कोमाय् थ्यंगु फूबरे प्रथा

एकाराम सिं

कोमा धैगु ताःहाकःगु बेहोसिपन खः । फूवरे धैगु ये“ कान्तिपुर महानगरया पन्चदान, सम्यकपर्वय् दकलय् लिपा वयाः ज्याझ्वः पूवंकेत भिच्छादान काःवइम्ह भिच्छुक व्यक्तित्व ख । पन्चदान धैगु न्याताजी अन्न कनि, छुस्या, मुस्या, वा, जाकिया दान ख । पन्चदान(पंजरा“) खुन्हु गुर्जुपिन्त दान बीत तयातःगु ल्यंदुगु दक्वफुक्कं न्याताजि अन्न अन्तिम व्यक्तिया रुपय् फूबरेयात बी । फूवरे ये“या थने, क्वने व दुत्थु त्वालय् दु । दत्थु व क्वने गुभाजु (बज्राचार्य)पिं फूबरे जुइसा थने महर्जन समुदायया फूवरे खलःत जुइ । बौद्धसंस्कृतिया बिस्कं कथं दुगु फूवरे प्रथा वलाछि प्यंगःथा“मय्(थाय्मरु)जक दु ।
थनेया फूवरेया पन्चदान काःवनीगु ल“पू गुंगूविहार दुगु क्षेत्र लाः । वलाछि फूवरेया छे“ ने पिहांवया थाय्मदु, श्रीघः, थँहिति, क्वाबहाः, थँहिति, मुस्याबहाः, छुस्याबहाः, ज्याथाफल्चा, खाबहाः फल्चा, झ्वाबहाः, कुसुमवियालाछि फल्चा, ध्वाकाबहाः, ग्वाननी गम्बहाः, त्यःर, असं ङ्यालोह“, न्हाय्क“त्वा, त्यंग गनेद्यःफल्चा तक खः । अन वलाछिया थःगु हे छे“य् लिहांवनी । पन्चदान (पंजरा) विइपिं लुखाय्, फल्चाय् मुनाः पियाच्वनी । गन पंजराया आमन्त्रण दुथाय् जक वनि । पन्चदान काःवपिं गुर्जुपिं दत्तले फूवरे दान मकासें पियातुं च्वनी । गुर्जुपिन्त गूल्पानं दान बी धाःसा फूबरेयात बाताका बाताहे प्वंका बिइ । फूवरेयात पन्चदान बीधुंकाः मेपिन्त दान बीमज्यू । पन्चदान काःवपिं गुर्जुपिं वय् धुंकूसां पन्चदान बिइत च्वनाच्वंपिं फूबरे मवतले पियातुं च्वनी । फूक्कफाक्व दान मुना यंकीम्ह जूगुलिं फूबरे धाःगु धापू नं दु । वास्तवय् पन्चदान पूर्ण याकिम्ह बरे(भिच्छुक)कथं पू बरे धाय्गु याःगु व कालन्तरय् थ्व हे पू ख“ग्वः स्यनाः फूबरे जूवंगु जुइफु ।
वलाछि त्वाःया फूवरे खलःया कूलद्यः भगवान बुद्ध खः । थुमिसं माने यानातःम्ह भगवान बुद्ध करिव दुई फिट ती जागु सिंया द्यः ख । थ्व द्यःयात फूवरे द्यः धाय्गु नं याः । मेगु लिइलय् लु“ सियातःगु करिव ८–१० इन्चया न्यागूचैत्य नं दु । फुबरेयात निस्ला ब्यूवनीपिसं न्हापां थ्व द्यःयात पूजायानाः तिनी फूबरेयात निस्ला बी ।

बरे धैगु बन्दे शब्दं वःगु खः । बौद्ध भिच्छुकपिन्त बन्दे धाइगु चलन नं दु । भिच्छुक धैगु गृहस्थी जीवन त्याग यानाः बुद्धया मार्गय् समर्पित व्यक्तित्वपिं ख । भिच्छुक अर्थात वरे जुइत चुडाकर्म यायेमाः । चूडाकर्मया मू संस्कृति हे आगंस“ (आङ्सा) त्वाल्हाय्गु ख । बरेगुभाजु (शाक्य,बज्राचार्यपिं) बरेछुइत (चूडाकर्म) थःथःगु बिहारय् वनेमाः । वलाछिया महर्जन समुदायया फूवरे खलःयात बरे (चुडाकर्म)छुइगु धाःसा सार्वजनिक रुपं थाय्मदुया मण्डपालय् तयाः छगू बिस्कं याइ ।
फूबरे यायेत दकलय् न्हापां बरेछुइम्ह व्यक्तिया छनौट जुइ । साइत कयाः प्यन्हुतकया ज्याझ्वः जुइ । प्यन्हु न्यकंं गुंगू विहारया थाय्पा गुर्जुपिं विज्याना होम, स्नान, पूजाविधि याः वइ । प्यन्हुया न्हापांगु दिनस फूवरे जुइत ल्यम्हेसित छे“परिवार नातागोता त्वाःखलकं सगं बिइ । दोश्रो दिनस थाय्मदुया महाद्यःया देगः ल्यूनेसं च्वंगु लोकेश्वरया मूर्ति दुगु विहारया न्ह्यःने गुंगू विहारया गुम्ह थाय्पा गुर्जुपिंसं फुबरे जुइम्हेसित लु“तिइ चोखेयाइ । अनंलि गुम्ह थाय्पा गुर्जुपिसं तुतः पाठ यायां मंकाःरुपं फूवरेया छ्योनय् लु“खोचा वा ओखोचां थिइकि । नौचां पश्मिपाखे स्वया स“ खाकि । स“ खाइम्ह पूर्व पाखे स्वकि । छे“या नकिं नं नीलःनं म्वः ल्हुकि । चोक्खगु तासया पुतुल“, कल्जी रंगया जामा, म्हासुगु गा लःल्हाना पुंकि । जवःगु ल्हातिइ स्वयम्भू चैत्य दुगु दण्ड(सिलाय्कु) देपाः ल्हातिइ पिण्डपात्र(गुलपा) बिइ । तिसां नं छाय्पिइगु ज्या जुइ । गजू दुगु तपुलिं पुइका छत्रं नं कुइकि । अन पन्चदान काइम्ह फूवरे जुइ । नाय्(खड्गी)त व यलया खुसःत(तण्डुकार)त थनेया गुंगू विहारय् व थःगु भेगय् वनाः कां पूया नाय्खि“ च्वय्क वनी । थुकियात भुज्याः छा वनीगु नं धाः । थुकिं न्हूम्ह फूवरे जुल धैगु सुचं जनसाधारणयात जुइ । न्हूम्ह फूवरेयात पन्चदान विइगु तसकं पुण्य लाइ धकाः वयात दान बिइपिं यक्वहे दइ । तेश्रोदिनस फूबरें थःथिति, इष्टमित्र, त्वाःबाहालय् वनाः भिच्छादान काःवनी । चौंथौदिनसं गुंगू बिहारया गुम्ह थाय्पा गुर्जुपिं, ग्वाहालियापिं दक्वसित भ्वय् नकी । उवलय् भगवान बुद्धयात थाकुलियानाः फूवरे नकुलि जुया झ्वःछुइ । भ्वय् सिधय् धुंकाः फूवरेयात मत बिइगु याइ । अनलिं फूवरे यायेगु ज्याझ्वः पूवनी ।

नरमानयात २०४५ सालय् फूबरे यानाच्वंगु  (च्वय्च्वंगु किपा)। बिहारया गुम्ह थाय्पा गुर्जुपिन्सं फूबरेयात चुडाकर्म यानाच्वंगु (दक्कले च्वय्) । किपा साैजन्य – हिरारत्न फूबरे

स्वनिगलय् भाद्रकृष्णपक्ष(गुंलागाः)चतुर्दशीया तिथिस जुगःचह्रे हनि । जुगःचहे्रयात पन्चदान पर्व नं धा ः। राणातय्गु शासनकालय् पन्चदान पर्वयात बा“डाजात्रा धाइगु जुयाच्वन । थुबलय् सरकारी बिदाया चलन दुगु जुयाच्वन । बा“डा, बरे धैगु छगूहे खः । वलाछिया फूबरे खलः(महर्जन)तय्त नं पुलांगु भ्व“तय् फूबा“डा, फूबरे धकाः च्वयातःगु दु । थुमिसं फूबरे हे च्वय्गु यानाच्वंगु दु । पन्चदानयात न्हापा बा“डाजात्रा धाइगु जुयाहे बा“डा(बरे)तय्सं पंचदानपर्वयात थौंकन्हय् शाक्यदिवस धाय्गु यानाहःगु दु ।
ये“या थने भेगया वलाछिया फूबरें पन्चदान काःमवंगु झिन्याद“तिहे दय्धुंकल । गुलिस्यां फूबरे धैगुहे मसिइधुंकल । आः दुम्ह शम्भु फुबरे वाथल्वचं(प्यारालासिस) म्हमफु, बृद्ध उमेर नं जुल । रोलक्रमय् दुम्ह बुद्धरत्न हे ७२ वर्ष दय्धुंकल । परम्परा न्ह्याकेया लागि छुं कमिटी नं मदु । गुथि परम्परा नं मदु । सुं धार्मिक व सामाजिक संस्था व त्वाः खलःया नं इच्छा ध्यान मवना च्वन । पहिचानया ख“ ल्हाइपिं गन खः गन । फूबरे ब्यक्ति व वया खलःपिं दु, परम्परा मदु । थुकिया अर्थ बौद्धसंस्कृतिया मौलिक फूबरे प्रथा ताःहाकःगु बेहोसी अवस्था लानाच्वन । अर्थात् थ्व प्रथा कोमाय् लानाच्वन । कोमाय् लापिं होसय् मवय्नफू । फूवरेजूम्ह सनेहेमफुगु, ल्वचंकगु अवस्थायात ध्यानय् तयाः त्वाःखलः, धार्मिक व सामाजिक संस्था फूवरे खलः(महर्जन) पिसं विकल्प माःसा थ्व झिन्याद“निसें लानाच्वंगु सांस्कृतिक कोमां पिहांवय् फइ । बौद्धसंस्कृतिइया पन्चदानयात पूर्णता प्रदान याइगु फूवरे प्रथा दिकेगु धैगु जनमानस पाखें नं आस्था म्हो याय्गु व नेपाःया सभ्यताया छगू प्रथा तंकेगु नं खः । द“द“ तक वास्ता मन्तकि भावनात्मक ग्वाहालिमि त नं तितरवितर जुइगु सम्भावना नं दु ।
फूवरे साधारण भिच्छुक वा बरे मखु । छाय्कि थुइत याइगु चुडाकर्म विशेषकथं जुइ । गुंगू बिहारया गुम्ह थाय्पा गुर्जुपिंस ल“ू व खोचा स“ खाकिगु भाय् याइ । होम, पूजाविधि, तुतःपाठ याइ । थ्व परम्परा कथं फूबरे उबलय्या छम्ह शक्तिशाली शासक भिच्छु जूगु जुइमाः । शासक मजुइकं थुपाय्सकं तामझाम नं याइमखु । त्वाःत्वाःया फल्चा फल्चाय् मुनाः अथें दान यायेत वइमखु जुइ । गुंगू बिहारया थाय्या गुर्जुपिंसं नं तधंगु मान्यता तया हनी मखु जुइ । दान याइमखु जुइ । छेंछें पिच्छे नं दान याइमखु जुइ । भिच्छुकयाहे वसलय्, वाजुनं दुम्ह तिसानं दुम्ह, विशेष कथंया तपुलि नं दुम्ह, सिलाय्कु, गुल्पा ज्वना छत्रं कुइका वइम्ह भिच्छुकया छगू सान हे दु । मेपिं पन्चदान काःवइपिं गर्जुपिं स्वयां तसकं भिन्न खनेदु । थ्व बारे विशेष अध्ययन ल्यं हे दनी ।
(स्रोत – वलाछिया (थौकन्हय् चःमति)
हिरारत्न फूबरे (३२), बुद्धरत्न फूबरे (७२) लिसे
२०७१ भाद्र ६ व ७ गते जूगु ख“ल्हावल्हाया लिधंसाय्)

(लहना वाःपाैपाखें ल्ह्ययागु)

झीगु डट कम

झीगु नितिं झीगु सञ्चार

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.