fbpx

टहरा, पार्किङ व फोहरया समस्या दुने इतुंबहाः

रेखा शाक्य

संस्कृति व सम्पदाया राजधानी येँया ऐतिहासिक बहाः इतुंबहाः । भ्याचाद्यः व न्यतया दुथुया लँपुइ लाःगु छगू हाकलं ताहकगु बहाः इतुंबहाः । किलाघःया लँपुं न्यत वनेगु झ्वलय् देपाखेर इतुंबहाः दुहाँवनेगु लँपु । सिथय् चिकिचाकुगु फल्चा छगू । गन सुथय् ग्वारामरिया लिसें आलुवः नं छुयाः मियाच्वनी । अन च्वनाः पलख पलाः दिकाः इतुंबहाःयात स्वयेगु खःसा स्वयेवं हे मिखाय् झ्वय्पिइगु कथं जस्ताया बारं खुनाः दयेका तःगु टहरा खनी । गुकिंयानाः स्वइपिन्त नुगः चसक्क स्याइगु स्वभाविक खः ।

अन भतिचा पलाः न्ह्याकेवं जवंखवं थः पुर्खाया नामय् थापना यानातःगु थ्यंमथ्यं १८ गः चिभाः द्यः बहाः दुने यानेप्याने खनी । थःगु पुर्खाया सम्पन्नताया बखान यासें दनातःगु छचाखेरं छेँया दथुइ नं छखानिखा सर्गःयात न्वतुइ अपुक दनातःगु न्हूगु छेँ । बहाःया दथुइ पिनं स्वयेबलय् हे खनेदइगु छगः तग्वःगु चैत्य । गुकियात तग्वः चिभाः धकाः धायेगु याः । थुकिं नं सिइदु थनया मनुत गुलि धर्मय् नुगः क्वसाःपिं धकाः । तःग्वःगु चैत्यया लिउने शाक्यतय्गु दिगु द्यः । निर्माणधीन अवस्थाय् । दिगु द्यःया लिक्कसं खापा मदुगु लुखा दु गनं पिहाँ वनकि देपापाखे चोखाछेँ गल्ली अले जवं वनकि यतखाय् थ्यनी ।

किपा रेखा शाक्य
किपा रेखा शाक्य

अथेला, न्हापान्हापा इतुंबहाः दुहाँ वनेवं टहरां लसकुस यायेगु मयाः । न त सुयां इतुंबहाः स्वयेबलय् मिखाय् झ्वय् पिइगु हे याः । तर वंगु २०७२ सालया भुखाचं ताण्डव नृत्य यानावनेवं आपालं पुलांगु देगः, पुलांगु काष्ठकला, सँझ्याःया लिसें देगःया त्वानासि व अन्य काष्ठकलाया बस्तुत संरक्षण यायेगु बांलागु बिचालं इतुंबहाःया खालिगु थासय् टहरा तयाः संरक्षण यायेगु धइगु प्रस्ताव वल, येँ महानगरपालिकाया सम्पदा विभागया उपनिर्देशक श्रीजु प्रधान पाखें । उगु प्रस्तावयात सम्पदा प्रेमी, स्थानीयवासी, किलाघःया स्टार क्लब अथेहे इतुंबहाः सुधार समितिया दुजःया सहलह कथं अन टहरा दयेकेया लिसें सामानत तयेगु ज्या जुल । उगु इलय् मात्र खुलाया नितिं थथे टहरा तयेगु धइगु खँ क्वजिउगु खः ।

२०७२ धुंकाः आः २०७६ थ्यन । तर व टहरा अनं तसमस मजुल । आः थौया लकसय् सम्पदायात व पुलांगु मौलिक झ्याः खापायालिसें अमूर्त सम्पदा बचय् यायेत दयेकातःगु टहरा स्वयम् धेचुला क्वदइगु अवस्थाय् थ्यने धुंकल । उकिंयाना न्हियान्हिथं उगु लँपुं जुइपिन्त व टहरा भवितब्यं दुना वल धाःसा घाःपाः मजुइ धाये फुगु अवस्था मदु । स्थानीयवासीपिन्सं नं टहरायात चीकेमाःगु वाः चायेका हयेधुंकल ।

वडाय् जनप्रतिनिधिपिन्तया लिसें महानगलपालिकाया सम्बन्धित थासय् तकं उगु टहरा चिइकेगु माःगु पौ थ्यंके धुंकुगु अवस्था खः । तर अझं थुकिं छुं मुर्त रुप काःगु मदुनि ।

किपा रेखा शाक्य

इतुंबहाःया समस्या केवल थौंकन्हे दथुइ लपंख्याः कथं थस्स पायाच्वंगु थ्व टहरा जक नं मखुत । आः जुजुं इतुंबहाः मचायेकं अघोषित रुपय् पार्किंग स्थलया नापं ल्यायेम्ह ल्यासेत नापलायेगु डेटिंग स्पट जुजुं वना च्वंगु दु । अथेला थज्यागु डेटिंग स्पटया रुपय् हनुमानध्वाखाया तग्वः गं लिक्कया बहाःया नापं श्रीघः नं प्रभावित जुया च्वंगु ला खः हे खत ।

 

शिक्षित व चेतनशील मनूतसें सम्पदा स्थलय् सवारी साधनत दिके मज्यु धइगु खँयात हजमोला नयाः तकं पचेयाःगु अवस्था । थौंकन्हेया लकसय् इतुंबहाः दुने न्हिनयनिसें सनिलय् तक च्वनाः स्वयेगु खःसा थ्यंमथ्यं ५० गः मोटरसाइकल पार्किंगयाना तःगु खंके फइ । व सवारी साधन बहाः दुनेयापिनि जक मखसें इतुंबहाः जःखः असं, वंघः, मखंयालिसें अन्य थासय् पसःदुपिनि व लँय् गनं वनेमाःपिनि सुरक्षित जुइगु कथं सवारी साधन पार्किंगया थाय् जुयाच्वंगु दु । थ्व हे लु स्वयाच्वने माःगु बाध्यता अनया स्थानीयवासीया दु ।

 

किपा रेखा शाक्य

तये मज्यू अले तयेके मज्यू धइगु ज्ञान दु तर अन धाइम्ह सु ? गनीम्ह सु ? । याकःचा वना धायेगु धइगु थामय् लाकमं प्यंकेगु बाहेक मेता मखु । सिइका, चायेका नं जिं जक छाय् धायेगु ? जिं धालकि जितः हे मिखाया धू दयेकी धइगु ग्याःचिकु भावनां यानाः स्थानीयवासीं यःसां मयःसां तुलुतुलु लातां पापा स्वये थें स्वयाच्वंगु दु । सकलें छप्पँ जुइमाः धइगु भावना मदुगु मखु दु, तर न्हयचिलाः न्हापां न्ह्यःने वइम्ह सु ? व हे जक खँय् अलमल जुयाच्वंगु खनेदु ।

थ्व बहाः थःगु थाय्या धरोहर खः थुकियात सदां यचुपिचु यानाः संरक्षण व संवर्द्धन यायेमाः धइगु नं थू अथे खयाः नं भाइचाराय् वयाच्वंगु ह्याकिं भावनां याना छप्पँ छधी जुया न्ह्यःने दं वयाच्वंगु अवस्था मदु ।

अथेहे मेगु समस्या धइगु अः इतुंबहाःया फोहरया व्यवस्थापनया समस्या नं कम मजू । द्यः ख्युं ख्युं धायेवं इतुंबहाः दुहाँ वनेगु व चोखाछेँ गल्ली पिहाँ वनेगु लँपुइ फोहरया डुंगुरं तकं छितः स्वयाः हिस्याना च्वनी । चेतनशील मनूया उपमा ज्वनाः नं थज्याःगु व्यवहार यानाच्वंपिं मनूतय् चेतना गनं लुकुंबिल धइगु न्ह्यसःचिं दना वइगु स्वभाविक खत ।

आः अन्तय् । थ्व स्वंगू समस्यायात छथासं तयाः स्वयेवं समस्या चिधंगु मखुत धइगु खँ यचुक सिइका काये अःपु । झीगु बहाः ननि, चुक झीसँ हे न्ह्यचिलाः यचुपिचु मयाःसा सुनां याइ ? याकः मखु सकलें मुनाः थ्व समस्यायात समाधानया लँपुइ यंकेमाःगु खः ।

इतुंबहाः थुगु अवस्था छाय् ? धइगु कौतुहलताया लिसः मालेगु झ्वलय् स्थानीयवासीया थःगु धापु दु । न्हापायापिं स्थानीयवासीपिं अन हे दूगु अवस्थाय् बहाःया संरक्षण व सुचुकुचु गुगु कथं दुगु खः व आः उकथं मदयावंगु स्वीकार यानादी । दाजुकिजाया अंशबन्दा अले परिवारय् दुजःपिं अप्वया वयेवं गुजुमुजु जुइक च्वनाच्वंपिं इतुंबहाःया दाजुकिजापिं थःगु पुलांगु छेँ मछिना थाय्थासय् च्वंनेगु प्रचलन जुयावन, वनाच्वन । गुलिसियां अथे वनेगु बाध्यता जुया बिल सा गुलिसियां याउँक च्वनेत मेगु थासय् बसाई सरे जुइगु रहर जुयाबिल ।

 

ल्यंदुपिं अन हे च्वना च्वन । गुकिं यानाः इतुंबहालय् नेवाःतय्गु बर्चस्वं गैह्र नेवाःया लिसें मधेसीपिन्स कोथा बालं कयाच्वनेगु याना हल । इमिगु नितिं सम्पदा छु ? यचुपिचु छु ? न्हिच्छि कोथां पिने तरकारीया लिसें ठेला पसः तल । बहनी दुहाँ वल । इतुंबहाः पिने किलाघःया लँपुइ तरकारी पसःत झ्वः झ्वः दु । अन वःगु फोहर नं व हे इतुंबहाः दुहाँ वनेथाय् तयेगु यानाहल ।

किपा रेखा शाक्य

नापनापं छम्हेसिनं तःगु खनेवं स्थानीयवासीपिन्सं नं बहनी जुलकी थःगु छेँया फोहर अन हे द्वंचिने हयेगु याना हल । उकिसन गुगु छेँय्या सिथय् फोहर वाना वनी । विडम्बना उगु छेँय् नं च्वनिपिं छेँ थुवाः सुं अन मदु । अले वांछ्वइपिन्त नं सोह्रय् सत्र जुयाबिल । नगरपालिकाया गाडीं ला फोहर न्हियान्हिथं काः वइगु व्यवस्था दु मखुला ? धइगु थ्व पंक्तिकारया न्ह्यसलय् धयादी — ” दु नि सा । सुथ ७ बजे ती गाडी वइ । अन द्वं चिना तःगु फोहर उठेयाना वनी ।”

वय्कःया खँ न्यने धुंकाः आः गथे यानाः थ्व इतुंबहाःयात यचुपिचु व संरक्षण यायेगु धकाः जिज्ञासा प्वंकेवं याकनं हे सि सि क्यामरा नं तयेगु व्यवस्था जुइत्यंगु धकाः कनादिल । अथेला थःपिन्सं नं खनिबलय् अथे फोहर वांमछ्वयेत इलय् ब्यलय् इनाप यानागु कनादी । तर न्ह्याबलें पिवाः नं च्वनेगु अवस्था मदुगु सत्यता प्वंकादिल ।

अथे हे मेम्ह स्थानीयवासीया धापू दु, “सकसिन स्यू इतुंबहाः कुरुप जुजुं वनाच्वंगु दु धकाः । तर सुनां खँ न्ह्यथन व मिखाया धू जुइगु अवस्थाय् चाहे जुया नं एकताया कमिं यानाः इतुंबहाःया सौन्दर्ययात थातं तयेमफयाच्वंगु दु । अव्यवस्थित रुपं तच्वया वनाच्वंगु सवारीसाधन पार्किंगया लिसें फोहर व्यवस्थित ढंगं निश्चित इलय् सुथय् नगरपालिकाया गाडी वइगु इलय् जक तयेहयेत इनाप नं यानागु खः तर बहनी जुलकी हे वांछ्वया तये धुंकी । अले यायेगु छु ?”

थ्वहे बारे २४ वडाया स्थानीय जनप्रतिनिधिया बिचाः कःघायेगु झ्वलय् ज्याकूया कर्मचारीं याकनं हे थ्व सकतां समस्यायात ज्यंकेया नितिं सिसि क्यामराया व्यवस्था यायेत्यनागु जानकारी बियादिल । अथेहे इतुंबहाः दुहाँवनेवं न्हासय् लुफिं हाइकथं थस्सपाया च्वंगु टहरा नं याकनं हे न्ह्योखा स्कूलया प्रांगणय् यंकेगु कुतः जुयाच्वंगु धकाः छगू ज्याझ्वलय् नापलायेगु झ्वलय् मय्जु श्रीजु प्रधानं थ्व पंक्तिकारयात धयादीगु खः । वातावरण व सम्पदाया संरक्षण यायेमाः धइगु खँया पक्षधर मय्जुया लिसें सकल इतुंबहाःया स्थानीय जनप्रतिनिधि, संघ संस्था व किलाघःया क्लबपाखें याकनं हे थुगु ज्याये सकरात्मक पलाः छिइ धइगु भलसा स्थानीयवासीं आशाकुति जुया पियाच्वंगु दु ।

इतुंबहाः सम्पदाया ल्याखं स्वयेगु खःसा नं थुकिया महत्व तसकं तःजि । ससुननि, ताराद्यः ननि, केशचन्द्र आजुया बहाः, बाकुननि । अनं लिपा हाकनं थ्व बहाः व ननिया लिउने ताहकगु ताहाननि गन राजमतिया छेँ दु । इतुंबहालय् न्हय्गः तुं दु धाइ । (गुलिं छेँय् दुने ल्हाये धुंकुगु अवस्था नं दु ।)

थुकथं ऐतिहासिक रुपं बय्बय् जुगु बहाःयात स्वयेत न्हियान्हिथं स्वदेशीया लिसें विदेशी पर्यटकतय्गु आगमन जुयाच्वंगु दु । अमिसं थ्व बहाःया फोहर व अव्यवस्थित सवारी साधनया पार्किंग स्वयेत पक्कां नं ध्यबा पुला वःगु खइमखु । झीगु बहाःया ऐतिहासिक धरोहर झीगु रहनसहन व मौलिकपन स्वयेत वःपिं खः । हानं अमिगु लागि जक हे नं झीसँ झीगु सम्पदा व थाय्वाय्यात यचुपिचु यायेमाः धायेत्यनागु पक्कां मखु । मात्र थुलि खँ खः कि झीगु धइगु झीगु खः थुकियात संरक्षण, संवर्द्धन यायेगु भाला नं झीगु हे खः ।

स्वनिगःया थी थी बहाः बहिलय् नं तसकं नां जाःगु बहाः कथं इतुंबहाःयात कायेगु याः । तर इतुंबहाःया सौन्दर्य थौंकन्हे म्हो जुया वनाच्वंगु दु । सम्पदाप्रेमीयालिसें त्वाः बहाः व जनप्रतिनिध अले स्थानीयवासीयानितिं थुगु बहाःयात व्यवस्थित यायेगु थौंकन्हेया अवस्थाय् चुनौती पूर्ण जुयाच्वंगु दु ।

थःगु छेँ सफा जुइवं गाः धइगु भावनायात कयच्यानाः छेँय्या फोहर पिने वायेवं व हे फोहर लाकांया माध्यमं हाकनं थःगु छेँय् थ्यनी धइगु बिचाः तक लिफः तुलाः यायेमफुगु खनेदत ।

मनू स्वभावं हे चेतनशील प्राणी । द्यवं अन्य प्राणीयात सिबें चेतना बियाः याये ज्यू मज्यूया गाक्कं ज्ञानया हकदार व भागीदार यानाःपिं झी मनूत । तर ज्ञानयात थःगु न्ह्यपुइ न्हय्बः तालं ग्वया तयेवं उकिया ताःचा खतं नइगु ला स्वभाविक हे जुल ।

ज्यू, मज्यू या गाक्कं ज्ञान दुपिं मानवजात तर अथे खयानं व ज्ञानयात खःगु लँपुइ यंके मफइच्वंगु दु विविध कारणं । जनप्रतिनिधियालिसें स्थानीयवासी स्वयमं नं सम्पदाया थुगु लागायात सदां संस्कृतिया धरोहरया रुपय् व्यवस्थित यायेगु कुतः जुयाच्वंगु दु । अथे खयानं याये मफयाच्वंगु अवस्था । स्वयम स्थानीयवासी बहाः दुने थःगु छेँय् वनेबलय् तकं न्हाय् कय्कुंके माःगु अवस्था ब्वलना च्वंगु दु ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *