चावही गंगाहिति लिक्क लाःगु दीप हाकनं समस्याया चाकलय्

https://www.facebook.com/rajendra.manandhar.7906

ने सं ११३९ थिंलाथ्व तृतीया

रेखा शाक्य

 

चावही गंगाहिति लिक्क लाःगु दिपय् (२०७५ मंसीर २२) वंगु अाइतबाः हाकनं छकः असामान्य वातावरण‌ं मू हाल ।  चावहिल गणेद्यःया लिउने विद्युत प्राधिकरणया लँपु जुया गंगाहिटीं कुहाँ वनेवं ओम हस्पिटल पिचाकेगु लँपुइ पिगं दु ।  व थाय्या नां हे पिगं खः । पिगं धैगु नामं हे नं अन मनूया दाहसंस्कार याइगु थाय धकाः झी नेवाःतसें स्यू ।

किपाः रेखा शाक्य

गन पिगं द्यः दइ अन लिक्क गनं नं घाट दइगु स्वभाविक हे खत । सदा सर्वदाकालंनिसें मनू सीतकि गुथियारपिं सकलें सीम्ह ज्वना अन हे दाह संस्कार याना वइगु झी नेवाःतय्गु परम्परा । तर छुं दँ न्ह्यःनिसें थुगु थासय् मनूया अन्तिम संस्कार उलि याउँक याना वये मखंगु लकस ब्वलना च्वंगु दु । अन सीम्ह यंकेवं छगू कथं पक्ष व  विपक्षीतय् दथुइ चर्काचर्की घम्साघम्सी जुजुं वादविवाद व प्रतिकारयायां जक मगाः या पुलिस तकं पाः च्वना सीम्ह छ्वयेका वयेमाःगु अवस्था ब्वलनाच्वंगु दु ।

थ्व विवाद न्हापा उगु हे वडाया स्थानीयवासी (२०७४ साल माघ) ९८दँया  कान्छी शाक्य मदुगु इलय् नं ब्वलने धुंकूगु खः । उबलय् नं पुलिस पाः तया हे दाह संस्कार यायेमाःगु अवस्था ब्वलंगु खः । उबले नं तसकं विराेध याःगु हुनिं थ्व हे विषयस सहलह यायेत निगुलिं पक्षया न्याम्ह न्याम्ह प्रतिनिधियात सःता प्रदेश सभाया दुजः नरोत्तम बैद्य व ७ वडाया  जनप्रतिनिधि वडा अध्यक्ष शुद्ध कुमार डंगोल थुखे चावहीया प्रतिनिधि कथं परमानन्द शाक्यया लिसें मोहन रत्न शाक्य, विकास शाक्य व अप्रवासीया पाखें गंगाहिटी क्लब सुधार समितिया प्रतिनिधित्वय् राजु गुरुंग, मुस्कान पौडेलया लिसें अन्य स्वम्ह स्वम्ह व्यक्तिपिं दुथ्याकाः थःथःगु खँ न्ह्यने तयेगु धकाः सहलहया दिं क्वछिउगु खः । अनलिपा मनूत थःथःगु ज्याय् तक्यन । उगु घटना नं बुलुँहुँ बुलुया वन ।

घटना वंगु आइतबार मंसीर २२ गतेया खः ।  येँ महानगरपालिका वडा न ७ पिंगत्वाःया स्थानीयवासी ४९ दँया  भिम माया डंगोल मन्त । वय्कःया अन्तिम संस्कार यायेया नितिं नीति नियम कथं सीथं यंकल । विधिवत रुपं लँया च्वसं छचाखेरं पखाः दनातःगु थाय् । पीगं द्यःया नापं अन्य द्यःपिं नं छचाखेरं थापना याना तःगु दुसा पीगंया लिक्क हे ज्यापु जातिया सीम्ह उइगु दीप नं व्यवस्थित रुपं हे दयेकातःगु दु । सकलें गुथियारपिं सीम्ह ज्वना वनेवं अनया लकसय् सुपाचं भुनाबिल । स्थानीय मनूतसें सीम्ह उइका बीमखु धकाः प्रतिकार यात । थ्व प्रतिकार सामान्य कथं जक मखुसें भचा विकराल रुप कायेवं स्थानीय पुलिसत तकं सःता इमिगु हे राेहबरय् छचाखेरं सुरक्षा बिया सीम्हेसिगु अन्तिम संस्कार क्वचायेकल ।

किपाः रेखा शाक्य

थौंकन्हे आधुनिक ई । प्रविधिं नं झी अप्वः हे न्ह्यःने लाये धुंकूगु ई । ब्वनिपिन्त व फेसबुकय् भिडियाे व किपाः स्वइपिनिगु नुगलय् न्ह्यसः चिं ब्वलने फू ।  छायकी शाक्य थरया  सिम्ह छ्वयेकिगु थासय् च्वंगु किपाःया दृश्य स्वलधाःसा  लिउने छेँ दु नापं पसः कवः चायेका तःगु सटर । गुगु उगु इलय् बन्द याना तइ ।अथे हे ज्यापु जातिया सीम्ह छ्वयेकिगु दिपया छचाखेरं छेँ दु । थ्व गथे संभव ? मनूया छेँ क्वसं नं थथे सीम्ह च्याके ज्यूला ? छु अन न्हापा दीप दूगु ला ? यदि व दीप हे खःसा अन गथे याना तःतःजाःगु छेँ दन । अले लँपुया दथुइ हे दीप लाक्क गथे याना जवंखवं छेँ दनेगु ज्यां तीव्रता काल । सुनां छाये मपंगु ? आदि इत्यादी ।

न्ह्यसः ब्वलंगु वा ब्वलनिगु स्वभाविक हे खत । तर थुकिया लिउने सुलाच्वंगु सत्य तथ्य खँ धाःसा अथें बुलुया वइ । निन्हु प्यन्हु चर्चाया बिषय जुइ । मनूतय् व्यस्ताया जीवन हनेगु झ्वलय् थ्व खँ यात नं न्ह्यलं ल्हाकिइ । अाः थःथःगु तर्क तये न्ह्यः झीसँ छता निता खँय् दुग्यंक बिचाः याना थुइके हे माःगु अवस्था ब्वलंगु दु ।

समाज छगू अज्यागु खँग्वः, गुकिया भावार्थ तसकं तब्याः । छम्ह मखू, छगू परिवार मखु मुक्कं छगू त्वाःया थःगु हे जातियापिं मिलेजुया बने जूइगु खँग्वः खः समाज । बुसांनिसेंया सिइबले तकया यायेमाःगु हरेक विधि विधान व नियमत दुथ्याका उकियात थःगु जातिकथं हनावया च्वनि समाजय् दुथ्यापिं मनूतसें । इमिगु थःगु हे लागा दइ । थःगु हे त्वाः दइ अले थःगु हे गुथियारपिं नं दइ ।

समाजय् छेँया ज्या यायेत धकाः फुकित कथं परिवारया लिक्क लाःपिं धकाः थः अजाया साखा सन्तान (दाजुकिजा व तःबाया छेँ जःपिं) जक दुथ्याइ सा भ्वजय् व मेमेगु ज्याखँया नितिं सकलें जायेमाः धकाः त्वाः बहाःया थःगु हे जातियापिं मुनाः तःगु कथं थी थी नामं गुथित नं नीस्वना तःगु दइ ।

मनू धयापिं संस्कारं हे म्वानाच्वनीगु खः । बांलागु संस्कार दुपिं व समाजय् च्वनिपिन्सं न्ह्याग्गु ज्या यायेत नं समाजया नियमय् च्वना याइ, छुं यायेबलय् नं समाजं छुं धाइ धकाः बिचाः याना याइ । उकिं च्वनेगु थाय्बाय् न्ह्याक्वः हे तापाःगु खःसां, नापं मखुसां मालधाःसा छप्पं छधी जुइत इपिं न्हयाबलें तयार जुइ, दइ ।

झी नेवाःत थःगु संस्कारय् मेपिं स्वया अप्वः हे न्ह्यःने ला । हरेक जातिया थःथःगु समाज दइ । दये नं माः ताकि जीवनय् छुं कथंया ई वल धाःसा छधि छप्पं जुया न्ह्याः वनेत अपुइ । थुकथं हे झी नेवाःतय् विशेषयाना थःगु समाज धकाः थःगु हे जाति कथं विभिन्न नीति नियम दयेका इलय् ब्यलय् थी थी नामं गुथि स्वनातःगु दु । व हे गुथिइ सी गुथि धैगु नं दु । गुगु सुं थःगु त्वालय् थःगु जातिया मनूया अन्तिम संस्कार यायेमाल धाःसा थ्व हे सी गुथिइ दुथ्यापिं पाखें वयागु अन्तिम संस्कारया ज्या दक्वं क्वचायेकी ।

थथे सुं मनूत सीत धाःसा थःथःगु त्वाःया समाज दु थें, थःथःगु त्वाःया मनूया अन्तिम संस्कार यायेत धकाः दीप नं दयेकाः तगु दइ । थज्यागु दीप धैगु न्हापा परापूर्व कालंनिसें मनूतयेगु बस्तीं तापाक्क खुसीया सिथय्,  गन मनूत न्हि न्हि वये वने यायेम्वाः अज्यागु थासय् जुयाच्वनी । न्हापा आः थें यक्व मानवबस्ती मदूगु ई । ध्वाका पिनेया लागा व ध्वाका दुनेया लागा धकाः सीमांकन यानाः तःगु दइ । ध्वाकां दुने मानव वस्ती अले ध्वाकां पिने बुँ दयाच्वनी । अन हे छथाय् कँ झाः दुथाय् वा गन काचाक्क बुँ ज्या जुइमखु अज्याथाय् खुसि सिथय् घाटया व्यवस्था याना तइगु खत ।

थौंकन्हे स्वनिगःया अवस्था स्वत धाःसा आः अज्यागु एकान्तगु व सुनसान थाय् माले अपु मजू । कारण न्हापा स्वनिगलय् च्वंपिं जक दूगु थासय् आः गां गामं मनूत आखः ब्वनेगु झ्वलय् व ज्या यायेगु त्वहलय् बसोबास यायेगु चलन आपाः जुयावये धुंकल । अझ न्हापाया तुलनाय् स्वयेगु खःसा न्हापा छम्ह जक वइगु थासय् आः गामं शहरय् सुविधा अप्वः दु धकाः क्वथा हे कया वा छेँ हे न्याना नं परिवार हे ब्वना च्वं वःगु अवस्था खः । पिनं वःपिं आप्रवासी थुखे वःगु कारण न्ह्यागु हे छाये जुइमाः आः वया पिनं वःपिं पाखें स्वनिगलय् बसोबास अप्वःया वयेवं नेवाःतय्गु नितिं कपाः स्याःगु ज्या जुयाच्वंगु दु ।

खय्तला इमित थःगु छेँया बूगु जा नके माःगु मखु तर मानववस्ती खुसिइ सिथय् नं अप्वःया वयेवं अन इमिसं दंक बुँ न्यात अले छेँ दन । कारण मात्र थुकिइ हे जक सिमित जूगु खःसां नं थुकिया मेगु लँपु दयेफू वा माले फू तर मनूतय्गु सामाजिक प्रतिष्ठाय् हे आँच लाइगु कथं पिनं वःपिं आप्रवासीपिन्सं आजु बराजुया पालंनिसेंया मनू सीइवं अन्तिम संस्कार यायेमाःगु घाटयात अन विस्थापित यायेमाल धकाः सः ल्हवनेवं अले विरोध यायेवं थुकिं तःधंगु समस्या ब्वलंकुगु दु ।

चावहीया त्वाःया महत्वः अले उगु दीपनापया स्वापू

चावहिल, गुगु नां चारुमति विहारया नामं हे वयाच्वंगु धकाः झीसँ न्यना वयाच्वना, ब्वनावयाच्वना । थौं थुगु विहार गुबले ? गन ? सुना दयेकल व चर्चाया विषय मखुत । थौं मात्र छाय् थ्व हे चावहिलया स्थानीयवासीपिं छधी छप्पं जुया थःगु पुस्तौंया व्यवहार व परम्परागत संस्कारया ज्या क्वचायेके माःगु दीपया संरक्षण जुइमाल धकाः उगु थाय्या नितिं सम्पूर्ण स्थानीय गुथियारपिनि छसः सः जुया थ्वया च्वन उखे पाखे ध्यान तये ।

न्हापा बाज्या बराजुया पालय् बहाः जक दयेका वा विहार जक नी स्वनेगु यायेगुया मयासें नापं बहाःया उत्थानया नितिं आयस्ताया नं व्यवस्था याना वनिगु खः । बहाःया संरक्षणयायेत बुँ या नापं दीप नं व्यवस्था याना वनिगु खः । थुगु बहाःया दुजःपिं मदयेवं व हे पिगं द्यःया नापं दीपय् यंका दाह संस्कार यायेगु व्यवस्था याना थकूगु खः ।

चावहिल कुटुबहाःया शाक्यतय्गु, चारुमति महाविहारया शाक्यतय् नं देखा दुपिं व मदुपिन्त उइगु निगू कथंया हे दीप, नरया ज्यापुतय्गु दीप, अथेहे चावहीया हे ज्यापुतय्गु दीप गुगु आः तक नं पिगं द्यःया लिक्क व्यवस्थित रुपं दयेकातःगु दु, अथे हे मचापिन्त उइगु दिप आदि इत्यादी याना अन मुक्कं न्हयगू दीप दु ।

व दीप न्हापा तसकं ग्यानापूगु थाय् खः । आः थें चकंगु थाय् मखु । बहनी जुलकी अन दाह संस्कार यायेत तकं थाकू ग्यानापूगु थाय् । सीम्ह अथें च्याका त्वता वये माःगु थाय् । गुप्त जोगिनी, खड्ग जोगिनी व बज्रजोगिनी मध्य चावहीया गुप्त जोगिनी द्यः दूगु थाय् चावही बहाः । गुगु जोगिनीया पुजा अन हे दीपय् वना यायेमाःगु खः । चच्छि चा पुजा याना अन फया हःगु अजः कयाः १२ दँय् छक कलेवर फेरय् यायेबलय् अजिमा द्यःयात अजः उइके माःगु परम्परा दु । अथेहे चारुमति बहाःया तःधंगु पुजा जुइबलय् न्यास तयेत अन दीपय् वना हे चा पुजा यायेमाःगु परम्परा । अज्यागु चा पुजा वनेगु इलय् चावही गणेद्यःयाथाय् थ्यनेवं हे जिपिं चा पुजा वयेत्यनागु दीपय् धकाः धाः धां वने माःगु ई । थज्यागु परम्परानाप स्वाना च्वंगु व धार्मिक आस्थां भयबिया च्वंगु थःपिनिगु पुस्तौंया दीपया संरक्षण याये हे माःगु खँ कनादी चावही सुवर्णपुरया दुजः व थाकुली मोहन रत्न शाक्यजुं ।

खतुं वय्कःया जग्गा तकं व हे दीपया न्ह्यःने दनिगु खँ पंक्तिकारयात कनादिल । यदि व दीप अन मदूगु खःसा वय्कःयात नं बांलाइगु खः तर संस्कार व परम्परा धैगुया नं मूल्य मान्यतायात झीसँ ल्वमंके मज्यू, धेबा हे जक नं सकतां मखु धैगु खँ लुमंका वय्कलं द्यलां द्यः पितिनेत्यंगु खँया विरोध यानादिल ।  वय्कःया धापू कथं न्हापालिपा नं थज्यागु सी उइबलय् बाधा अवरोध मवःगु मखु तर उबलय् समस्या आः थें तःधं मजू । भचा कचमच जुइ पुलिस वइ निगुलिं पक्षयात यंका न्यनेकने याना दीप दूगु खः धैगु सिइवं त्वता हयाच्वंगु खः । आः राजनीतिइ च्वंपिनिगु पहुँचया भरय् उगु बस्तीं आः दूगु निगुलिं दीप तकं स्थानतरण यायेमाः धैगु सः अप्वयेका हःगु हे दकलय् तच्वःगु समस्या जुयाच्वंगु धयादी ।

फलेन्द्र विक्रम शाह, दीपया आसपास वय्कःया छेँ दु । वयकः उगु बस्तीइ च्वं वःगु न्ह्यदँ च्यादँति दत । वयकलं उगु थासय् जग्गा न्यानागु इलय् दीप धकाः तकं मस्यू धयादी । छाय्धाःसां मनूत न्हि न्हि सिनाच्वनीगु नं मखुत । लिपा उकथं सिथं हःगु इलय् तिनी दीप धकाः सिउगु धयादिल ।

खय्फु न्हापा थ्व थाय् कँझाः वा जंगल कथं हे जुयाच्वंगु खइ, न्यनेदु कथं न्हयगू हे दीप छचाखेरं दुगु खः जुइ । थ्व थाय् खुसिइ सिथय् लाःगु खयेफु । आः ला व खुसि नं चिब्या जुइधुंकल । सीम्ह उइगुया लिउने हे ओम हस्पिटल दु छचाखेरं मनूतयेगु उलिमछिं छचाखेरं छेँ हे छेँ दु ।  अज्यागु थासय् दीप धकाः मनू सीम्ह हयाः उया बिइबलय् मस्तय् दथुइ जक मखु अन च्वंपिं सकसितं मानसिक रुपं नं समस्या जुयाच्वंगु खँ न्ह्यथनादी ।

थज्यागु आधुनिक इलय् नं मानववस्ती दूगु थासय् थुकथं सीम्ह उइगु समयसापेक्ष मजूगु तर्क तयादीसें समस्या निगुलिं पक्षयात जुयाच्वंगु खँ नं स्वीकार यानादी । वय्कःया धापू कथं दीप हे खःसा ला अन छुं अज्यागु चिं दयेमाः घाट धकाः म्हसिकेगु । अन अज्यागु छुं मदु ।

अथेहे झिदँ न्ह्यः इहिपा याना अन हे च्वनाच्वंम्ह स्थानीय गंगा पन्तं थःगु ब्यथा थुकथं प्वंकादी । सतकया दथुइ हयाः सीम्ह अन उइत हइगु इलय् मनूतय्त छगू कथं त्रासया लकस ब्वलंकी । मनू उइगु इलय्या कुं उसाँय्लय् नकरात्मक असर लाकीगु ला दः हे दु लिसें मस्तय् नुगलय् ग्याचिकु थनाबिल । घाटया लिक्क लाःगु हुनिं  थः मचा चान्हय् क्वथा लिक्कया बाथरुमय् वना वःगु इलय् बाथरुमं पिहाँ वयेवं छत्थुं ईई पनाः वा कुटुकुटु न्ह्यल । चान्हय् हे बैद्ययात फोन याना झारफुक याके माःगु अवस्था ब्वलन । बैद्यबाया धापू कथं सीकं थीउगु व चाह्यु वःगुलिं अथे जूगु धकाः धाल धकाः व्यथा प्वंकादी । उकिं थुकियात गथेयाना ज्यू निगुलिं पक्षयात स्वीकार जुइकथं दथुया लँपु लुइकेमाःगु धारणा प्वंकादी ।

न्हापा न्हय्गु दीप दु धाःगु यात वर्तमान इलय् अन निगु समाजं जक सीम्ह उइ हयेगु यानाच्वंगु व मेपिं न्यागु गुथिपिन्सं सीम्ह मेथाय् हे उइ यंकूगुलिं आः या वर्तमान इलय् आपालं मानववस्ती अप्वःया वयेधुंकूगु अवस्थाय् न्हापांनिसेंया परम्परा धकाः च्वने मज्यूगु व उकिया पलेसा पशुपति आर्यघाटयात विकल्पया रुपय् छ्यःसां ज्यू धैगु आशय अप्रवासी अनया स्थानीयपिनिगु खः  ।

किपाः रेखा शाक्य

स्थानीय ७२ दँया पूर्णवीर शाक्यं वि सं २०५१ सालय् पिगंया जिणोद्धार जुगु इलय्या घटना लुमंकादी कथं न्हापा उगु थासय् न्हाय्कं झाःयात चिइका जिर्णोद्धार यायेगुलिइ सहभागिता जुयागु र्इयात लुमंकुसें धयादिल – उगु इलय् अन घाट धकाः सिइदयेक लँपु सिथय् भचा तःजायेक दनेगु ज्या जूगु खः । उकिया शिलालेख अन हे दु । लिपा उगु थासय् मनूतयेसं छेँ न्याना च्वंवयेगु अप्वःया वल । लँपुयात नं बांलाक दयेका यंकेगु याना हल । गाडी त चले जुया वल । मानव वस्ती अप्वया वयेवं विरोधया सः नं तःस जुया वल । उगु इलय् निर्माण याना च्वंपिंन्त पुलिसं ज्वना यंकल । पुलिस व चावहिलया गुथिया प्रतिनिधित व आप्रवासीयात दथुइ तया उबलय् मौखिक सहलहस अन सीम्ह उइ ज्या सिधये धुंकाः बांलाक सफा याना वनेगु धकाः व बाधा अवरोध याये दइ मखु धकाः खँ क्वजित ।

तर आः वया उगु बस्तीया आपालं मनूतय्सं मानववस्ती अप्वःया वयेधुंकूगु अवस्थाय् न्हापांनिसेंया परम्परा धकाः च्वने मज्यूगु व उकिया पलेसा पशुपति आर्यघाटयात विकल्पया रुपय् छ्यःसां ज्यूगु धैगु आशय प्वंकाः गबले गबले सीम्ह उइ हइ अबले अबले विराेधया सः थ्वयेका च्वंगुया दसि विगतया घटनाक्रमं धयाच्वंगु दु ।

तर वंगु अाइतबाःया  घटनां हानं छक्वः  बिवादया हाः काल । आवंलि छुं यायेगु ? आप्रवासीपिन्सं गुबले आक्रमक रुपं अन सीम्ह उइका हे बीइमखु धैगु खँया विरोध मयाःतले अले भाैतिक वा मानवक्षति मजुतले थुकथं हे परम्परायात न्ह्याका च्वनेगु खः वा थःगु मौलिक संस्कृतिया नासो दीपयात थःगु कथं न्ह्यागु नं इलय् ग्याचिकु बिना याउँक ज्या सिधय्का वनेगु थुकिया अन्तिम निकासा मालेगु अति अावश्यक जुया बिउगु दु ।

अथेला न्हापालिपा थें उखुन्हु नं निगुलिं पक्षयात कयाः जनप्रतिनिधि पुलिस व स्थानीय जिम्मेवार व्यक्तिपिनिगु राेहवरय् अापसी समझदारी जूगु कथं निगुलिं पक्षयात क्षति मजुइकथं छवाःया दुने येँ महानगरपालिकाया मेयरभाजुलिसे सहलह यायेगु कथं खँ क्वजिउगु दु ।

लुमंके बहः जू,  न्हापा बस्तीं पिने लाःगु थासय् आः वया आपालं थासय् मानव बस्ती दूगु या ज्वलंत उदाहरण चावहिलय् जक मखसें मैतीदेवी, टंकेश्वर, लखुतीर्थ, टेकु, बःखु, जोरपाटी, स्वयम्भुया लिउने, कंग आदि इत्यादी थासय् दयावःगु खँ नं ल्वमंके मज्यू ।

 

One thought on “चावही गंगाहिति लिक्क लाःगु दीप हाकनं समस्याया चाकलय्

  • December 12, 2018 at 12:15 pm
    Permalink

    थगु अधिकार तोतेगु खँ हे जुइमखु । दिप सरेयायेगु मखु उपिँ सरे जुइमालका ।

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.