कमलादी गणेद्यः व चथाया चर्चा

रेखा शाक्य 

महाद्यः व पार्वतीया चिधिम्ह काय् गणेश । पार्वतीया म्हगलं तुला वःगु खितिं दयेकूम्ह गणेश । खय्तला गणेशया स्वरुप न्हापां निसें अथे मखु । न्हापा मनूया ख्वाःपाः हे खः । उगु ख्वाःपाः आः नं झीसँ जयबागेश्वरीया देगः दुने दर्शन यायेखना च्वंगु दु । गणेशया स्वरुप गथे जुया किसिया ख्वाःपालाय् हिल उकिइ चिहाकःगु बाखँ हे सुलाच्वंगु दु । छन्हू महाद्यःया कलाः पार्वतीया क्वं बुलाच्वंगु खितिं छगू स्वरुप दयेकल ।

दैवी शक्तिया महिमा हे मखा । व हिसिचा दूगु स्वरुपयात पार्वतीं जीवन्तता बिल । अले वयात हे लुखाय् पाः तया थः म्वः ल्हू वन सुयातं दुने छ्वया महयेगु उजं बिया । उखे महाद्यः पार्वती नापलाये धकाः वल । थुखे गणेशं लुखाय् दथ्वीइ च्वना पनाः बिल । निम्हसिन थवंथवय् म्हमस्यूगु जुल । अले इमिं दथुइ घमासान युद्ध हे जुल ।

महादेवं नं वयात बुके मफया लिपा छ्ंय हे ध्यनीगु शस्त्र छ्यल । थुखे पार्वतीं थ्व खँ सिइवं माद्यः खनाः तमं मी जुल । वयागु क्रोध शान्त यायेभन द्यःपिं नाप सहलह ब्याकाः सैनिकतय्त दक्षिण दिशाया लागाय् सु नाप लात वया छ्य‌ं ध्यना हजि धकाः उजं बियाछ्वत । व वं सैनिकतयसं जंगलय् किसि हे न्हापां खंकल । अले वयागु हे छ्ंयः ज्वना वःगुया लिच्वः खः थौं कन्हे झीसँ खनाम्ह व पुजायाना च्वनाम्ह गणेशया स्वरुप ।

किपाः रेखा शाक्य

गणेशयात बुद्धिया दाता, पंगः चिइकाबिइम्ह, मनंतुना पूवंका बिइम्ह, ज्याय् सिद्धतता बिइम्ह, सुयां छुं हलंज्वलं तन धाःसा लुइका बिइम्ह आदि इत्यादि वसपोलया महिमा थुइका झीसँ जक मखु सकसिनं हनाबना तयाच्वंगु हे दु । थ्व हे गणेद्यःया महिमायात थुइकाः नेवाःतसें विशेष दिं कथं हे हना वयाच्वंगु दिं खः चथाः अर्थात गणेश चतुर्थी

दँय्दसं भाद्र शुक्ल चतुर्थी खुन्हु चथाः चखः हनेगु याइ । वेद, पुराणया कथं थ्व हे तिथिखुन्हु गणेद्यःया बुन्हि धयातःगु दु । खयतला गणेद्यः १००८ म्ह दु धाइ । हरेक पात्रया नां नं ब्यागलं हे दु । अशोक विनायक (मरु गणेद्यः), जल विनायक (क्वँयनागणेद्यः), कमल विनायक व सूर्य विनायकयात मू गणेद्यः कथं नाला वयाच्वंगु दु झीगु नेवाः समाजय् ।

अथे खयानं महत्वपूर्ण कथं कमलादीया गणेद्यःयात नं विशेष थाय् बियातःगु दु । उकिं चथाः बलय् देशब्यापी गणेद्यःया लिसें श्री कमलादी गणेद्यःयाथाय् थ्व न्हि खुन्हु विशेष कथं मेला हे जुइगु याः ।

किपाः रेखा शाक्य

स्वनिगःया प्यम्ह गणेद्यः बाहेक चौथी खुन्हु तःजिक हनाः वयाच्वंगु श्री कमलादी गणेद्यःया महिमायात झीसँ लुमंकेगु खःसा श्री कमलादी गणेद्यःया दुने प्रांगणय् बौद्धमार्गीतय् आस्थाया द्यः जक मखसें हिन्दुमार्गीतय् द्यःयात नं थाय् बियातःगु खनेदुु ।

भक्तजनपिं थन दुहाँ वयेवं हे छसिकथं श्री दक्षिणकाली माई, श्री मनकामना माई, श्री सूर्य नारायण, श्री बासुकी नाग, श्री महामञ्जुश्री, श्री गुहेश्वरी कलश, श्री महालक्ष्मी, श्री भिमसेन महाराज, श्री कागेश्वर महादेव, शिलापत्र, श्री बज्रजोगिनी, श्री जमः बुद्ध, श्री मैतीदेवी, श्री सत्यनारायण, श्री भैरवनाथ, श्री भगवती, श्री अजिमा, श्री विष्णु, श्री रामचन्द्र, श्री मां माया, श्री बुद्ध धर्म संघ, श्री हनुमान, श्री नृत्यनाथ व श्री पञ्चकुमारी, श्री कुमार, विद्यादेवी ससुमाजु, श्री भद्रकाली द्यःया दर्शन याये खनिइ ।

श्री कमलादी गणेश जमःमि गुठीया केन्द्रिय उपाध्यक्ष भाजु रविन मर्हजनजुया धापू कथं कमलादी गणेद्यःयात नं दँयदसँ थें हे चथाः खुन्हु तःजिक हनेगु ग्वसाः कथं तयारी यायेगु धयादी । खय्तला न्हापा साधारण कथं पूजा याना जक हे हनेगु याना च्वंगु खः । वि सं २०४४ सालं निसें विशेष कथं गणेश चौथी धकाः हनावयागु खँ कना दी ।

किपाः रेखा शाक्य

छगू हे प्रांगणय् २६ म्ह द्यःयात छथासं दर्शन याये दइगु हे थनया मू आर्कषण जुयाच्वंगु खँ लुमंकुसें मनूतय्गु आस्था अप्वःया वंगु व व्यवस्थापनय् नं पाःलाःपिन्सं यानाच्वंगु सरसफाइ व बांलागु व्यवस्थापनं हे सन्तुष्ट जुया मनूत कमलादीया गणेद्यःयाथाय् अप्वः वःगु खनेदु । न्हापा न्हापा साधारण कथं हनाः वयाच्वंगु गणेश चौथीखुन्हु व्यवस्थापन पक्षं हे प्रसादया रुपय् लड्डु व अन्य सिसाबुसाया ब्यवस्था याना हनेगु याना वयाच्वनागु खः ।

किपाः रेखा शाक्य

शहरया केन्द्रय् लाःगु गणेद्यः जूगुलिं व ईया हिउपालिसें भक्तजनपिनि श्री कमलादी गणेद्यः प्रति आस्था अप्वःया वःगु खनेदु । अथे हे जुया चथाःया न्हि कुन्हुया नितिं धकाः कम्ति नं छगः लड्डु प्रसादकथं इनेगु तातुना साढे चार टनया थी थी साइजया गुनी लड्डु हे जक दयेकेमाःगु व अन्य हलंज्वलंया नं व्यवस्था यायेमाःगु कनादी ।

गुथिया आयस्तां मेमेगु दच्छिया दुने यायेमाःगु ज्याये जक ब्यवस्थापन याःसां गाः धाःसें चथाःया न्हियात जक धकाः हे मुक्कं बाह्र तेह्र लाख तका ध्यबा माःगुु व सकतां ब्यवस्था धाःसा भक्तजनपिन्सं व दातापिन्सं स्वइच्छां बिइहइगु थी थी हलंज्वलं व ध्यबा व जिन्सीया संकलनं हे पू वनाच्वंगु खँ रविनजुं कुलादी ।

हरेक जात्रायात गुठी संस्थानं ईया ह्यूपालिसें खर्च बिइगु याना वयाच्वंगु खःसां गणेद्यःयात बियाच्वंगु आर्थिक ग्वहाली कथं लच्छिया सच्छि जक बियाच्वंगु खँय् असन्तुष्टि प्वंकादी । न्हापा ला १२ पैसाया दरं बियाच्वंगु खःसा थप धकाः न्हि स्वतकाया दरं बियाच्वंगु व थौंया इलय् छुं मखुगु धाःसें गुठी संस्थानय् पत्राचार याये धुनागु  व उकिया लिच्वः सकरात्मक जुइ ला धकाः अाशा यानागु  खँ उपाध्यक्ष भाजु रविनजुं कनादी ।

गुथिया नायःयात धकाः जमःमि गुठी पाखें दच्छिइ न्यासः खुसः दां जक बिइगु व्यवस्था दु । दच्छिया १२ म्ह पाःलाःयात द्यः पाःलाः च्वनेगु झ्वलय् छवाःया दुने पाः लाम्हेसित गुलि भक्तजनपिन्सं ध्यबाः श्रद्धां छा वल व हे जक इमित दैगु व भत्ताया रुपय् छुं बिइगु व्यवस्था मदुगु खँ नं कनादी । जिन्सी हे सुं भक्तजनपिन्सं द्यःयात छाये हल धाःसा व गुथिइ हे दुहाँवनीगु व्यवस्था यानातःगु दु ।

श्री कमलादी गणेद्यःया गुथिया गुथियारपिन्स परम्परागत रुपं दच्छि यंक न्ह्याका वयाच्वंगु जात्राया धलः थुकथं दु ।

१. दच्छिया छकः चैत शुक्ल चतुदर्शीया दिं खुन्हु कमलाक्षी दूगु द्यः छेँय् पाखें स्वम्ह गणेद्यः छत्रं कुइका गुथिया सकल दुजःपिन्सं परम्परागत दाफा बाजं थानाः असं जमः तीनधारा, कमलपोखरी, पुतली सतक जुया कमलादी जःखः चाहिका बहनी कमलादी गणेद्यःया देगः दुने झ्वलिक विराजमान याकी । अथेहे ल्हुति पुन्हि कुन्हु देगः पिनेसं मस्तय्त मलः जा नं नकेगु याइ । लिसें वटुया प्यम्ह गणेद्यःयात हयाः कमलादी गणेद्यःया गमये हे झ्वलिक विराजमान याकी । थ्व दिं खुन्हु अन च्याम्ह गणेद्यःया छथासं दर्शन यायेगु ह्वता चुलाइ सर्वसाधारणपिन्त । बहनी थासं थासय् पाःलाया म्ह्यायमस्त दुथाय् वना पुजा फः वनी । प्यन्हु दु कुन्हु द्यःखः सुचुकुचु याना दच्छिया १२ म्ह द्यः पाःलातयत थःथगु जिम्मेवारी लःल्हाना बिइ । थुकथं जात्रा प्यन्हु तक थी थी ज्याझ्वः व पुजायाना न्ह्याइगु परम्परा आः तकं नं ल्यनाच्वंगु दनि ।

२. चथाः (गणेश चौथी महापूजा) भाद्र शुक्ल चतुर्थी गणेश चौथीया न्हि खुन्हु कमलादी गणेद्यः गुथिया गुथियारतय्गु संयोजकत्वय् नसंचा इलंनिसें सनिलय् तक मूपाःलाया नापं ब्रम्हुत मुनाः विधिपूर्वक महापूजा याइ । गणेद्यःया गाथा लुमंका भजन किर्तन नं याइ । थ्व हे न्हि खुन्हु भक्तजन व दातापिन्सं याःगु जिन्सी व अन्य सामाग्रीयात मुंकाः गणेद्यःयात यःगु लड्डुया पर्व हे दयेकाः छाय्पिया तइ लिसें अन्य मह्रिचह्रि, सिसाबुसा, नैक्याः आदी इत्यादीं द्यःया न्ह्यःने ब्वयातइ । व न्हि खुन्हु अन झयादिपिं सकसितं प्रसाद कथं व हे भोग इना बिइ ।

३. इन्द्रजात्राया कन्हे येँया पुन्हि कुन्हु कमलादी गणेद्यःया न्ह्यःने परम्पराकथं खुमुरी स्याःबजि नापं बजि व मेमेगु समय ज्वलं तया त्वाः थाकुलिपिनि हे ब्यवस्थापन पाखें पुजा याइसा न्हिच्छि द्यःया दर्शन याः झाःपिन्त समय नं नकी ।

४. कृष्णपक्ष पारु निसें असोज आमै तक न्हियान्हिथं सकल गुथियारत नापं च्वना दाफा थायेगु ज्या जुइ ।

५. कतिं पुन्हिनिसें सकिमिला पुन्हि तक न्हियान्हिथं हरेक सनिलय् गुथिया जःपिं द्यःछेँय् मुनाः दाफा थाइ । अले सकिमिला पुन्हि खुन्हु हलिमलि ब्वयेगु नं याइ ।

६. अक्षय तृतीया खुन्हु कमलादी गणेद्यः गुथिया नायः, थाकुलि व द्यः पालापिं मुनाः द्यः छेँय् ५६ भोग जोरेयानाः न्हूपिं पाःलाःपिन्सं असं, वंघः, मरु, न्हूघः, लगं, ब्रम्हुत्वाः, भिंद्यःपाः, न्यत जुया थी थी थाय्या भूतप्रेत चीकाः तीनधारा पाठशाला न्ह्यःनेया पीठय् विर्सजन यानाः द्यः छेँय् लिहाँ वइ ।

७. बैशाख शुक्ल पुन्हिया दिं कुन्हु कमलादी गणेद्यःया थाकुलि, नायः व द्यः छेँय् पाःलाःपिन्सं ३२ बूवः छानाः गुरुजुपिनिपाखें तान्त्रिक विधिपूर्वक होम हवन यानाः द्यःछेँय्या बुसाँद हनी । नापं थ्व हे दिं कुन्हु कमलादी द्यःगः दुनेया चैत्य व पश्चिम पाखे च्वंगु पुखू दथुया चैत्ययात नं पूजा याइ ।

८. लच्छिया छकः शुक्लपक्ष चौथी कुन्हु श्री कमलादी गणेद्यःया गुथिया जःपिं मुनाः परम्परागत सांस्कृतिक दाफा थायेगु याइ ।

९. स्वाँच्छा चह्रे चैत्र कृष्णपक्षया दिं कुन्हु गणेद्यःया गुथि पाःलाःपिन्सं पुजाआजा यानाः द्यःछेँय् च्वंपिं स्वम्ह गणेद्यःयात आसंनं लिकया म्वःल्हुकाः हाकनं आसनय् विराजमान यानाः ८४ व्यञ्जनया भ्वय घासा तया समय ब्वः छाइ ।

१०. बालाचह्रे या दिं कुन्हु सकल जःपिं त्यःर कमिलाछिइ नासः चुकय् दुम्ह नासः द्यःयाथाय् मू धिमे थानाः पूजा याइ ।
अथेहे ससुपुजा, सनाः गुथि पुजा, वःला छ्वयेगु, बाह्र बर्षय् धिमे पुजा, धुन्या सेनेगु, १२ वर्षे दाफा बाजं स्यनेगुया लिसें भजन किर्तन नं यायेगु ज्या याः ।

छुं नं ज्या खँ याये न्ह्यः गणेद्यःया नि पुजा यायेगु परम्परा हे दु । अथेहे चथाःया न्हियात चिधंगु मोहनी कथं स्वयातःगु दु । उकिं चथाःया न्हि खुन्हु गथे जुल मोहनी नं अथें हे जुइगु धैगु जनविश्वासं याना चथाः खुन्हु भ्वय् नयेगु चलन नं न्ह्याना हे च्वंगु दु ।

किपाः रेखा शाक्य

चथाःया न्हि कुन्हुु सुथनिसें नी सिइ यानाः गणेद्यके वनेगु याइ । बहनीया नितिं धकाः हलिमलि तया पुजा याना प्रसाद नयेगु धकाः कःनि, मुस्या, चिग्वः केगु, बकुला आदी इत्यादी तयार याइ । बहनी गुलिसियां न्हूगु अःपायात चथाः द्यः भाःपा कमलया स्वां, चथास्वां, पालुमाः, बसि पू नापं सिसाबुसा व हलिमलिं तया द्यः पुज्याइसा गुलिसिन चन्द्रमायात पुज्याइ ।

चथाः द्यः धकाः गणेद्यःयात धयातःगु खःसां चथाः द्यः धकाः थन खुँ द्यःया उपमा नं मचायकं घानाच्वंगु खनेदु । थ्व दिन कुन्हु चन्द्रमायात स्वल धाःसा खुँ द्यः जुइ धइगु नं न्यंकभन हुइना भुइना दु । थ्व दिं खुन्हु बहनी चन्द्रमा गनं व गनं व जुइक लुसुक सरगतय् पिलू वइ । उकिं झीगु नेवाः समाजय् सुं लुसुक्क खनेदयेक वलकी चथाः द्यः वल धायेगु नं बानी दु ।

थुकिया लिउने सुलाच्वंगु बाखँ थुकथं दु । पौराणिक इलय् द्यःत मध्ये बांलाम्ह सोमं (चन्द्रमा) भाद्र शुक्ल चतुर्थीया दिं कुन्हु गणेद्यःयात तसकं हेला याःगु जुयाच्वन । व हे तमं थौंया दिं खुन्हु छंगु ख्वाः सुनां स्वइ वयात खुँया दोष लायेमाः धकाः श्राप बिउगु जुयाच्वन । गणेद्यःया श्रापं चन्द्रमा तसकं मछाला कमलया पुखुलिइ सू वंगु जुयाच्वन ।

लिपा भाद्र शुक्ल चतुर्थीया दिनस व्रत च्वना गणेद्यःयात लय तायका वरदानया रुपय् थःगु न्हापायागु थें हे बांलागु रुप सकसिगु न्ह्यःने ब्वयेदयेमाः धकाः फ्वनेवं गणेद्यवं नं भाद्र शुक्ल चतुर्थीया दिनय् छन्त स्वइम्हेसित खुँया दोष वइगु व भाद्र शुक्ल दितीयाया न्हि कुन्हु चन्द्रदर्शन यात धाःसा व दोष पाखें मुक्त जुइगु वरदान बिल हँ । थ्व दिं या बहनी खिचातसें सामुहिक रुपं उइवं तिनि चन्द्रमाया पुजा जुइगु याइ ।

अथे खिचा उइगु धैगु सम्पूर्ण द्यःपिन्सं चन्द्रमायात गणेद्यवं बियातःगु श्रापपाखें मुक्त जुल धैगु सन्देश बिउगु अर्थय् कयातःगु दु । चन्द्रमायात स्वयेवं खुँ द्यः जुइ, चथाया दिनय् स्वलकी धयातःगुया शाब्दिक अर्थ नेपालको चाडपर्वय् हरिराम जोशीजुं थुकथं ब्याख्या यानादीगु दु ।

चन्द्रमाया तुच्छ बचनं गणेद्यःयात मर्माहत यानाः ब्यूगुलिं गुगु श्राप चन्द्रमायात बिल उकिं चन्द्रमा ला मुक्त जुल तर वयात स्वइम्ह कमसे कम छन्हु या नितिं जुसां दोषी जुइगु जुल । थुकिं झीत छु शिक्षा बिलधाःसां संगत धैगु बांलागु आचरण दुपिं नाप जक यायेमाः मखु धैगु खःसा इमिगु बांमलागु संगतं थःत तकं किइफू धैगु सन्देश बिउगु खनेदु ।

मेता खँ चथा कुन्हु वाः वल धाःसा मोहनी नं वाः वइ धैगु जनविश्वास अझं म्वानाच्वंगु दनिसा गुगु बार चथाःया बार लाइ मोहनीया नवमी व न्हूदँया न्हि नं व हे बार लाइगु छगू संजोग हे जुयाच्वंगु खँयात नं मखं पहः यायेमछिं ।

जिगु थ्व लेख नेपालभाषा टाइम्स न्हिपतिइ थाैंने प्रकाशित जूगु खः । 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.