ताेखाय् गुकथं हनी गथांमुगः ? – छगू चर्चा

११३८ दिल्ला गाः त्रयाेदशी

रेखा शाक्य

थाैं देय् न्यंकं गथांमुगः नखः कथं हनाच्वंगु दु । त्वालं त्वाःया छ्वासय् वाय् दुवातय् गनं मिसाम्ह गनं मिजंम्हसिगु प्रतीक कथं गथांमुगःयात थना तःगु दइ ।  लुमके बहः जू । झीगु नखःचखः झी नेवाःतसें थाय् र्इ ब्यः स्वयाः न्ह्याकावया च्वंगु दु । खः, गनं गनं थ्वहे नखःचखः हनेगुलि छुं भचा बिस्कं कथंया हनेगु नं याः । येँया स्वया यलय् पाः , यलय् स्वया ख्वपय् पाः । थाैं  टाेखाया हे गथां मुगः हनेगु पहः यात कयाः चर्चा यायेत्यना ।

तु यक्वः सइगु थाये जुया तुख्यः धकाः प्रचार प्रसार जुयाच्वगु थाय् थाैकन्हे झीसँ टाेखा धकाः म्हसिका वयाच्वना । व हे तुया रसयात लिकया चाकु दयेकीगु खः ।

स्वनिगःया लिक्क लाःगु चाकुया नितिं तसकं बयबय जुयाच्वंगु टाेखा । सांस्कृतिक भाैगालिक व सामाजिक रुपं नं नां दंगु थाय् खः । गन नेवाः बस्ती दइ अन नेवाः भाय् कला संस्कृति व संस्कार नं ल्यनाच्वनीगु स्वभाविक खत ।

किपाः रेखा शाक्य

” गथांमुगलं ग्वःया हइ, सिथि नखतं सिधःया वनी “ धइगु जनधारणा झीगु नेवाः समाजय् नखःयात कयाः धाय्गु प्रचलन अझं ल्यंदनी । ताेखाया मेगु प्रसँगयात पलख थाति तया थन मात्र ताेखाया गथांमुगःयात जक न्ह्यथने त्यना । टाेखाया नेवाःतसें थःगु भाय् कला व संस्कारयात म्वाकातये भनं थी थी नखःचखः हनेगु झ्वलय् गथांमुगः नखः नं व हे परम्परा कथ हनाः वयाच्वंगु दु ।

ताेखाय् ह्वगं जात्रा धकाः सिथि नखःया प्यन्हु न्ह्यः न्यायेकी । अबले तलेजुं बूगु जा गुकि सिदा तया हाम्वः इमू तया मचाबुइबले थे सिसापालु क्य‍नाः थाय्थाय् वना ह्वलाः भुतप्रेत पिशाचयात मशान मशानय् वना जा ह्वला छेँ छेँ दुतकायेगु याइ । अले लिउने छ्वाली ह्वला “छ्वाली मब्यू पाय (पाताल) भाै” (भवचा) अथवा स्वर्ग “छ्वाली मब्यू पाय भाै ” ” ब्यूसा पाय भाै मब्यूसा पाय भाै” धकाः नारा हे घंके याना थालखुया लाछी यःसिं धंकेगु थासंनिसे सकलें युवात चाहिलेगु याइ ।

किपाः रेखा शाक्य

अले तलेजुया न्ह्यःने क्वाथे दक्व च्यानाच्वगु छ्वाली वां छ्वयाः दाह संस्कार याना वइ । असारया महिनाय् झीगु छेँ खिचा छम्ह तक हे च्वनी मखु सकले बुँ ज्या यायेत बुँइ वनी ।अबले ह्वगं जात्रां दुतकापिं भुतप्रेतयात छेँ तया वनेगु न धाइ । अले व हे भुतप्रेतयात गथांमुगःया दिनस छेँ न पितिना छ्वयेत छ्वाली च्याका छेँ कुँ थना, छेँया प्यकुनय् च्वंगु चा ईँचां क्वाना लिकया कुल्चाय् तया फकँ, न्हाय्कं,च्वाकं,बकं, फसिहः, धुस्वाँ, धसिकथिचा, मन्झाय् घाँय्, छ्यंतग्वः घाँय्, भुइस्वाँ व साैखिया लिसे पुजा तया सुकुन्दा च्याका छप्वाः पिखालुखिइ कुमारी क्षत्रपालय् हया तइसा मेगु च्यागु छ्वाली थालखुइ हया दाह सस्कार याना च्याकेहइ ।

किपाः रेखा शाक्य

थथे थ्व थालखु थाय् पाय्क परेजूपिं धकाः इलाग त्वाः, इकलाग त्वाः, पिथित्वाः पिन्स ताहा ल्वँ तक तयेहइ । मेपिनि हानं मेगु हे थासय् थुकथं हे याना तये यंकीगु चलन दु  । उबले हे सकसिन इँचाय् अजः फया “खुँया मिखा काँ जुइमा, जिगु मिखा त्यलायेमा, बोक्सिया मिखा काँ जुइमा, जिगु मिखा त्यलायेमा ” धा धां अजः थःगु मिखाय् उली । अन्तय् थःथःगु मू लुखाय् स्वकीं दूगु प्या नकी‌ं तायाः छेँय् थहाँ वनी ।  थ्व तोखाया छगू बिस्कं म्हसिका बिइगु प्रचलन खः ।

किपाः रेखा शाक्य

गथांमुगः नं थन छ्वाली व सु या दयेकीगु प्रचलन दु । सुया घण्टाकर्णया प्रतिमा दयेकी । अले मनू सी बलय् दाह संस्कारयाइपिं गुठीयारत गथे की कुश्ले समाजय् दबू गु, यत गू, झ्याले गु दु उकि मध्ये न यत गु गुथिया कुश्ले समाजं छ्वाली प्वाः च्याकाः लाय्कुया दबली घण्टाकर्णया प्रतिमा दयेकूगुली मि तये धुनेवं साला यंकी  ।

किपाः रेखा शाक्य

अले कुनखे व थनखे निगू त्वाःयात बिभाजन याना तःगु कथ‍ं लायकुलि साला कुनखे तक थ्यंकाबिइ थथे यंके बले न ” कुनखे पिन्त पाय भाै” ” थनखे पिन्त पाय भाै” धाधां साला यंकी । कुनखे च्वंपिन्स लाका कयाः यंके धुकाः अले हान थनखे च्वंपिन्स लाका कयाः पारी गथाम्वः गय् धाःगु थासय् यंका संस्कार यानाथकी ।

किपाः रेखा शाक्य

घण्टाकर्ण दयेकेगुली न थी थी जातियापिं ।

तलेजु भवानी दुथ्यापि १२ गु वाराहीपिं दुथ्याना दयेकेमाःगु चलन । न्ह्यःने च्वनिपिं ज्यापु लिउने च्वनिपिं श्रेष्ठपि । दकलय् न्हापां बाराही जातिं सु बिइ अले मेगु जातिं छ्वाली बिइ । छ्वाली म्ह वनिपि खड्गजातीयापिं । सु व छ्वाली म्हया हयाः लाछीया नाराद्यःया थाय् तइ । सपन तीर्थय् लुँ ज्वारी व वहः ज्वारी धकाः छायेगु चलन दुगुलिं व हे कथं ‌ घण्टाकर्णयात न‌ छ्वालीया नेकूयात वहः या व सु या नेकूयात लुँया नेकू कथं नाला प्रतीकात्मक रुपं नाला छाइगु चलन दु । कपाली जातिं खिपः नीलेगु , ख्वाःपाः दयेकेगु , सु प्वः चिइगु अले तयारी जुइधुंका लाछीया हे दबुलिइ तक तयेयंकी । अन लिपा गुथि छेँय् न मिसाम्हं छ्वाली छप्वाः च्याका मी तयाबिइ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.