथंया हनेगु नं याः । येँया स्वया यलय् पाः , यलय् स्वया ख्वपय् पाः । थाैं  टाेखाया हे गथां मुगः हनेगु पहः यात कयाः चर्चा यायेत्यना ।

तु यक्वः सइगु थाये जुया तुख्यः धकाः प्रचार प्रसार जुयाच्वगु थाय् थाैकन्हे झीसँ टाेखा धकाः म्हसिका वयाच्वना । व हे तुया रसयात लिकया चाकु दयेकीगु खः ।

स्वनिगःया लिक्क लाःगु चाकुया नितिं तसकं बयबय जुयाच्वंगु टाेखा । सांस्कृतिक भाैगालिक व सामाजिक रुपं नं नां दंगु थाय् खः । गन नेवाः बस्ती दइ अन नेवाः भाय् कला संस्कृति व संस्कार नं ल्यनाच्वनीगु स्वभाविक खत ।

किपाः रेखा शाक्य

” गथांमुगलं ग्वःया हइ, सिथि नखतं सिधःया वनी “ धइगु जनधारणा झीगु नेवाः समाजय् नखःयात कयाः धाय्गु प्रचलन अझं ल्यंदनी । ताेखाया मेगु प्रसँगयात पलख थाति तया थन मात्र ताेखाया गथांमुगःयात जक न्ह्यथने त्यना । टाेखाया नेवाःतसें थःगु भाय् कला व संस्कारयात म्वाकातये भनं थी थी नखःचखः हनेगु झ्वलय् गथांमुगः नखः नं व हे परम्परा कथ हनाः वयाच्वंगु दु ।

ताेखाय् ह्वगं जात्रा धकाः सिथि नखःया प्यन्हु न्ह्यः न्यायेकी । अबले तलेजुं बूगु जा गुकि सिदा तया हाम्वः इमू तया मचाबुइबले थे सिसापालु क्य‍नाः थाय्थाय् वना ह्वलाः भुतप्रेत पिशाचयात मशान मशानय् वना जा ह्वला छेँ छेँ दुतकायेगु याइ । अले लिउने छ्वाली ह्वला “छ्वाली मब्यू पाय (पाताल) भाै” (भवचा) अथवा स्वर्ग “छ्वाली मब्यू पाय भाै ” ” ब्यूसा पाय भाै मब्यूसा पाय भाै” धकाः नारा हे घंके याना थालखुया लाछी यःसिं धंकेगु थासंनिसे सकलें युवात चाहिलेगु याइ ।

किपाः रेखा शाक्य

अले तलेजुया न्ह्यःने क्वाथे दक्व च्यानाच्वगु छ्वाली वां छ्वयाः दाह संस्कार याना वइ । असारया महिनाय् झीगु छेँ खिचा छम्ह तक हे च्वनी मखु सकले बुँ ज्या यायेत बुँइ वनी ।अबले ह्वगं जात्रां दुतकापिं भुतप्रेतयात छेँ तया वनेगु न धाइ । अले व हे भुतप्रेतयात गथांमुगःया दिनस छेँ न पितिना छ्वयेत छ्वाली च्याका छेँ कुँ थना, छेँया प्यकुनय् च्वंगु चा ईँचां क्वाना लिकया कुल्चाय् तया फकँ, न्हाय्कं,च्वाकं,बकं, फसिहः, धुस्वाँ, धसिकथिचा, मन्झाय् घाँय्, छ्यंतग्वः घाँय्, भुइस्वाँ व साैखिया लिसे पुजा तया सुकुन्दा च्याका छप्वाः पिखालुखिइ कुमारी क्षत्रपालय् हया तइसा मेगु च्यागु छ्वाली थालखुइ हया दाह सस्कार याना च्याकेहइ ।

किपाः रेखा शाक्य

थथे थ्व थालखु थाय् पाय्क परेजूपिं धकाः इलाग त्वाः, इकलाग त्वाः, पिथित्वाः पिन्स ताहा ल्वँ तक तयेहइ । मेपिनि हानं मेगु हे थासय् थुकथं हे याना तये यंकीगु चलन दु  । उबले हे सकसिन इँचाय् अजः फया “खुँया मिखा काँ जुइमा, जिगु मिखा त्यलायेमा, बोक्सिया मिखा काँ जुइमा, जिगु मिखा त्यलायेमा ” धा धां अजः थःगु मिखाय् उली । अन्तय् थःथःगु मू लुखाय् स्वकीं दूगु प्या नकी‌ं तायाः छेँय् थहाँ वनी ।  थ्व तोखाया छगू बिस्कं म्हसिका बिइगु प्रचलन खः ।

किपाः रेखा शाक्य

गथांमुगः नं थन छ्वाली व सु या दयेकीगु प्रचलन दु । सुया घण्टाकर्णया प्रतिमा दयेकी । अले मनू सी बलय् दाह संस्कारयाइपिं गुठीयारत गथे की कुश्ले समाजय् दबू गु, यत गू, झ्याले गु दु उकि मध्ये न यत गु गुथिया कुश्ले समाजं छ्वाली प्वाः च्याकाः लाय्कुया दबली घण्टाकर्णया प्रतिमा दयेकूगुली मि तये धुनेवं साला यंकी  ।

किपाः रेखा शाक्य

अले कुनखे व थनखे निगू त्वाःयात बिभाजन याना तःगु कथ‍ं लायकुलि साला कुनखे तक थ्यंकाबिइ थथे यंके बले न ” कुनखे पिन्त पाय भाै” ” थनखे पिन्त पाय भाै” धाधां साला यंकी । कुनखे च्वंपिन्स लाका कयाः यंके धुकाः अले हान थनखे च्वंपिन्स लाका कयाः पारी गथाम्वः गय् धाःगु थासय् यंका संस्कार यानाथकी ।

किपाः रेखा शाक्य

घण्टाकर्ण दयेकेगुली न थी थी जातियापिं ।

तलेजु भवानी दुथ्यापि १२ गु वाराहीपिं दुथ्याना दयेकेमाःगु चलन । न्ह्यःने च्वनिपिं ज्यापु लिउने च्वनिपिं श्रेष्ठपि । दकलय् न्हापां बाराही जातिं सु बिइ अले मेगु जातिं छ्वाली बिइ । छ्वाली म्ह वनिपि खड्गजातीयापिं । सु व छ्वाली म्हया हयाः लाछीया नाराद्यःया थाय् तइ । सपन तीर्थय् लुँ ज्वारी व वहः ज्वारी धकाः छायेगु चलन दुगुलिं व हे कथं ‌ घण्टाकर्णयात न‌ छ्वालीया नेकूयात वहः या व सु या नेकूयात लुँया नेकू कथं नाला प्रतीकात्मक रुपं नाला छाइगु चलन दु । कपाली जातिं खिपः नीलेगु , ख्वाःपाः दयेकेगु , सु प्वः चिइगु अले तयारी जुइधुंका लाछीया हे दबुलिइ तक तयेयंकी । अन लिपा गुथि छेँय् न मिसाम्हं छ्वाली छप्वाः च्याका मी तयाबिइ ।

One thought on “ताेखाय् गुकथं हनी गथांमुगः ? – छगू चर्चा

  • August 11, 2018 at 9:28 pm
    Permalink

    Ati he sandarbhik gathanmuga chaharebare Rekhaji ya chosu yat ji du nugalnise bhintuna dechhanschona. Thathe jhigu sanskrti yat mwaka tayeta yoko he tewa biyegule sada sada thagu kut daya choni dhaiguna yoko bharosa kaya chona.

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.